Кіріспе

Powel Crosley Jr. (18 қыркүйек 1886 – 28 наурыз 1961) – американдық өнертапқыш, өнеркәсіпші және кәсіпкер. Ол сонымен қатар радио хабарларын тарату саласындағы пионер және «Синсинати Редс» бейсбол командасының иесі болды. Кросли компаниялары «Кросли» автомобильдерін және радиоларын өндірді, сондай-ақ WLW радиостанциясын басқарды. Бір кезде «Радионың Генри Форды» деп аталған Кросли 2010 жылы Автомобильдік Даңқ залына, ал 2013 жылы Ұлттық Радио Даңқ залына енгізілді. Ол және оның інісі Льюис М. Кросли тұтыну тауарлары мен радио хабарларын тарату саласында көптеген алғашқы жаңалықтарды жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Крослидің кәсіпорындары АҚШ-тағы басқа өндірушілерге қарағанда көбірек жақын қозғалтқыш қысқыштарын (proximity fuzes) өндірді және бірнеше өндірістік дизайндық инновациялар жасады. Огайо штатының Цинциннати қаласындағы «Кросли Филд» стадионы оның құрметіне аталды, ал Цинциннатидегі «Ұлы американдық доп паркіне» (Great American Ball Park) кіреберіс – «Кросли Террасасы» деп аталды. Крослидің Огайо штатының Цинциннати қаласындағы «Пайнкрофт» мүлігі және Флорида штатының Сарасота қаласындағы бұрынғы қысқы резиденциясы «Сейгэйт» Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген.

Ерте өмір және білім

Пауэл Кросли-младший 1886 жылдың 18 қыркүйегінде Огайо штатының Цинциннати қаласында Шарлотта Вули (Уц) (1864–1949) және Пауэл Кросли-аға (1849–1932), заңгер отбасында дүниеге келді. Пауэл кіші отбасының төрт баласының ең үлкені болды. Кросли жас кезінде автомобильдердің механикасына қызығушылық танытып, автокөлік жасаушы болуды армандады. Цинциннати қаласының маңындағы Колледж Хиллде отбасымен бірге тұрған кезде он екі жасар Кросли алғаш рет көлік құрастыруға тырысты. Кросли Колледж Хиллде орта мектепті бастап, кейін Огайо әскери институтына ауысты. 1904 жылы Кросли Цинциннати университетіне түсіп, инженерлік мамандықты оқуға кірісті, бірақ әкесінің қалауымен заңгерлікке ауысты, екі жыл оқыған соң 1906 жылы университеттен шығып кетті. Кросли 1952 жылы Ева Эмили Брокау (1912–1955) әйеліне үйленді. Ол Огайо штатының Цинциннати қаласында қайтыс болды.

Жылжымайтын мүлік

Крослидің негізгі тұрғын үйі – Пинекрофт, ол 1929 жылы Огайо штатының Цинциннати қаласының Маунт-Эйри ауданында салынған сарай. Ол сонымен қатар Флорида штатының Манати округінде орналасқан, бірінші әйелі Гвендолин үшін салынған Seagate қыстақ үйіне де ие болды. Бұған қоса, Кросли бірнеше демалыс үйлеріне де иелік еткен.

Пайнкрофт

Пайнкрофт, Крослидің екі қабатты, Тюдор стиліндегі сарайы және оның Маунт Эридегі басқа ғимараттары Нью-Йорк қаласындағы сәулетші Дуайт Джеймс Баумның жобасы бойынша 1928-1929 жылдары салынған. Крослидің қызы Март Пейдж (Кросли) Кесс 1961 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін мүлікті сатты, ал 1963 жылы Францискан кедей әпкелері оны сатып алды. 1971 жылы Сент-Франциск ауруханасы Кросли сарайының солтүстігіндегі мүліктің бір бөлігін сатып алып, аурухана салды, ол 2001 жылы Мерси ауруханалары Батыс деп атауға ие болды. Сарайды қоршаған жерлерге бөлінген учаскелер болғанымен, Францискан әпкелері 1970 жылдардың басынан бері сарайды демалыс орны ретінде пайдаланып келеді. Пайнкрофт 2008 жылы Ұлттық тарихи жерлер тізіміне қосылды.

