Руперт Брук: Ағылшын ақыны және бірінші дүниежүзілік соғыстың жыршысы

Кіріспе

Руперт Чоунер Брук (3 тамыз 1887 – 23 сәуір 1915) – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жазған идеалистік сонеттерімен, әсіресе "Саякер" (The Soldier) өлеңімен танымал ағылшын ақыны. Ол жас күміс жүзді сымбатымен де белгілі болды, ирландиялық ақын У.Б. Йейтс оны "Англиядағы ең сұлу жас жігіт" деп сипаттаған екен. Ол Эгей теңізіндегі Скирос аралының жанында тұрған француздық госпиталь кемесіндегі маса шаққаннан кейін септицемиядан қайтыс болды.

Ерте өмір

Брук 5 Хиллмортон Роуд, Рагби, Уорвикшир қаласында дүниеге келді. Оның есімі анасының жағынан келген арғы атасы Руперт Чоунер (1750–1836), патша өлтірген Томас Чалонерден тараған көрнекті дәрігердің құрметіне аталған (бірақ орта аты кейде қате түрде "Чосер" деп жазылған). Брук жергілікті Hillbrow дайындық мектебінде оқыды, содан кейін Регби мектебіне түсті. Регбиде ол Чарльз Ласселлз, Денхам Рассел Смит және Майкл Садлер сияқты сыныптастарымен романтикалық қарым-қатынаста болды. 1905 жылы ол Сент-Джон Лукаспен танысты, ол одан әрі оның кеңесшісіне айналды. Вирджиния Вулф Вита Саквилл-Уэстке олар Кембриджде бірге оқыған кезде Брукпен ай жарығында жалаңаш суға түскендерін айтты. 1907 жылы оның үлкен ағасы Дик 26 жасында пневмониядан қайтыс болды. Брук ағасының өліміне қатысты қайғыны басуға ата-анасына көмектесу үшін оқуын тоқтатуды жоспарлады, бірақ олар оның университетке қайта оралуын талап етті. Грантчестердегі The Orchard үйінде оның есімін еске түсіретін көк тақта орнатылған, ол сол жерде өмір сүрді және шығармалар жазды. Тақтада былай деп жазылған: "Руперт Брук, ақын және солдат, 1887–1915 жылдары. 1909–1911 жылдары The Orchard, ал 1911–1912 жылдары The Old Vicarage үйінде өмір сүрді және жазды".

Өмір және мансап

Брук Блумсбери жазушылар тобының арасында достар тапты, олардың кейбіреулері оның талантына таңданып, ал басқалары оның сұлулығына таң қалды. Ол сондай-ақ Грузин ақындары деп аталатын тағы бір әдеби топқа да тиесілі және Глостерширдің Даймок ауылымен байланысты болған Даймок ақындарының ең маңыздысы болды. Ол соғыс алдында біраз уақыт өткізді. Бұл топқа Роберт Фрост пен Эдвард Томас та кірді. Ол сондай-ақ Грантчестердегі ескі викарийде тұрды, бұл оның ең танымал өлеңдерінің біріне әсер етті, ол үйдің атын алды, ол 1912 жылы Берлинде болған кезде үйін сағынғанмен жазды. Еуропаға саяхаттаған кезінде ол "Джон Вебстер және Елизавета драма" атты диссертация дайындады, ол оған 1913 жылдың наурыз айында Кембридждегі Король колледжінде стипендия берді. Брук өзінің алғашқы гетеросексуалдық қарым-қатынасын суретші Тео ван Риссельбергтің қызы Элизабет ван Риссельбергпен өткізді. Олар 1911 жылы Мюнхенде кездесті. Елизаветамен қарым-қатынасы оның кез келген қарым-қатынасынан гөрі толықтай жүзеге асуға жақын болды. Мүмкін екеуі 1913 жылы мамыр айында Суонлиде "толық мағынада" ғашықтар болған. Ол Элизабетпен кездескен Мюнхенде бір жылдан кейін Ка Кокспен (Кейтрин Лэрд Кокс) жыныстық қатынасқа түсті. Бруктің Литон Стречидің Кокспен қарым-қатынасын бұзуға тырысқаны туралы параноясы, оны Генри Лэмбті көруге шақыру, оның Блумсбери тобындағы достарымен қарым-қатынасын бұзуына себеп болды және оның жүйке күйзелісі мен Германияға оңалту сапарларына әсер етті. Брук сауығып келуі үшін АҚШ пен Канадада болып, "Вестминстер газеті" газетіне саяхат күнделіктерін жазды. Ол Тынық мұхит арқылы ұзақ жол жүріп, Оңтүстік теңізде бірнеше ай болды. Көп уақыттан кейін оның Таитиден шыққан Таатамата деген әйелден қыз тапқаны белгілі болды. Оған көбірек адамдар ғашық болды. Брук суретші Филис Гарднермен және актриса Кэтлин Несбитпен романтикалық қарым-қатынаста болды және бір кездері Ноэль Оливьемен ұштасқан болатын, ол оны 15 жасында прогрессивті Бедальс мектебінде кездестірді. Бруктің жетістікті поэзиясы көптеген құмаршылар мен ізбасарларды жинады, оны Эдвард Марш қабылдады, ол оны Уинстон Черчилльдің назарына жеткізді, ол кезде Адмиралтействоның бірінші лоры. 1914 жылдың тамызында соғыс басталғанда, ол әскер қатарына кірді. Ол 27 жасқа толғаннан кейін көп ұзамай Корольдік әскери-теңіз ерікті резервіне уақытша лейтенант ретінде тағайындалды және Корольдік әскери-теңіз дивизиясына тағайындалды, ол Корольдік әскери-теңіз флотының бір бөлімі, бірақ жаяу әскер бөлімінде қызмет етті. 1914 жылдың қазан айында дивизияның Антверпен экспедициясына қатысқан. Брук келесі жылдың басында "Таймс" әдеби қосымшасында 11 наурызда екі сонет ("IV: Өлілер" және "V: Әскер") жарияланғанда, соғыс ақыны ретінде көпшілік назарына түсті; Соңғысы Пасха жексенбісінде (4 сәуір) Сент-Полс соборының амнатасынан оқылды. Оның ең танымал поэзия жинағы, оның ішінде бес сонеті бар, 1914 және басқа да өлеңдер, алғаш рет 1915 жылдың мамырында жарық көрді және оның танымалдылығына куәлік ретінде сол жылы 11 қосымша басып шығарылды және 1918 жылдың маусымына қарай 24-ші басып шығарылымға жетті, бұл процесс, сөзсіз, өлімнен кейінгі қызығушылықпен қозғайды.

