Кіріспе

Қарыз есері – өте жоғары немесе заңсыз пайыздық мөлшерлемемен қарыз беретін, қатаң өндіріп алу талаптарын қоятын және көбінесе заңнан тыс қызмет ететін, қарызды өндіру үшін зорлық-зомбылық немесе басқа да заңсыз, агрессивті және қорқыту әрекеттерін пайдаланатын адам. Қарыз есері – тұрақты немесе қайталанатын заңсыз бизнес немесе "рекет" ретінде, әдетте ұйымдасқан қылмыс және белгілі бір қылмыстық ұйымдармен байланысты.

Сипаттама

Қарыз есерлері көбінесе заңсыздықпен жұмыс істейтіндіктен, олар мұндай қарыздарды өндіріп алу үшін заң жүйесін пайдалана алмайды, сондықтан көбінесе қайтаруды шантаж және зорлық-зомбылықпен қорқыту арқылы күштеп талап етеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген қарыз берушілер заң мен қылмыстың арасында қозғалып жүрді. Соңғы батыс әлемінде қарыз есерлері қылмыстық әлемнің маңызды бөлігіне айналды. Қарыз есерлігін өте жоғары пайыздық ставкасы бар, мысалы, жалақы күніне немесе кепілдікке берілген мүлікке берілетін қарыздармен шатастырмау керек, мұндай қарыздар кейде "қарыз есерлігі" деп аталады (немесе сыншылар оларды қарыз есерлігімен салыстырады), олардың заңдылығына қарамастан. "Дәстүрлі" қарыз есерлігі мен жаратылысқа құмарлықпен қарыз беру арасындағы басты айырмашылық – соңғысымен айналысатын несие берушілер қарыз беру және өндіріп алу кезінде заңға бағынуға тиіс, сондықтан мұндай практикалар туралы пікірталас көбінесе олардың заңдылығынан гөрі этикалық мәселелеріне қатысты болады. Дегенмен, қарыз беру практикасын реттейтін заңдар юрисдикциялар арасында (тіпті бір елде, әсіресе АҚШ-тағы штаттар арасында) қатты өзгешеліктерге ие, сондықтан бір юрисдикцияда техникалық тұрғыдан заңды (бірақ этикалық тұрғыдан күмәнді) "жаратылысқа құмарлықпен қарыз беру" басқа жерде дәл сол тәсілмен жасалса, заңсыз "қарыз есерлігі" деп танылуы мүмкін.

Жапония

Қарыз берушілерді реттеу банктерге қарағанда әлдеқайда бос. Жапонияда ақша қарыздауды бақылау туралы заң бойынша, тек әрбір префектурада тіркелу талап етіледі. Жапонияда он жылдық депрессия созылып жатқандықтан, банктер ақша беруге тартынса, реттеу қатаңдап, заңсыз ақша қарыздау әлеуметтік мәселеге айналды. Заңсыз қарыз берушілер әдетте 10 күн ішінде 30 немесе 50% пайыз алады (жапон тілінде бұл "to san" ("to" онды, ал "san" үшті білдіреді, яғни 10 3) немесе "to go" ("to" онды, ал "go" бесді білдіреді, яғни 10 5) деп аталады, бұл тиісінше жылына шамамен 1,442 миллион % және 267,5 миллион % тиімді пайыздық мөлшерлемелерге сәйкес келеді. Бұл заңмен белгіленген ең жоғары пайыздық мөлшерлеме – 20% шегінен асып түседі. Бұл қарыз берушілер көбінесе банктерден, заңды тұтынушылық несиелерден немесе кредиттік карталардан қосымша ақша ала алмайтын адамдармен жұмыс істейді.

Ирландия

Ирландияның Орталық банкі төмен кірісті, осал немесе қаржылық сауаттылығы төмен адамдарды қарыз берушілерден қорғау үшін ештеңе жасамағаны үшін сынға ұшырады. 2015 жылы қарыз берушілер берген 360 мың несиенің 100 мыңына жуығы заңды бұзғаны анықталды.

Израиль

Ақша қарызға беру – Израиль мафиясының басты қызметтерінің бірі.

Қазақстан

Қазақстан Ұлттық Банкі 2018 жылдан бері қарыз есушілермен күресіп келеді. Осыған орай, несие сомасының 100 пайызынан аспайтын ең жоғары пайыздық мөлшерлеме белгіленді. 2020 жылы қарыз алушылардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау, экономиканың қаржы секторының жүйелі мәселелерін анықтап жою мақсатында Қазақстан Ұлттық Банкінен қаржы нарығын реттеу агенттігі бөлініп шықты. Қарыз берушілерді заңдастыру үшін микроқаржы ұйымдарының бірыңғай мемлекеттік тізілімі енгізілді.