Сейгейт

Сейгейт, сондай-ақ Бей клубы деп аталады, Флорида штатының Манати округінің оңтүстік-батыс бұрышында, Сарасота шығанағының жағасында орналасқан. Бұл үйді Нью-Йорк және Сарасота қалаларының сәулетшісі Джордж Олбри Фримен кіші, сонымен қатар Флорида штатының Тампа қаласынан келген сәулетші Иво А. де Минисис бірлесіп жобалады. Сарасоталық мердігер Пол В. Бергман 1929-30 жылдары жер учаскесінде осы қысқы үйді салды. Екі жарым қабатты үйдің құрамында он жатын бөлмесі, он ванна бөлмесі, сондай-ақ қосымша гараждар мен қызметшілерге арналған тұрғын үйлер бар. Бұл үй Флоридада өрт пен дауылдардан қорғану үшін болаттан жасалған каркаспен салынған алғашқы тұрғын үй болып есептеледі. Крослидің әйелі Гвендолин 1939 жылы осы үйde туберкулезден қайтыс болғаннан кейін, ол бұл үйді сирек пайдаланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кросли АҚШ Әуе күштеріне жақын орналасқан Сарасота әскери әуе базасында әуешілерді даярлау үшін үйді пайдалануға рұқсат берді. Кросли 1947 жылы мүлкін D and D корпорациясына сатты. 1991 жылы Флорида штаты осы үйді және Крослидің 1929-30 жылдары салған құрылыстармен бірге шығанақ жағалауындағы мүлікті сатып алды. Бастапқы мүліктің үлкен бөлігі Оңтүстік Флорида университетінің серік кампусына айналдырылды. Оңтүстік Флорида университетінің Сарасота Манати кампусы 2006 жылдың тамызында жаңа ғимараттарын ашты. Бүгінгі таңда бұл үй Пауэл Кросли Естейт деп аталады және кездесулер, конференциялар мен іс-шаралар өткізу үшін пайдаланылады.

Демалыс үйлері

Кросли, спортқа әуес болған адам, сонымен қатар бірнеше спорттық, аңшылық және балық аулау лагерлеріне ие болды, оның ішінде Макгрегор шығанағындағы Никасси атымен белгілі аралдық демалыс орны, Гурон көлі, Канада; Оңтүстік Каролина штатындағы Буль аралы; Чарльстонның солтүстігіндегі Купер өзенінің жағасында орналасқан Пимлико плантациясы, Оңтүстік Каролина; Индиана штатының Дженнингс округіндегі Сонни Холоу фермасы және Багам аралдарындағы Кэт Кейс үйі. Автомобиль өндіруші ретінде өзін бекітуге бейілді Кросли Индианаполиске көшіп, Карл Г. Фишердің Фишер Автомобиль Компаниясында жұмыс істеді. Кросли шамамен бір жыл жұмыс істеді, бірақ автосаудада көлікті іске қосу кезінде қолы сынғаннан кейін жұмыстан кетті. Колледж Хиллдегі үйінде жарақаттан жазылғаннан кейін, Кросли 1909 жылы Индианаполиске оралып, бірнеше автоөндірушілерде қысқа мерзім жұмыс істеді, оның ішінде Парри Авто Компаниясының сату менеджерінің көмекшісі және Ұлттық Моторлық Көлік Компаниясының сатушысы болып қызмет етті. Ол сондай-ақ Ұлттық жарыс командасын насихаттауға ерікті болып қатысты. Оның келесі жұмысы – Motor Vehicle, автомобиль сауда журналының жарнамаларын сату болды, бірақ 1910 жылы Индиана штатының Мунси қаласына көшіп, Интер-штат автомобиль компаниясының сату бөлімінде жұмыс істеп, оның жарыс командасын жарнамалады.