Brooke made friends among the Bloomsbury group of writers, some of whom admired his talent while others were more impressed by his good looks. He also belonged to another literary group known as the Georgian Poets and was one of the most important of the Dymock poets, associated with the Gloucestershire village of Dymock where he spent some time before the war. This group included both Robert Frost and Edward Thomas. He also lived at the Old Vicarage, Grantchester, which stimulated one of his best known poems, named after the house, written with homesickness while in Berlin in 1912. While travelling in Europe, he prepared a thesis, entitled "John Webster and the Elizabethan Drama", which earned him a fellowship at King's College, Cambridge, in March 1913. Brooke had his first heterosexual relationship with Élisabeth van Rysselberghe, daughter of painter Théo van Rysselberghe. They met in 1911 in Munich. His affair with Élisabeth came closest to be consummated than any other he ever had so far. It is possible that the two became lovers in a "complete sense" in May 1913 in Swanley. It was in Munich, where he had met Élisabeth, that a year later he finally succeeded in having intercourse with Ka Cox (Katherine Laird Cox). Brooke's paranoia that Lytton Strachey had schemed to destroy his relationship with Cox by encouraging her to see Henry Lamb precipitated his break with his Bloomsbury group friends and played a part in his nervous collapse and subsequent rehabilitation trips to Germany. As part of his recuperation, Brooke toured the United States and Canada to write travel diaries for the Westminster Gazette. He took the long way home, sailing across the Pacific and staying some months in the South Seas. Much later it was revealed that he may have fathered a daughter with a Tahitian woman named Taatamata with whom he seems to have enjoyed his most complete emotional relationship. Many more people were in love with him. Brooke was romantically involved with the artist Phyllis Gardner and the actress Cathleen Nesbitt, and was once engaged to Noël Olivier, whom he met, when she was aged 15, at the progressive Bedales School. Brooke's accomplished poetry gained many enthusiasts and followers, and he was taken up by Edward Marsh, who brought him to the attention of Winston Churchill, then First Lord of the Admiralty. He enlisted at the outbreak of war in August 1914. He was commissioned into the Royal Naval Volunteer Reserve as a temporary sub lieutenant shortly after his 27th birthday, and was assigned to the Royal Naval Division, a branch of the Royal Navy but serving as an infantry unit. He took part in the Division’s Antwerp expedition in October 1914. Brooke came to public attention as a war poet early the following year, when The Times Literary Supplement published two sonnets ("IV: The Dead" and "V: The Soldier") on 11 March; the latter was then read from the pulpit of St Paul's Cathedral on Easter Sunday (4 April). His most famous collection of poetry, containing all five sonnets, 1914 & Other Poems, was first published in May 1915 and, in testament to his popularity, ran to 11 further impressions that year and by June 1918 had reached its 24th impression, a process undoubtedly fuelled through posthumous interest.

