Кіріспе

Кинодағы арнайы эффект

Шюффтан процесі – бұл оның ойлап тапқан неміс операторы Эуген Шюффтанның (1893–1977) есімімен аталатын кинодағы арнайы эффект. Бұл техника камера көрісінің бір бөлігін айнамен жабудан тұрады, бұл фильм жасаушыларға бірнеше бөліктен бір сурет құрауға мүмкіндік береді. 20-ғасырдың бірінші жартысында кеңінен қолданылған, бірақ кейіннен травеллинг матт және блюскрин эффекттерімен толығымен ығыстырылды. Алғаш рет 1927 жылғы «Метрополис» фильмінде танымал болған бұл техникада камера мен миниатюралар арасына 45 градус бұрышпен шыны тақта орналастырылып, актерлер енгізілетін аймақ белгіленетін, ал бұл контур айнаға көшірілетін. Бұл процесс 19 ғасырдағы «Pepper's ghost» сахналық техникасына ұқсас. Альфред Хичкок және Питер Джексонның фильмдері сияқты көптеген фильмдерде қолданылғанға қарамастан, Шюффтан процесі көбінесе матт кадрлармен және блюскрин эффекттерімен алмастырылды.

Қолдану

Бұл әдісті неміс операторы Эуген Шюффтан "Метрополис" (1927) фильмінде жұмыс істеп жүрген кезде жетілдіріп, танымал етті, бірақ осыған ұқсас техникаларды одан бұрын басқа киноөндірушілер қолданғандығы туралы мәліметтер де бар. Фильмнің режиссері Фриц Ланг актерлерді көктайғаштар мен басқа ғимараттардың миниатюраларына енгізуді қалағандықтан, Шюффтан актерлердің үлкен, шынайы көрінетін декорациялармен өзара әрекеттесетіндей сезім тудыру үшін арнайы жасалған айна қолданды. Шюффтан камера мен миниатюралық ғимараттардың арасына 45 градус бұрышпен шыны табақ орналастырды. Ол камераның видоискательін пайдаланып, актерлер кейіннен шыныға салынатын аймақтың контурын белгіледі. Бұл контур айнаға көшірілді және контурдың сыртындағы барлық жарық шағылыстыратын беттер алынып тасталды, нәтижесінде мөлдір шыны қалды. Айна бастапқы шыны табақтың орнына қойылғанда, жарық шағылыстыратын бөлігі миниатюралық ғимараттың бір бөлігін жапты және сонымен қатар камераның артындағы сахнаны шағылыстырды. Актерлер айнадан бірнеше метр қашықтықта орналастырылды, осылайша олардың шағылысы дұрыс өлшемде көрінетін болды. Сол фильмде Шюффтан осы процестің бір түрін қолданды, онда миниатюралық декорация (немесе сурет) айнаның жарық шағылыстыратын бөлігінде көрсетілді, ал актерлер мөлдір бөліктен түсірілді. Келесі жылдары Шюффтан әдісін көптеген басқа режиссерлер де қолданды, соның ішінде Альфред Хичкок өзінің "Шантаж" (1929) және "39 баспақыш" (1935) фильмдерінде, сондай-ақ Питер Джексонның "Жүзіктердің иесі: Патшаның оралуы" (2003) фильмінде де пайдаланды. Шюффтан әдісі көбінесе матта түсірілімдермен алмастырылды, бұл суреттің екі бөлігін әртүрлі уақытта түсіруге және постпродакшнде көптеген өзгерістер жасауға мүмкіндік береді. Шюффтан әдісіндегі айналардың қолданылуы 19 ғасырдың сахналық техникасы – Пеппердің көлеңкесіне өте ұқсас.