Кіріспе

Швейцариялық механикалық инженер (1878–1953)

Марк Биркигт (8 наурыз 1878, Женева – 15 наурыз 1953, Версои) – швейцариялық инженер, автомобиль және авиация саласындағы новатор, 1904 жылы Hispano Suiza компаниясын құрысушылардың бірі. 1898 жылы ол Эмилио де ла Куадраның La Cuadra фирмасында автомобиль инженері болып жұмысқа алынды, ол кезде Барселонада (Испания) тұрған. Бірнеше банкроттықтан және меншік иесінің ауысуынан кейін, фирма 1904 жылы Биркигт бас инженер ретінде сәнді Hispano Suiza автомобиль компаниясы ретінде жаңадан құрылды. Кейін ол Эмиль Девойтенмен бірге Dewoitine компаниясын құрды. Биркигт 1920-ші жылдары сәнді Hispano Suiza H6 машинасы үшін «Ғасырдың автомобиль инженері» сыйлығына ұсынылды. Ол сонымен қатар Hispano Suiza компаниясында бас инженер болып жұмыс істеген кезінде жасаған ұшақ қозғалтқыштары мен қарулары үшін де танымал болды, оның ішінде бірінші дүниежүзілік соғыстағы әйгілі француз SPAD VII және SPAD XIII истребительдеріне, сондай-ақ британдық Sopwith Dolphin және S.E. 5a ұшақтарына қуат берген сумен салқындатылатын V8 қозғалтқышы бар еді. Ал қару-жарақ саласында ол Hispano Suiza HS.404 20 мм автокөліктік зеңбірегін жасады, ол 1941 жылдан бастап RAF-тің негізгі истребительдік қаруы ретінде Екінші дүниежүзілік соғыста маңызды рөл атқарды.

Балалық шақ

Марк 1878 жылдың 8 наурызында Швейцарияның Женева қаласында дүниеге келді. Руссо көшесінде тігінші болып жұмыс істеген әкесінің баласы, 2 жасында анасы, ал 12 жасында әкесі қайтыс болды. Оны әжесі тәрбиеледі.

Білім алу және еңбекке кірісудің алғашқы жылдары

Марк 17 жасында Женева механикалық мектебіне түсіп, 20 жасында инженер мамандығын бітірді, содан кейін сағат жасау машиналары мен құралдарын өндіретін компанияда жұмыс істеді. Швейцариядағы әскери қызметінде ол қаругер болып қызмет етті. 21 жасында 1899 жылы Барселонаға (Каталонияның өнеркәсіптік астанасы) Карлос Веллиномен (инженерлік мектептегі досы) қосылып, "La Cuadra" компаниясы үшін Барселона қаласы үшін электрлік омнибустың прототипін жасауға сәтсіз тырысты. Содан кейін ол бензинмен жұмыс істейтін екі модельді арба жасап шығарды: 4,5 ат күші бар бір цилиндрлі және 7,5 ат күші бар екі цилиндрлі Cuadra Centauroune, ол 1901 жылы 1000 км қашықтықты ешқандай оқиғасыз жүріп өтті. Ол алғашқы механикалық патенттерін тіркеді, бірақ компания банкротқа ұшырады.

Испаниядағы алғашқы жылдары және халықаралық дамуы

Марк Биркигт 1902 жылғы қарашада қаржыгер Хуан Кастро де Ла Куадрамен бірге Барселонада Хуан Кастро с. н. c Fabrica Hispano Suiza de Automóviles құрды. Олар ішкі жану қозғалтқыштарымен жұмыс істейтін, 10 ат күші, 1873 куб см екі цилиндрлі және 14 ат күші, 2535 куб см төрт цилиндрлі шассилермен автомобильдер өндірді. 1904 жылдың басында ақша тапшылығына байланысты өндіріс қайта тоқтатылды. Испан бизнесмендері Дамиан Матеу мен Франсиско Сейкс 1904 жылғы 14 маусымда Барселонада Hispano Suiza Fabrica de Automóviles SA жаңа компаниясын қаржыландырды. Испания королі Альфонсо XIII 20/24 ат күші бар Hispano Suiza шассиін тапсырыс берді және компанияға толық қолдау көрсетуге уәде берді. 1908 жылы ол Биркигтке Католик Изабелла орденінің рыцары атағын берді. Сагрерада жаңа зауыт салынды, Женева мен Парижде, содан кейін Еуропаның басқа бөліктерінде сату кеңселерi ашылды. Люсьен Пиктет пен Пол Пиккардқа тиесілі SAG (Société d'automobiles à Genève) швейцариялық компаниясына сату лицензиясы берілді. Олар 1908 жылға дейін осы атаумен Hispano Suiza модельдерін сатты. Марк Биркигт 1907 жылғы көрмеде екі жаңа шасси ұсынды: 4 цилиндрлі 40/45 ат күші және 11 литрлік жұмыс көлемі бар, брендтің эмблемасымен – екі қанатпен (жылдамдықтың символы), ортасында испан түстеріндегі ақ крестпен (швейцариялық символ) әсемделген 6 цилиндрлі 60/75 ат күші. 1911 жылғы қаңтарда Марк Биркигт Парижге, Леваллуада жаңа зауытпен көшті, ал 1914 жылы Боа-Коломбқа көшті, бүкіл әлемде агенттіктер желісі құрылды. Король Альфонсо XIII сол кезде брендтің негізгі акционерлерінің бірі болды.