Малайзия мен Сингапур

А Long (кантон тіліндегі "大耳窿" ("үлкен құлақ тесігі") деген сөзден туындаған) – Малайзия мен Сингапурдағы заңсыз қарыз берушілерді белгілейтін әдеттегі термин. Олар банктерден немесе басқа да заңды көздерден кредит ала алмайтын адамдарға, көбінесе әдеттегі құмар ойыншыларға ақша береді. Көбінесе олар жарнамаларын жасырын түрде жасайды, көбінесе ауданның шам бағаналары мен коммуналдық қызметтердің қораптарына хабарламалар жабыстырып, осылайша мемлекеттік мүлікті бүлдіреді, себебі билік органдары мұндай жарнамаларды жоюға тиіс. Anti Crime, Drug and Social Development Voluntary Organisation мәліметінше, олар өте жоғары пайыздық ставкалар (әдетте айына шамамен 40%/екі апта) ұсынады және уақтылы төлемегендерге зорлық-зомбылықпен қорқытып (және оны қолданып) қана қоймай, зорлық-зомбылыққа да барады.

Алонның тактикасы

Егер адам уақытында төлемесе, Алонг оның мүлкін өртеп жіберуі, бояу шашу, қақпаларды құлыптау, лақтыру немесе бояумен немесе маркерлермен қабырғаларына қорқыту жазулары жазуы мүмкін. Бұл зорлық-зомбылықпен қорқыту және қарыз алушыны қарызды қайтаруға итермелеу, сондай-ақ оны ұятқа салу мақсатында жасалады. Бояумен белгілеудің кең таралған түріне "O$P$" әріптері кіреді, бұл "қарыз ақша, төле ақша" дегенді білдіреді, сонымен қатар борышкердің пәтер нөмірі де көрсетіледі. Жергілікті полиция органдарының мәліметінше, қарыз алушылар мен олардың отбасы мүшелері ұрып-сапалаған, мүлкіне зақым келтірген немесе жойған жағдайлар болған, ал кейбір құрбандар өз-өзіне қол жұмсаған. 2024 жылы Орталық банк 250% және одан жоғары құнмен берілген кредиттерге қатысты несиелік шығындарды өтеуге арналған резервтерге қатысты талаптарды күшейтуді жоспарлап отыр.

Вьетнам

Вьетнамда қарыз акулалары кең таралған, әсіресе халық тығыздығы жоғары аймақтарда және өнеркәсіптік аймақтардың маңында. Олар нашар жұмысшылар мен құмар ойыншыларға бағытталған, өз қызметтерін қабырғалар мен электр бағаналарында, сондай-ақ Google және Facebook сияқты онлайн платформаларда жарнамалайды. Олардың қызметтері кепілханалардан бастап, заңсыз қосымшалар арқылы онлайн жұмыс істеуге дейін әртүрлі болады. Мұндай қызметтерді көбінесе вьетнамдықтар емес, Камбоджада тұратын вьетнамдықтар немесе қытайлық операторлар жүзеге асырады. Көптеген акулалар ай сайын 20%-дан 1000%-ға дейін өте жоғары пайыздық мөлшерлеме ұсынады. Егер қарыз алушы қарызын төлей алмаса, акулалар оны қосымша қарыз алуға мәжбүрлейді. Егер қарыз алушы оларды уақтылы төлей алмаса, акулалар қорқыту тактикасын қолданады, мысалы, қарыз алушы мен оның отбасысы мен достарына қаулыхаттар жібереді. Сонымен қатар, кейбіреулері вандализм мен адам ұрлауға дейін барады. Көптеген қарыз алушылар 10 миллион ВНД-дан төмен сомада қарыз алады, бірақ күрделі пайыз есебінен олар ресми несие берушілерге қарағанда әлдеқайда көп төлеуге мәжбүр болады. Көптеген жағдайлар тіркелді, олардың көпшілігі полиция тарапынан шешілді, бірақ көптегені әлі де шешілмей отыр. Соңғы жылдары үкімет мұндай несие берушілердің қызметін тоқтатуға тырысып, адамдарды олардан қарыз алмауға шақырды. Жәбірленушілердің көпшілігі білімі төмен және қаржылық сауаттылығы шектеулі адамдар.

Ұлыбритания

Үкімет пен басқа да агенттіктер жүргізген зерттеулер бойынша, Ұлыбританияда 165 000-ден 200 000-ға дейін адам қарапайым несие берушілерге қарызды. Құқық қорғау органдары заңсыз несие беруді ұйымдасқан қылмысқа және қатысты зорлық-зомбылыққа байланысты жоғары деңгейдегі қылмыс деп қарастырады. Көп жағдайда жоғары пайыздық ставкасы бар микроқаржылар заңды болып табылады және олар "заңды қарапайым несие беру" деп сипатталған (яғни кредитор заңды түрде тіркелген, салықтар мен әлеуметтік жарналар төлейді және істі сотқа өткізген жағдайда төлемді қайтарып ала алады; сондай-ақ қарыз алушыға зиян келтіру қаупі жоқ).