Өлім

Брук 1915 жылғы 28 ақпанда Ұлыбританияның Жерорта теңізі экспедициялық күштерімен бірге теңізге шықты, бірақ Мысырда тұрғанда ауыр асқазан-ішек қабынуымен ауырды, содан кейін жұқтырған маса шаққан жерден стрептококкты сепсис дамыды. Француз хирургтары іріңді дренаж үшін екі операция жасады, бірақ ол 1915 жылғы 23 сәуірде сағат 16:46-да, Галлиполиға жол тартқанда, Эгей теңізіндегі Грекияның Скирос аралының шығанағында тұрған француз госпитальдық кемесі «Дугуэй Труэн» бортында септицемиядан қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде 27 жаста болды. Экспедициялық күштерге дереу аттануға бұйрық берілгендіктен, Брук Скиростағы зәйтүн топасында сағат 23:00-де жерленді. Осы жерді оның жақын досы Уильям Денис Браун таңдады, ол Бруктың өлімі туралы былай деп жазды:

Мен Рупертпен бірге отырдым. Сағат 4-те ол нашарлап, 4:46-да қайтыс болды, оның кабинасының төңірегінде күн сәулесі шағылысып, есіктен және көлеңкелі терезелерден салқын теңіз желдері соғып тұрды. Таулармен қоршалған, шалфей мен бидайық иісімен толы осы әдемі шығанақтан гөрі тыныш әрі сабырлы соңғы дем алуға ешкім тілек білмес еді. Тағы бір досы және соғыс ақыны Патрик Шоу Стюарт оның асығыс жерлеу рәсіміне көмектесті. Оның қабірі әлі де сол жерде, оның досы Стенли Кассон, ақын және археолог, 1921 жылы Филис Гарднердің ағаш кескіндерімен суреттелген «Руперт Брук және Скирос» атты «тыныш эссесін» жариялап, ескерткіш орнатты. Бруктың аман қалған ағасы Уильям Альфред Коттерилл Брук 1915 жылғы 14 маусымда Батыс майданында Лондон полкінің 1/8-ші (Лондон қаласы) (Пошта кеңсесінің атқыштары) бөлімінде кіші офицер ретінде 24 жасында қаза тапты. Ол өліміне дейін Францияда активті қызметте он тоғыз күн болды. Оның денесі Мазингарбтағы Фоссе 7 әскери зиратында («Quality Street») жерленді. 1917 жылдың шілдесінде фельдмаршал Эдмунд Алленбиге оның ұлы Майкл Алленбидің шайқаста қаза тапқаны туралы хабарланды, осыдан кейін Алленби Руперт Бруктың өлеңін оқығанда, көпшілік алдында жылап, эмоцияға берілді.