Автомобиль және бөлшектер өндіруші

1911 жылы Огайо штатының Цинциннати қаласына оралғаннан кейін Кросли жергілікті кәсіпорындарға жарнама сатты және жазды, бірақ автомобиль өнеркәсібіне деген қызығушылығын жалғастырды. Hermes Automobile Company үшін автомобильдер, ал De Cross Cyclecar Company және L. Porter Smith and Brothers Company үшін мотоциклдер жасауға жасаған алғашқы тыңайлаулары сәтсіз аяқталды. Автомобиль аксессуарларын өндіру және таратуда қаржылық табысқа қол жеткізгенше. 1916 жылы ол Айра Купермен бірлесіп American Automobile Accessory Company компаниясын құрды. Компанияның ең көп сатылған тауары – Крослинің өнертабысы болған доңғалаққа салынатын төсем. 1920 жылы Кросли өнімдерін нарыққа жеткізудің ең тиімді жолы – тәуелсіз жергілікті дилерлер деп шешті. Ол өнімдерін сатушылардың барлық тұтынушыларға ең жақсы сапалы бөлшектер, қызмет көрсету және қанағаттандыруды ұсынуын қатаң талап етті. Тұтынушыларға әрқашан құрметпен қараған ол, өнімдерін басқа танымал брендтерге қарағанда арзанрақ ұсынды, бірақ оларға кепілдік берді. Крослидің "ақшаны қайтару кепілдігі" бүгінгі күнгі ең табысты сату саясатының үлгісін қалыптастырды.

Радио өндірушісі

1921 жылы Крослидің кішкентай ұлы радио сұрады, ол кезде бұл жаңа өнім еді. Бірақ Кросли жергілікті универмагта ойыншық радиолардың құны 100 доллардан асып кеткеніне таң қалды. "Радионың ABC" атты кітапшаның көмегімен ол ұлымен бірге компоненттерді жинап, өздері кристалл радиосын жасауға бел буды. Кросли арзан радионың тартымдылығын бірден байқап, төмен құнмен жаппай өндіріске қоюға болатын радио құралын жобалауға Цинциннати университетінің екі студентін шақырды. Кросли радионы "Harko" деп атап, 1921 жылы нарыққа ұсынды. Арзан радио жиынтығы 7 долларға сатылды, бұл оны көпшілікке қолжетімді етті. Көп ұзамай, Crosley Radio Corporation жылдам дамитын өнеркәсіп үшін радио компоненттерін өндіріп, өз радио желісін жасады. 1924 жылы Кросли компаниясын үлкен зауытқа көшіріп, кейін оны кеңейтті. 1925 жылы Crosley Radio Corporation әлемдегі ең ірі радио өндірушісіне айналды; оның "You’re There With A Crosley" слоганы барлық жарнамаларында қолданылды. 1928 жылы Кросли фирмасы Цинциннати қаласының Вашингтон лагері ауданында Crosley ғимаратын салуға келісім берді және осы ғимаратты радио өндірісі, радио хабарларын тарату және басқа да құрылғыларды жасау үшін пайдаланды. 1930 жылы Кросли автомобильдерге арналған "Roamio" моделін, "экрандық торлы нейтродинді қуатты динамигімен" бірге сатты. 75 доллар тұратын (қосымша жабдықтар мен орнатудан бұрын) бұл құрылғы сигнал күші өзгермей 30 станцияны қабылдай алады деп мәлімделді. Crosley Corporation 1928 жылы WLW станциясының тұрақты хабар тарату кестесімен АҚШ-тағы алғашқы 50 киловаттты коммерциялық станция болғанын мәлімдеді. 1934 жылы Кросли 500 киловатттық передатчик (радиоқабылдаушы) іске қосты, соның арқасында WLW келесі бес жыл бойы әлемдегі ең қуатты радиоқабылдаушысы бар станцияға айналды. WLW студиясынан тікелей эфирде өнер көрсеткен әртістердің қатарында Ред Скелтон, Дорис Дей, Джейн Фроман, Фэтс Уоллер, Розмари Клуни және Миллс ағай-інілері болды. Кросли сонымен қатар тербелісті белбеуі бар мотормен жұмыс істейтін салмақ жоғалту құрылғысы – "Автогимді" және "Go Bi Bi" – "жүргізуге болатын нәрестелік жүргішті" және басқа да өнімдерді ұсынды.

