Кіріспе
Канадалық қалалық әкімшілік ғимараты, 1965 жылы ашылды.
Торонто қалалық әкімшілік ғимараты, немесе Жаңа қалалық әкімшілік ғимараты – Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласының қалалық әкімшілігінің резиденциясы және қаланың ең танымал ескерткіштерінің бірі. Вильо Ревелл жобалаған және Ханнскарл Бандель инженерлік құрылысын жүзеге асырған ғимарат 1965 жылы ашылды. Ғимарат Бей-стрит пен Куин-стрит көшелерінің солтүстік-батыс қиылысында орналасқан Нейтан Филлипс алаңына іргелес орналасқан. Аталған алаң Торонто қалалық әкімшілік ғимаратымен бірге жобаланып, ресми түрде ашылған. Торонто қалалық әкімшілік ғимараты 1899 жылдан бері қалалық әкімшілік орналасқан және қалалық кеңселер мен соттарды құнайтын көршілес Ескі қалалық әкімшілік ғимаратын алмастырды. Бұл ғимарат 1965 жылдан 1992 жылға дейін Торонто аймақтық үкіметінің резиденциясы қызметін де атқарды.
Тарих
Қала басшылары 1943 жылдан бері, кем дегенде, қала кеңесіне ұсынылған есепте, Queen Street West, Bay Street және Chestnut Street көшелерімен шектелген блокта жаңа қала ғимараты мен алаң салуды ұсынған кезде, өсіп келе жатқан қалалық әкімшілігін орналастыру үшін көбірек заманауи қала ғимаратын салуды көздеді. 1947 жылы Жаңа жыл күні өткен референдумда сайлаушылар бұл ұсынысты қабылдамады. Алайда, 1952 жылдың қазан айында қалалық кеңес тағайындаған азаматтар тобы да сол ұсынысты қайта жасады. 1954 жылы басшылар Торонтоның ең ірі үш сәулет фирмасынан – Marani and Morris, Mathers and Haldenby, және Shore and Moffat – тұратын консорциумды жоба жасау үшін таңдады. 1955 жылдың қараша айында ұсынылған жобада консервативті, симметриялық, әк таспен қапталған, модернистік стильдегі ғимарат көрінді, алдында абаттандырылған алаң болды. Ақырында салынған жобадан өзгеше, ол учаскенің батыс жағындағы тас Beaux Arts тіркеу кеңсесін сақтап, оның алдында абаттандырылған қоғамдық кеңістіктерді де қамтыды. Жаңа қалалық ғимараттың подиумы кеңес отырыстар залын орналастыруға арналған, және ол Реестр ғимаратының сегіз бағанасын толықтыратын бағаналармен жабдықталды, олармен ол алдыңғы жаңа қоғамдық кеңістікте үйлесімді болды. Бұл жобаны жетекші сәулетшілер, соның ішінде Франк Ллойд Райт («стерилизация» және «бұрыннан тозығы жеткен клише» деп атады) және Вальтер Гропиус («Торонто қаласына лайық емес, нашар псевдомодерндік дизайн» деп бағалады) сынға алды. Торонто университетінің сәулет факультетінің барлық курстары ұсынысты айыптайтын және халықаралық конкурс өткізуге шақыратын бірлескен хат жазды. 1955 жылдың желтоқсан айында өткен референдумда сайлаушылар оны қабылдамағандықтан, 18 миллион долларлық жоба толығымен тоқтатылды. Жобаның негізгі идеясы сәулетшілер тарапынан бейімделіп, Сент-Клэр авенюінің батысындағы Империал Ойл ғимараты ретінде салынды.
Дизайн конкурсы
1956 жылы Торонто қалалық кеңесі, қала әкімі Натан Филлипс басшылығымен, жаңа дизайнды таңдау үшін халықаралық конкурс өткізу туралы шешім қабылдады. Конкурс шарттары Халықаралық Архитекторлар Одағымен бекітілді. Бұл шешім кейбір адамдардың наразылығын тудырды, олардың пікірінше, жұмысты канадалық маман орындауы керек еді. Филлипс әлемдегі ең көрнекті сәулетшілерден құралған бес адамнан тұратын төрешілер алқасын құрды, ал Эрик Артур кеңесші ретінде тағайындалды. 1958 жылдың 18 сәуіріне дейін комитет 42 елден 500-ден астам жоба алды, олардың ішінде сегіз жартылай финалист іріктеліп алынды. 1958 жылдың қыркүйегінде үш төреші Вильжо Ревеллдің жобасын жеңімпаз деп таңдады, бірақ ол бастапқы тізімге ілігуге шамалы келді. Бес төрешінің мүшесі Ээро Сааринен бір жарым күн кешігіп келді және басқа төрешілердің тізімінен, тез арада қабылдаудан бас тартуға болатын Ревеллдің жобасын таңдады. Ол алқа мүшелерінің тағы екеуін Ревеллдің ерекше дизайны жеңіске лайық екеніне көндірді. Екі қарсы дауыс берген төрешінің бірі Уильям Грэм Холфорд болды, ол жобаның қала белгілеген 18 миллион долларлық бюджет шегінде жүзеге асырылуына күмәнданды. Ревелл 25 000 доллар көлемінде сыйлық алды, сондай-ақ құрылысқа бақылау жасау үшін шамамен 1 миллион доллар төленді. Ол өзімен бірге жұмыс істеген дизайнерлер Хейки Кастрен, Бенгт Лундстен және Сеппо Валжусқа лайықты құрмет көрсетілмегенін айтып шағымданды және барлық аттарын авторлар ретінде тізімдеуді сұрады. Ревелл 1964 жылы жоба аяқталмас бұрын қайтыс болды.
