Кіріспе

Ресей империясының Балтық аймағындағы әкімшілік бірліктері (1721-1918) тәуелсіз Балтық елдері туралы ақпарат

Балтық генерал-губернаторлықтары, бастапқыда Остзее генерал-губернаторлықтары деп аталған, швед Эстониясы, швед Ливониясы (1721) және кейін Курляндия және Семигалия герцогтігінің (1795) аумақтарында құрылған Ресей империясының әкімшілік бірліктерінің жиынтық атауы еді.

Тарих

1561 жылғы Вильнюс шартына Польша патшасы Сигизмунд II Августтың Ливониялықтарға Аугсбург конфессиясына қатысты діни бостандық, Индигенат (Indygenat) және дәстүрлі неміс юрисдикциясы мен әкімшілігінің сақталуын қамтамасыз ететін Privilegium Sigismundi Augusti кірді. Діни бостандыққа қатысты шарттар діни немесе мемлекеттік билік органдарының дәстүрлі протестанттық тәртіпті реттеуіне тыйым салды және келіспеушіліктерді тек протестант ғалымдары ғана қарауы керек деп белгіледі. 1710 жылы Ұлы Солтүстік соғысы кезінде Эстония мен Ливония Ресейге бас игенде, капитуляциялар нақты түрде Privilegium Sigismundi Augusti-ге сілтеме жасады, ал осы сілтемелер Нюстад шартында (1721 ж.) расталды. Ұлы Солтүстік соғысы кезінде Ресей басып алған және 1721 жылы Нюстад шарты бойынша Швециядан өткен Швед Эстониясы (қазіргі Солтүстік Эстония) және Швед Ливониясы (қазіргі Оңтүстік Эстония және Солтүстік Латвия) Реваль және Рига губернаторлықтарына айналды. Айта кетерлігі, Реваль және Рига губернаторлықтары сол кезде тек бір провинциядан тұрды: тиісінше Эстония және Ливония провинциялары. 1783–1796 жылдардағы регенттік кезеңде Ригада регенттің (кейін генерал-губернатордың) кеңсесі құрылды. Ол жергілікті және ресейлік мәселелермен айналысатын екі бөлімшені қамтыды. 1796 жылғы әкімшілік реформадан кейін Реваль губернаторлығы Эстляндская губерниясы, ал Рига губернаторлығы Лифляндская губерниясы болып қайта аталды. Үшінші Балтық провинциясы – Курляндия 1795 жылы Польша-Литва одағының үшінші бөлісінен кейін Ресей империясына қосылды. Балтық генерал-губернаторы (Прибалтийский генерал губернатор) Лифляндия, Эстония және Курляндия провинцияларындағы Ресей императорының өкілі болды. Ол император тағайындаған және императорға, сондай-ақ Сенатқа бағынышты болды. Оның міндеттері орталық биліктің заңдары мен нұсқауларымен реттелді. 19 ғасырдың басынан бастап ол Санкт-Петербургтағы министрліктер мен Балтық губернаторлықтарының әкімшілігі арасында делдалдық қызмет атқарды. Жергілікті атқарушы және әскери биліктің жоғары лауазымды өкілі генерал-губернатор провинциялардағы тәртіпті сақтауға және олардың жалпы қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапты болды. Ол әскер жинауға және гарнизон мен бекіністерді бақылауға міндетті болды. Оның азаматтық міндеттеріне провинциялық әкімшілік пен түрмелерді қадағалау, жолдар мен көпірлерді күтіп ұстау, паспорттар беру, мемлекеттік салықтар мен кедендік алымдарды жинау кірді. Ол жоғары лауазымды қызметкерлерді тағайындап, қызметтен босататын. Балтық генерал-губернаторының кеңсесі 1876 жылы Балтық провинцияларында орысшалау басталғанда таратылды. Автономиялы Ұлы Финляндия Герцогтігінің губернаторлықтарына ұқсас, Балтық губернаторлықтары 19 ғасырдың соңына дейін Ресей империясының жалпы азаматтық және әкімшілік заңдарына бағынбады, бірақ өздерінің ақша, салық және паспорт жүйесіне ие болған жоқ. Польша Корольдігінің губернаторлықтары сияқты, олар да біртұтас құрылым ретінде қарастырылды және Ресей заңы оларға жергілікті билікті сақтау құқығын берді. Балтықта бұл Ландтагтар болды. Жергілікті дәстүрлерге сәйкес муниципалдық басқару мен кәсіпкерлік ережелерін, сондай-ақ Балтықтағы жергілікті дворяндарға берілген артықшылықтарды белгілейтін арнайы заңнама Остзейское право (Остзейское право) деп аталды. 18 ғасырдың соңынан 1917 жылға дейін Курляндия губернаторлығының (Kurländisches Gouvernement, Курляндская губерния), Лифляндия губернаторлығының (Livländisches Gouvernement, Лифляндская губерния) және Эстляндия губернаторлығының (Estländisches Gouvernement, Эстляндская губерния) атаулары мен аумақтары өзгеріссіз қалды. 1917 жылғы Ақпан революциясы Латвия және Эстония жерлерін соңғы екеуінің арасында қайта бөлуге әкелді. 1917 жылғы Қазан революциясы және 1918 жылғы Брест-Литовск шарты осы губернаторлықтардың Ресейден Естония және Латвияның тәуелсіз мемлекеттері ретінде тәуелсіздігін жариялауға мүмкіндік берді.