Францияда авиациялық қозғалтқыштардың табысы

1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, зауыттар Gnome et Rhône компаниясының бақылауына көшті. Марк Биркигт Испания үкіметі үшін Барселонада жеңіл ұшақ қозғалтқышын жасады. 150 ат күші бар Hispano Suiza 8, 90° V8 қозғалтқышы жеңіл металл қорытпасынан жасалған цилиндр блоктарының жаңашыл концепциясын ұсынды. 1915 жылдан бастап француз әуе күштері осы қозғалтқыштардың 40 мың данасымен жабдықталды, бұл оларға неміс қарсыластарымен теңдей күресуге мүмкіндік берді. Осы қозғалтқыш Жорж Гюйнемердің "Сторк" эскадрильясының SPAD S. VII ұшағын қуаттандырды; осыдан бастап аққу (stork) Hispano Suiza компаниясымен байланыстырылды. Соғыс аяқталғаннан кейін Марк Биркиг Парижге қайтып келді. Ол соғыс кезінде пайда болған жаңа байлықты пайдалану үшін Hispano Suiza H6 сияқты сәнді автомобильдерді жасауға кірісті.

Екі соғыстың арасында 1950 жылға дейін

1923 жылы француздық еншілес компания тәуелсіздік алып, «Hispano Suiza» деп аталды. Біркигт 1930 жылдары «Мишленмен» бірігіп, теміржол вагонын жасады: әйгілі «Мишлен». 2500-нен астам шасси құрастырғаннан кейін, 1936 жылы «Hispano Suiza» француз мемлекетімен ұлттандырылды. Марк Биркиг автомобильдерді жасауды тоқтатып, француз ұлттық қорғанысы үшін ұшақ қозғалтқыштары мен автоматты қару-жарақтарға көшті. Нәтижесінде V8 негізінде жасалған «Hispano Suiza 12X» қозғалтқышы пайда болды; «Hispano Suiza 12Y» нұсқасында 1000 ат күші (750 кВт) класындағы алғашқы қозғалтқыштардың бірі, ол лицензия бойынша шығарылып, Чехословакияда, Испанияда, Швейцарияда және КСРО-да жетілдірілді. «Hispano Suiza HS 404» авиациялық пулеметі де жобаланып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британ және американ қарулы күштері тарапынан кеңінен қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Бои-Коломб және Тарб зауыттары қирап, тоналды. Содан кейін ол авиациялық реакторлар («Rolls Royce»), авиациялық керек-жарақтар (кері жылдамдық тежегіштері, газ турбиналары, қону шассилері, дизельдік қозғалтқыштар) өндірісіне қайта оралды.

Жеке өмір

Марк Биркигт 1901 жылы 23 қарашада Женевада Евгения Брашеге үйленді. Олардың одағынан 1903 жылы Луис, ал 1905 жылы Ивонна дүниеге келді. 1930 жылдан бастап ол Швейцарияның Женева қаласындағы Версоиде, Женева көлінің жағасында, Монблан тау массивіне қарайтын "Rive bleu" атты әсем резиденциясында тұрды. Ол 150-ден астам патент тіркегеннен кейін 1953 жылы 15 наурызда 75 жасында қайтыс болды. Ол әйелі Евгениямен бірге Швейцарияның Женева қаласындағы Версоиде жерленген.