Бейсбол командасының иесі және спортшы

1934 жылдың ақпан айында Кросли 1929 жылғы Уолл-стрит құламынан кейін көптеген қаржысын жоғалтқан Сидни Вейлден «Синсинати Редс» кәсіби бейсбол командасын сатып алды. Кросли команданы банкротқа ұшырауынан және Цинциннати қаласынан кетуінен сақтап қалды. Команда екі Ұлттық лига титулын (1939 және 1940 жылдары) және 1940 жылы Әлемдік серияны жеңген кезде ол «Редс» командасының иесі болды. Кросли радио арқылы бейсбол ойындарын таратуды дамытушысы болды. 1935 жылдың 24 мамырында «Синсинати» қаласындағы Кросли алаңында (команданы сатып алғаннан кейін Крослинің құрметіне аталған, бұрын «Редленд» алаңы деп аталған) «Синсинати Редс» және «Филадельфия Филлиз» командалары арасында жаңадан орнатылған электр жарығымен алғашқы түнгі ойын өтті. Кешкі ойындарға келушілер күндізгі ойындарға қарағанда төрт есе көп болғандықтан, команданың қаржылық жағдайы едәуір жақсарды.

Әуе кемелерін өндіруші

Крослидің "Мұнбим" ұшағы Огайо штатының Шаронвилл қаласында салынды және алғаш рет 1929 жылдың 8 желтоқсанында ұшты. Оны Crosley Aircraft Company компаниясының президенті болған кезде, Crosley компаниясының қызметкері Харольд Д. Хоекстра жобалады. (Соңынан Хоекстра Федералдық авиация басқармасының бас инженері және жобалаушысы болды.) Бұл ұшақтың ерекшелігі – фюзеляж құрылымында қолданылған шаршы құбырлы лонжерондар, басқару кабельдерінің орнына моменттік трубалардың қолданылуы және толқынды алюминийден жасалған элеронды жапқыштар. Алғашқы қуат көзі – төрт цилиндрлі, тік бағытталған, 90 ат күші бар Crosley қозғалтқышы болды. Бір кезде 110 ат күші бар Warner Scarab қозғалтқышымен де сынақтан өтті. N147N ұшағы 1930 жылдың мамыр айында бүйірлік басқару құрылғысы ретінде спойлерлерді сынаған алғашқы ұшақ деп хабарланды. Барлығы бес "Мұнбим" ұшағы жасалды. Біріншісі – үш орындық парасол, екіншісі – төрт орындық, жоғары қанатты кабиналық модель, үшінші және төртіншісі – бір орындық жоғары қанатты ұшақтар болды. Ұлы депрессияға байланысты жоспарланған өндіріс жүзеге аспады. N147N – осы ұшақтардың соңғы қалдығы. Ол Кентукки штатының Лексингтон қаласындағы Әуежай мұражайында сақталады. 1933 жылы француз Генри Мигне HM.14 "Pou du Ciel" ("Ұшқыш блоха") ұшағын жобалады. Ол әуесқойлардың өздері құрастыра алатын, тіпті ұшуды үйрене алатын қарапайым ұшақты көздеді. Ұшақты әуесқой ұшқыштар үшін қауіпсіз ету және қанаттың тоқтауын болдырмау мақсатында Мигне екі негізгі қанатты бірінен-бірі ығыстырды. Мигнет-Кросли "Пу дю Сиель" – АҚШ-та жасалған және ұшырылған алғашқы HM.14. Crosley компаниясының қызметкері Эдвард Нирмайер және тағы екі адам 1935 жылдың қараша айында Crosley үшін бұл ұшақты жасады, ол қолжетімді "Блоханың" АҚШ-та танымал болатынына сенді. Бірнеше ұшудан кейін, 1935 жылдың желтоқсанында Майамидегі Әуе жарысындағы апат Crosley HM.14 ұшағын тоқтатты. Ұшақ Франция мен Англияда бір кезде үлкен танымалдылыққа ие болғанымен, 1935-36 жылдардағы бірқатар апаттар оның беделін түгелдей құртты.

