Кіріспе

Кабуки синдромы (бұрын Кабуки макияж синдромы (КМС) немесе Ниикава–Куроки синдромы деп аталатын) – генетикалық себептерге байланысты сирек кездесетін туа біткен ауру. Ол дене мүшелерінің көптеген бөліктеріне әсер етеді, әртүрлі белгілермен және ауырлық дәрежесімен сипатталады, бірақ ең көп таралғаны – ерекше бет пішіні. Кабуки синдромы шамамен 32 000 туған баланың біреуінде кездеседі. Оны алғаш рет 1981 жылы ғалымдар Норио Ниикава мен Йошиказу Куроки басқаратын екі жапондық топ анықтап, сипаттаған. Ауру Кабуки синдромы деп аталады, себебі ауруға шалдыққан адамдардың бет пішіні жапондық дәстүрлі театр түрі – кабукиде қолданылатын сахналық макияжға ұқсайды. Сәбилер мен кішкентай балалар көбінесе гипотониямен, тамақтану қиындықтарымен/өсудің қалыптан тыс болуымен, инфекциялармен, жүрек пен таңдай кемістіктерін хирургиялық жолмен түзетумен және дамудың тежелуімен байланысты мәселелерге тап болады. Кабуки синдромы бар жас балаларға ерте араласу қызметтері көмектеседі. Мектеп жасындағы балаларда ауруханаға жатқызу қажет болатын медициналық мәселелер азаяды, бірақ жиі инфекциялар, есту қабілетінің төмендеуі және тамақтану қиындықтары кездеседі. Сонымен қатар, зиякерлік жетілмеушілік, визуалды-кеңістіктік тапсырмаларды орындаудағы қиындықтар және назарды сақтаудағы проблемалар бала мемлекеттік мектепке баратын болса, әдетте жеке білім беру жоспарына (IEP) қажеттілік тудырады. Үлкен балалар мен ересектерде көбінесе мазасыздыққа байланысты қиындықтар байқалады. Эндокриндік бұзылыстар және иммундық жүйенің ITP (идиопатикалық тромбоцитопения) және CVID (жалпы өзгермелі иммундық жетіспеушілік) сияқты бұзылыстары үлкен балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге тән медициналық проблемалар болып табылады.

Себептер

1-типті Кабуки синдромы адам хромосомасының 12-сінде орналасқан КМТ2D (бұрынғы MLL2) генінің гетерозиготалық жоғалуынан немесе Х хромосомасында орналасқан КДМ6А (бұрынғы UTX) генінің функциясын жоғалтуынан туындайды. Кабуки синдромының шамамен 5% 2-типті болып табылады. 2-типті Кабуки синдромы Х-хромосомаға байланысты доминантты тұқым қуалау үлгісін көрсетеді. Кабуки синдромының көпшілігі de novo пайда болады, яғни ата-аналарында бұл синдром байқалмайды және ген эмбриологиялық дамудың ерте кезеңінде мутацияға ұшырайды. Дегенмен, 1-немесе 2-типті Кабуки синдромын тудыратын мұрагерлік мутациялардың бірнеше жағдайы белгілі. Қалыпты жағдайда бұл ферменттер метил топтарын гистондарға қосып, алып тастау арқылы эпигенетикалық жолдармен гендерді реттейді. Бұл ферменттерді кодтайтын гендер мутацияланғанда, белгілі бір даму гендерінің эпигенетикалық активтенуі бұзылады және даму аномалиялары пайда болады, нәтижесінде Кабуки синдромымен ауырған пациенттерге тән ерекшеліктер пайда болады.

Скрининг

Кабуки синдромының сирек кездесуіне байланысты, оны анықтау мақсатында жүргізілетін стандартты пренатальдік тексерулерге, соның ішінде қан анализіне, хориондық қабықшаның үлгісін алуға (CVS) немесе амниоцентезге кірмейді. Жалпы халық үшін бұл қалыпқы емес болғанымен, егер Кабуки синдромына қатысты нақты алаңдаушылықтар болса (яғни, Кабуки синдромымен диагнозы қойылған жүкті әйел немесе Кабуки синдромы бар туысы болса), нақты мутациялардың біреуін тексеру мүмкіндігі бар.

Менеджмент

Ұсынылған бағалаулардың қысқаша мазмұнын мына жерден табуға болады. Жаңадан Кабуки синдромы диагнозы қойылған науқастар көбінесе синдроммен байланысты жиі кездесетін аномалияларды анықтауға бағытталған тексерулерден өтеді. Оларға жүректің құрылымдық ақауларын анықтау үшін эхокардиограмма (жүректің ультрадыбысы), бүйректің құрылымдық аномалияларын анықтау үшін бүйрек ультрадыбысы, иммуноглобулин деңгейлері, пневмококк титрлері және есту қабілетін тексеру кіреді. Жоғарыда аталған кардиология, нефрология, аллергия/иммунология, аудиологиядан басқа, мамандармен қосымша бағалау және тексеру қажет болуы мүмкін. Бұл ортопедия (мысалы, жамбас дисплазиясы), пульмонология (гипотонияға байланысты обструктивті ұйқы апноэсін жоққа шығару үшін ұйқы зерттеуі), офтальмологиялық тексеру (көруді тексеру), ЛОР-тексеру (есту қабілетін бағалау), неврологиялық тексеру (егер ұстамалар болса), гематологиялық тексеру (қан кету бұзылысы болса), асқазан-ішек жолы тексеруі (асқазан-ішек жолы аномалиялары болса) немесе қажет болған жағдайда басқа да тексерулерді қамтуы мүмкін. Қазіргі уақытта Кабуки синдромына арналған ерекше емдеу жоқ және оны толығымен емдеудің жолы да табылмайды. Емдеу жоспарлары әрбір адамның күйзелісін барынша азайту үшін жекелендіріледі. Бұл ауру барлық халық топтарына бірдей әсер етеді, жыныс, нәсіл немесе тұрғылықты жерге байланысты ешқандай айырмашылық жоқ. 2023 жылы Кабуки синдромы қоры басшылығымен пациенттерді қолдау тобының жаһандық бастамасымен "Кабуки санағы" жобасы іске қосылды. Бұл жобаның мақсаты – әлемде Кабуки синдромымен қанша адамның күресіп жатқанын анықтау.