Құрылыс
Құрылыс 1961 жылы басталды және төрт жылдан кейін аяқталды. Қалалық әкімдіктің уақыт капсуласы 1962 жылдың 7 қарашасында өткен салтанатты шарада орналастырылды, ал генерал-губернатор Жорж Ванье жаңа ғимаратты 1965 жылдың 13 қыркүйегінде ресми түрде ашты. Торонто қалалық әкімдігі мен азаматтық алаңының орнында бұрын Торонтоның алғашқы Қытай кварталы болған, ол 1950 жылдардың ортасында жаңа азаматтық ғимарат салуға дайындық барысында иеліктен алынып, бұлдазермен қиратылған. Қалалық әкімдіктің орнында 1917 жылғы Жер тіркелімі кеңсесі де орналасқан. Ол римдік классикалық стильде салынған және бұл аймақ үшін бұрынғы қалалық жаңару жоспарының бір бөлігі ретінде қарастырылған. Ол 1964 жылы бұзылды. Куин-стриттің оңтүстік жағы, қалалық әкімдіктің қарсы бетінде "коммерциялық қираған аудан" деп есептелді және 1964 жылдың тамызында Торонто қалалық кеңесі оңтүстік жақты жаңа азаматтық алаңға сәйкес дамыту үшін иемденуге дауыс берді. Көшенің сол жағында екі бурлеск театры, ломбардтар және кинотеатр сияқты кәсіпорындар орналасқан. Қалалық әкімдік ашылған кезде оңтүстік жақ бос болды, бірақ кейіннен Куин-стрит арқылы алаңға көпірмен қосылған жаңа қонақ үй салынды. Жаңа қалалық әкімдіктің батысында, Университет даңғылындағы Осгуд залының солтүстігінде орналасқан Университет арумериясы жаңа сот ғимаратына орын ашу үшін Канада үкіметінен миллион долларға сатып алынды, бұл да жаңа азаматтық алаң жобасының бір бөлігі болды.
Ашылу және аяқталудан кейінгі өзгерістер
Ғимарат 1965 жылдың 13 қыркүйегінде Канаданың генерал-губернаторы Жорж Ванье тарапынан ресми түрде халыққа ашылды. Ашылу салтанатына 14 000 жоғары лауазымды тұлға қатысты, олардың ішінде Канаданың премьер-министрі Лестер Б. Пирсон және Онтарио провинциясының премьер-министрі Джон Робартс болды. 1990 жылы ғимаратта Хестер Хоу балалар бақшасы ашылды, ол 19 ғасырдың екінші жартысында тәртіпсіз балаларды түзетуге көмектескен Торонто мұғалімі Хестер Хоудың есімімен аталады. 1991 жылы Қалалық әкімшілік ғимараты Онтарио мұрасы туралы заңға сәйкес тарихи және сәулеттік маңызы бар мүлік ретінде бекітілді. 1997-1998 жылдар аралығында Торонто сәулетшісі Брюс Кувабара екі мұнараны біріктіру және кеңес палаталарын жаңарту бойынша шағын жөндеулер жүргізді. 2009 жылдың соңында жасыл шатыр салынды және 2010 жылдың мамыр айында Торонто қаласының «Ашық есіктер» күнінде 10 000-нан астам келушіге есіктерін ашты. Қазіргі таңда бұл қаладағы ең ірі, жалпы қолжетімді жасыл шатыр болып табылады.