Автомобиль өндіруші

Крослидің армандарының ішінде америкалықтар үшін қолжетімді автомобиль құрудағы табыс, мүмкін, оған жете алмаған жалғыз маңызды арман болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары Кросли жаңа өнімдерді әзірледі, соның ішінде автомобильдерді жобалау және өндірудегі алғашқы тырабына қайта оралды. 1939 жылы Кросли төмен бағадағы Crosley автомобильдерін ұсынғанда, дәстүрден аттап, өз машиналарын автомобиль сауда орындарының орнына тәуелсіз тұрмыстық техника, аспап-саз және басқа да дүкендер арқылы сатты. Crosley Motors, Inc. компаниясының алғашқы автомобилі 1939 жылдың 28 сәуірінде Индианаполис моторлы трассасында дебют жасады, сын-пікірлер әртүрлі болды. Жаңа Crosley "CC" моделі компанияның соғысқа дейінгі дәстүрін жалғастырып, шағын, жеңіл және төмен бағалы автомобильдерді ұсынды. Ол 850 долларға сатылып, АҚШ галлонына 30-50 мильдей жол жүрді. 1949 жылы Кросли барлық модельдеріне дискілі тежегіштерді орнатқан алғашқы американдық автокөлік өндірушісі атанды.

Соғыс өндірісі мердігері

Крослидің компаниясы 1941 жылдың желтоқсанына дейін соғыс өндірісін жоспарлауға қатысты, және Америка индустриясының қалғаны сияқты, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғысқа қатысты өнімдерді өндіруге күш салды. Компания жақындық қозғалтқыштары, тәжірибелік әскери көліктер, радио трансиверлер және зениттік орналымдар сияқты түрлі өнімдерді жасады.

Жақындық тұтқырлары

Крослидің соғыс жылдарындағы ең маңызды өндірісі бірнеше компаниялар әскери мақсатта шығарған жақындық фитилі болды. Крослидің өндіріс орындары басқа өндірушілерге қарағанда көбірек фитиль шығарды және бірнеше өндіріс дизайнындағы жаңалықтарды енгізді. Бұл фитиль соғыс жылдарында атом бомбасы мен радардан кейін үшінші ең маңызды өнім деп саналады. Қызығы, Крослидің өзінің АҚШ үкіметінің қауіпсіздік рұқсаты болмады және ол бұл жобаға қатыспады. Үкіметтік қауіпсіздік рұқсаты болмағандықтан, Крослиге фитиль шығаратын зауытының аумағына кіруге тыйым салынды және соғыс аяқталғанға дейін онда қандай құпия өнімдер жасалып жатқанын білмеді. Өндіріс Crosley компаниясының инженерлік вице-президенті Льюис М. Клемент басшылығымен және қадағалауымен жүргізілді. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің министрі Джеймс Форрестал: "Жақындық фитилі Жапонияға жол ашуға көмектесті. Егер бұл тапқыр құрылғы флоттың су үстіндегі кемелерін қорғамағанда, біздің батысқа қарай жылдам ілгерілеуіміз мүмкін болмас еді, ал адамдар мен кемелердің шығыны едәуір артық болар еді." Үшінші армияның бас қолбасшысы Джордж Паттон: "Бұл күлкілі фитиль бізге Арденн шайқасын жеңуге көмектесті. Менің ойымша, барлық армиялар осы снарядты алғаннан кейін біз соғыстың жаңа әдісін ойлап табуымыз керек болады."

Құрмет пен марапаттар

2010 жылы Автомобиль атақ-даңқының залына енгізілді. Цинциннатидегі Ұлы американдық доп алаңының көше деңгейіндегі негізгі кіреберісі оның құрметіне Кросли Террасасы деп аталды.