Зерттеу

Кабуки синдромының сиретінен оған қатысты зерттеулер шектеулі. Ұлыбританияда Манчестер университеті мен Манчестер университеті ауруханаларында профессор Сиддхарт Банка басқаратын топ Кабуки синдромын зерттеу бағдарламасын жүзеге асырып жатыр. Канадада SickKids және Торонто университетінің докторы Розанна Вексберг жұмыс істейді. Италия, Франция, Германия және Нидерландыдағы бірнеше еуропалық топтар осы синдромды жақсырақ түсіну және оның емдеу жолдарын анықтау үшін белсенді түрде жұмыс істеп жатыр. 2018 жылы Кабуки синдромы қоры құрылды, ол Кабуки синдромын емдеу немесе жазып жіберу зерттеулерін жеделдетуге бағытталған. 2023 жылы олар Кабуки синдромының нәтижелерін бағалау және биомаркерлер консорциумын (KSOC) іске қосты, ол Кабуки синдромы биомаркерлерін зерттеудің бірлескен клиникалық зерттеуі болып табылады.

Тарих

1969 жылы Жапонияда генетик доктор Норио Никава ерекше бет пішіні мен түрлі денсаулық проблемалары бар бала пациентті емдеді. Бұрын мұндай симптомдарды көрмеген доктор Никава, өзін диагнозы қойылмаған, генетикалық негіздегі аурумен бетпе-бет келгенін ойлады. Келесі бірнеше жылда бұл дәрігер амбулаториялық генетикалық клиникасында осыған ұқсас белгілері бар басқа да пациенттерді емдеді, бұл бұрын ешқашан диагноз қойылмаған ауруды қолдай түсті. 1979 жылы доктор Никава өз зерттеулері мен гипотезасын Жапонияның бірінші дисморфология конференциясында ұсынды. Конференцияға қатысқан дәрігер Йошиказу Куроки бұл симптомдарды танып, өзі де осыған ұқсас белгілері бар бірнеше педиатриялық пациенттерді көргенін түсінді; ол келесі жылы өткен екінші жылдық конференцияда өзінің екі жағдайын ұсынды. 1981 жылы екі дәрігер де осы жаңа диагноз туралы мақалаларын Pediatrics журналына жіберді. Доктор Никава өзі қатты құрметтейтін дәстүрлі жапон театрына сілтеме жасай отырып, "Кабуки синдромы" (кейде "Кабуки макияжы синдромы" немесе "Никава-Куроки синдромы" деп те аталады) терминін енгізді. Бұл синдроммен ауырған балалардың көпшілігінде төменгі қабақтары ерекше, созылған болып келеді, бұл белгі кабуки театры актерлерінің сахналық макияжына ұқсас. Доктор Никаваның сөзінше: "Мен синдромға "Кабуки макияжы" деген атты өзім бердім, себебі пациенттердің бет-әлпеті, әсіресе төменгі қабақтарының сыртқа қарай иілуі, кабукидегі актерлердің макияжын еске салады, бұл жапон театрының дәстүрлі түрі. Кабуки 17 ғасырдың басында Жапонияда пайда болды және келесі 300 жыл ішінде өте күрделі театр өнеріне айналды. Кабуки актерлері көздерін айқындау үшін, әсіресе батырлардың ролінде дәстүрлі макияж жағады және өз өнерлерімен мақтан тұтады". Жеке канджи таңбалары солдан оңға қарай ән (歌), би (舞) және шеберлік (伎) деген мағынаны білдіреді. Сондықтан кабуки кейде "ән салу және билеу өнері" деп аударылады. Кабуки синдромының гендері 2010 және 2012 жылдары тиісінше 1-ші және 2-ші типті Кабуки синдромы үшін анықталды.

Танымал мәдениетте

The Good Doctor – ABC телеарнасында көрсетіліп жүрген американдық медициналық драмалық телесериал. Бесінші маусымның тоғызыншы эпизодында Кабуки синдромы бар актер Мэтью Хорнер қатысады. Хорнердің Кабуки синдромымен ауыратын актер ретінде ірі телеарнаның драмалық сериалында түсуі мүмкін алғашқы жағдай. «Он тоғыз қағаз журавль» – Майкл Джозеф Макдональдтың түсірген қысқа деректі фильмі. Фильмде Кабуки синдромы бар саңырау жапон қағаз жасаушы Сагамихарадағы шабуылдың құрбандарының он тоғызына арнап естелік шара өткізеді.