Еске алу рәсімі

1985 жылғы 11 қарашада Брук Вестминстер аббаттығындағы Ақындар бұрышында ашылған тақта ескерткіште еске алынған Бірінші дүниежүзілік соғыстың 16 ақынының бірі болды. Тасқа жазылған жазуды соғыстағы әріптесі Уилфред Оуэн жазған. Онда: «Менің тақырыбым – Соғыс және Соғыстың қайғысы. Поэзия – қайғыда» делінген. Оның есімі Грантчестердегі ауылдық соғыс ескерткішінде жазылған. Бруктің Скайрос аралындағы қабірін белгілеген ағаш крест, оның атымен боялып, кесілген, тұрақты ескерткіш орнатылғаннан кейін алынып тасталды. Оның анасы Мэри Рут Брук кресті Регбиге, Клифтон-роуд зиратындағы отбасылық жерге әкелді. Ашық ауадағы эрозиядан қорғау үшін 2008 жылы зираттан алынып, оның орнына тұрақты белгі орнатылды. Скайрос кресі қазір Регби мектебінде, басқа да ескі регбишілердің ескерткіштерімен бірге сақталады. «Өлгендер» өлеңінің бірінші шумағы Лондон қаласындағы Корольдік теңіз дивизиясының соғыс ескерткішінің негізіне жазылған. Жаңа Зеландияның Веллингтон қаласындағы Кенотафқа «Өлгендер» өлеңінен: «Олар әлемді тастап кетті; жастықтың тәтті қызыл шарабын құйды; болашақ жылдарды жұмыс пен қуанышқа, күтпеген тыныштыққа, адамдар қарттық дейтін нәрсеге берді; және олардың ұлдары, болашақтағы ұрпақтары, өздерінің мәңгілік өмірін берді» деген сөздер жазылған. 1988 жылы мүсінші Айвор Робертс Джонсқа оның туған қаласы Уорвикширдегі Рагби қаласындағы Реджент Плейс алаңында Бруктың мүсінін жасау тапсырылды. Мүсінді Мэри Арчер ашты. Пол Дейдің 2006 жылғы әскери формадағы Руперт Бруктың портреттік мүсіні Грантчестердегі Ескі Пасторлық үйдің алдындағы бақта орналасқан. 2023 жылы суретші Стивен Хоппер Бруктың өмірін бейнелейтін майлы сурет салған, ол Скайростағы оның қабіріне және 63-ші (Корольдік теңіз) дивизиясының бөлігі болған Худ батальонындағы қызметіне сілтеме жасайды. (Оның қолындағы қарындаш пен бос қағаз бетіне назар салыңыз, бұл орындалмаған жұмыстың символы). Америкалық саяхатшы Ричард Холлибертон Бруктың өмірбаянын жазуға дайындық жасады, оның анасымен және ақынды білген басқа адамдармен кездесті, көптеген хаттар алмастырып, көптеген жазбаларды жинады, бірақ ол қолжазбаны аяқтап үлкермей қайтыс болды. Холлибертонның жазбаларын Артур Спрингер «Жастықтың қызыл шарабы: Руперт Бруктың өмірбаяны» атты кітабын жазу үшін пайдаланды. Алайда 1919 жылы Лорд Альфред Дуглас (жинақталған өлеңдерінің соңында) былай деп жазды: «Ағылшын әдебиетінің тарихында поэзия осы деңгейге ешқашан төмендеген емес. Шекспир, Марлоу, Чосер, Мильтон, Шелли, Вордсворт, Байрон, Китс, Теннисон және Блейк сияқты ұлы ақындарды өндірген ұлт, Руперт Бруктың балалықша (жаманрақ болмаса) қарапайымдылығына ықылас білдірсе, бұл поэзияның жек көріліп, ар-ұятсыздыққа ұшырағанын және ақылды сынның өліп немесе күйреп бара жатқанын білдіреді».

On 11 November 1985, Brooke was among 16 First World War poets commemorated on a slate monument unveiled in Poets' Corner in Westminster Abbey. The inscription on the stone was written by a fellow war poet, Wilfred Owen. It reads: "My subject is War, and the pity of War. The Poetry is in the pity." His name is recorded on the village war memorial in Grantchester. The wooden cross that marked Brooke's grave on Skyros, which was painted and carved with his name, was removed when a permanent memorial was made there. His mother, Mary Ruth Brooke, had the cross brought to Rugby, to the family plot at Clifton Road Cemetery. Because of erosion in the open air, it was removed from the cemetery in 2008 and replaced by a more permanent marker. The Skyros cross is now at Rugby School with the memorials of other Old Rugbeians. The first stanza of "The Dead" is inscribed onto the base of the Royal Naval Division War Memorial in London. The Cenotaph in Wellington, New Zealand, has the words from "The Dead", "These laid the world away; poured out the red Sweet wine of youth; gave up the years to be Of work and joy, and that unhoped serene, That men call age; and those who would have been, Their sons, they gave, their immortality" inscribed on the pediment. In 1988, the sculptor Ivor Roberts Jones was commissioned to produce a statue of Brooke at Regent Place, a small triangular open space, in his birth town of Rugby, Warwickshire. The statue was unveiled by Mary Archer. A 2006 portrait statue of Rupert Brooke in army uniform by Paul Day stands in the front garden of The Old Vicarage, Grantchester. In 2023, artist Stephen Hopper painted a portrait in oils celebrating Brooke's life and featuring references to his grave on Skyros and his service with the Hood Battalion, part of the 63rd (Royal Naval) Division. (See detail on the pencil poised in his hand and the blank sheet of paper, symbolising work unfulfilled). American adventurer Richard Halliburton made preparations for writing a biography of Brooke, meeting his mother and others who had known the poet, and corresponding widely and collecting copious notes, but he died before writing the manuscript. Halliburton's notes were used by Arthur Springer to write Red Wine of Youth: A Biography of Rupert Brooke. However, in 1919, Lord Alfred Douglas (in the afterword of his Collected Poems) wrote: " never before in the history of English literature has poetry sunk so low. When a nation which has produced Shakespeare and Marlowe and Chaucer and Milton and Shelley and Wordsworth and Byron and Keats and Tennyson and Blake can seriously lash itself into enthusiasm over the puerile crudities (when they are nothing worse) of a Rupert Brooke, it simply means that poetry is despised and dishonoured and that sane criticism is dead or moribund."

Медальдар

2023 жылдың қараша айында Spink аукциондық үйі Бруктың естелік тақтасын 25 200 фунт стерлингке сатуға шығарды.