Сыртқы
Ғимараттың негізі тіктөртбұрышты болса, екі мұнарасы қимасы бойынша иілген және әртүрлі биіктікке көтеріледі. Шығыс мұнарасы 27 қабатқа жетеді, ал батыс мұнарасы 20 қабатты. Мұнаралардың арасында дискі тәрізді кеңес палатасы орналасқан, ал жалпы құрылымы екі қол палатаны қорғап ұстағандай көрінеді. Иілген сыртқы беттері қабырғалы өрнекпен бетонмен жабылған, бұл беріктікті қамтамасыз етеді және сыртқы беттердің кеңеюінен туындаған құрылымның зақымдануын, сондай-ақ Ұлы көлдерге тән жоғары жел кезінде әрбір қанаттың екі жағындағы ауа қысымының айырмашылығынан құрылымның жыртылуын болдырмайды. Солтүстік, батыс және шығыс жақтары алаңға қараған оңтүстік жағының кең шынысымен салыстырғанда абстрактілі және мүсіндік болып келеді; әрқайсысы бөлінген бетті жолақтары бар Боттичино мәрмәрімен текстураланған ойыс бетон панельдерін ұсынады. Алаңның шығысында қазіргі уақытта сот үйі ретінде пайдаланылатын Ескі қалалық әкімшілік ғимараты орналасқан. Ауадан қарағанда ғимарат көзін жымып жұмбайтын алып көздей көрінеді, сондықтан ғимараттың бастапқы лақап аты "Үкіметтің көзі" болған. Салынысы аяқталғаннан кейін, ғимарат қала үшін "әлдеқайда болашаққа бағытталған" деп есептеген көптеген адамдардың арасында кең пікірталас тудырды. Артурдың 1964 жылғы "Торонто, ешқандай қала емес" кітабында ол жаңа қалалық әкімшілік ғимаратын жоғары бағалап, былай деп жазды: "Осы ғасырдың соңына дейін Солтүстік Америкада және басқа да жерлерде биік ғимараттар салынатын болады, бірақ оған теңдес немесе одан да танымал қалалық әкімшілік ғимараты болмайды".
Интерьер
Ғимаратта бақылау алаңдары да қарастырылған. 27-ші қабаттағы Шығыс мұнарасының бақылау алаңы қазіргі уақытта көпшілікке жабық, алайда жыл сайынғы Doors Open Toronto іс-шарасы барысында бақылау палубасына және ғимарат кешеніндегі басқа да аумақтарға кіруге мүмкіндік беріледі. Қабатқа екі баспалдақпен көтерілуге болады, өйткені лифттер 25-ші қабатта тоқтайды. Сондай-ақ, ғимаратта Торонто қалалық кітапханасының филиалы орналасқан, бірақ ол ашылғаннан бері кішірейді.
Кеңес палаталары
Қалалық кеңес палатасы – екінші қабатта орналасқан, бір үлкен бағанаға тірелген жартылай дөңгелек бөлме. Палатаның негізгі деңгейінде 25 кеңес мүшесінің орындықтары жарты шеңберге орналасқан. Кеңесшілердің алдында Торонто қалалық кеңесінің спикерінің (немесе спикер болмаған жағдайда орынбасарының) трибунасы мен орыны бар. Спикердің екі жағында комиссарлар (яғни, бөлім басшылары) үшін екі ұзын үстел орналасқан; оң жағында қала басшысы, қала басшысының орынбасары, қала заңгері және бас қаржы директоры, ал сол жағында қала қызметкерлері отырады. Спикердің алдында қала хатшысы мен оның кеңсесінің қызметкерлері үшін жылқынің ішекшесі тәрізді үстел орналасқан. Қала әкімі спикердің оң жағындағы бірінші қатарда кеңесшілермен бірге отырады. Спикердің оң жағында қонақ спикерлер үшін жылжымалы трибуна орналасқан. Бөлме 23 жұп V пішіндес тіректерге тірелген, негізінен көтерілген, беткей күмбезбен жабылған. Тіректердің арасындағы кеңістік шынымен толтырылған. Кеңесшілердің артында 250 орындыққа арналған көрермендер галереясы орналасқан. Қалалық кеңес палаталарына жақын екі комитеттер залы, сондай-ақ қала әкімі мен қалалық кеңесшілердің кеңселерi орналасқан. Екі лифт төменгі қабаттарға (жер қабатына және төменгі тұраққа) түсуге мүмкіндік береді.
Қоғамдық алаң
Жаңа қалалық әкімдік алдындағы Nathan Phillips Square қоғамдық кеңістігінің дизайны бәйгеге қатысу шарттарының бір бөлігі болды. Алаңдағы шағылыстыратын бассейндер, бетон аркалар, фонтан және жоғары жатқан жаяу жолдар да Ревеллдің ұсынысына енген. Кейіннен онда бірнеше ескерткіштер, мүсіндер және басқа да қоғамдық өнер туындылары орнатылып, жаңартылды, бірақ ол бастапқы модернистік дизайн элементтерімен қалалық әкімдіктің сәнін әрі қарай күшейте берді. Бұл қоғамдық алаң Торонтодағы түрлі фестивальдер мен шаралардың маңызды орталықтарының бірі. Әр жыл сайын Жаңа жыл тойында мұнда әсем фейерверктер мен музыкалық концерттер ұйымдастырылады. Ал жылдық «Жарық шеруі» фестивалі қараша айының соңынан желтоқсан айының соңына дейін алаңды көркейтіп тұрады.
Танымал мәдениетте
Тіпті 1969 жылы ғимарат Star Trek комиксінде футуристикалық, басқа планетадан келгендей ғимарат ретінде бейнеленді; кейіннен ол Star Trek: The Next Generation эпизодындағы "Contagion" (2-маусымы, 11-эпизоды, 1989 жылғы 20 наурыз) эпизодында шетелдік порталдың болуы мүмкін жерлердің бірі ретінде көрсетілді. 2010 жылғы "Қызыл" фильмінде Торонто қалалық әкімшілігі және қаланың басқа да нысандары пайда болды.