19 ғасырдағы жалақы несие берушілері

XIX ғасырдың соңында АҚШ-та төмен заңды пайыздық мөлшерлемелер шағын несиелерді тиімсіз етіп, ал шағын мерзімдік несие беруді қоғам жауапкершіліксіз деп қарады. Сондықтан банктер мен басқа да ірі қаржы институттары шағын мерзімдік несие беруден бас тартты. Дегенмен, көптеген шағын несие берушілер пайдалы, бірақ заңсыз жоғары пайыздық мөлшерлемелермен несие ұсынды. Олар өздерін заңды тұлғалар ретінде көрсетіп, кеңселерден ашық түрде жұмыс істеді. Олар тұрақты және абыройлы жұмысы, тұрақты табысы және беделі бар клиенттерді ғана іздеді. Бұл олардың қарызын өтемей-ақ аймақтан кетуіне кедергі келтіріп, қарыз алудың заңды себебін табуға мүмкіндік берді. Ойын-сауыққа құмарлар, қылмыскерлер және басқа да сенімсіз, жарамсыз адамдардан аулақ болды. Олар қарыз алушыны заңды болып көрінетін келісімшарттарға қол қоюға мәжбүр етті. Бұл келісімшарттар заңды күшіне енбесе де, олар қарыздың дәлелі болды, оны қарыз беруші төлемді өтемеу жағдайында пайдалана алатын. Қарызды қайтаруға мәжбүрлеу үшін қарыз беруші сотқа жүгінуге бәлекес жасайтын. Бірақ бұл алдау болды, себебі несие заңсыз еді. Қарыз беруші қарыз алушының заңды білмеуінен пайдаланды. Басқаша айтқанда, қарыз беруші қарыз алушыны қоғамдағы қарыздың артықшылығын пайдаланып, жазалап, ұятқа қалдырды. Олар қарыз алушының жұмыс берушісіне шағымдана алатын, себебі көптеген жұмыс берушілер қарызға батқан қызметкерлерін жұмыстан шығаратын, олардың қарызын өтеу үшін жұмыс берушіден ұрлық жасауы мүмкін екенін ескеретін. Олар агенттерін қарыз алушының үйінің алдына жіберіп, оны қатты айыптап, мүмкін үйіне граффити немесе хабарламалар жазып, бүлдіретін. Надандықтан немесе ұялудан қарыз алушы көбінесе мойынсұнып, төлейтін. Несиенің мөлшері мен төлем жоспары көбінесе қарыз алушының жағдайына сәйкес жасалатын. Несие сомасы неғұрлым аз болса, пайыздық мөлшерлеме де соғұрлым жоғары болды, себебі қарызды өтемеушіні іздеу және қуу шығындары (қосқан шығындар) несиенің мөлшеріне қарамастан бірдей болды. Қарыз берушілердің қарыз алушыларға деген көзқарасы да әртүрлі болды: кейбіреулері кешірімді және ұсыныс жасайтын, мерзімді ұзартуға дайын және мазалауға асықпайтын, ал басқалары қарыз алушыдан мүмкіндігінше көп пайда табуға тырысты (мысалы, кешіктіру ақысын салу). Ұсынылған заң тұтынушылардың құқықтарын қорғауды және 300 доллар немесе одан аз сомадағы несиелердің пайыздық мөлшерлемесін айына 3,5% (жылына 51%) дейін шектеуді талап етті, бұл шағын несиелер үшін тиімді деңгей болды. Қарыз берушілер клиенттерге барлық қол қойылған құжаттардың көшірмелерін беруге міндетті болды. Қосымша төлемдер, мысалы кешіктіру ақысы тыйым салынды. Қарыз беруші клиентке өкілеттік беруге немесе сот шешімін мойындауға құқығы болмады. Лицензиялау заңдары пайдакұмар несие берушілердің заңды тұлға ретінде танылуын мүмкін емес етті. Шағын несиелер де әлеуметтік жағынан қабылдануы мүмкін болды және банктер мен басқа да ірі мекемелер де оларды ұсынуды бастады.

ХХ ғасыр бандиттері

1920-1930 жылдары американдық прокурорлар қарыздарын өндіріп алу үшін зорлық-зомбылықты қолданатын заңсыз несие берушілердің жаңа түрінің пайда болуын байқады. Шағын несие берушілерге қатысты жаңа заңдар клиенттерді заңмен қорқыту мүмкіндігін жоққа шығарды, ал көптеген клиенттер өзін-өзі жұмыспен қамтыған немесе бұрыннан нашар беделді болғандықтан ұятқа қалмады. Сондықтан зорлық-зомбылық маңызды құрал болды, бірақ жалғыз емес. Бұл несие берушілер жалақымен жұмыс істейтін несие берушілерге қарағанда бейресми жұмыс істеді, бұл несие берушіге кең ауқымда шешім қабылдау мүмкіндігін берді және клиенттер үшін қағазбасшылық пен бюрократияны азайтты. Олар заңды несие берушілерге қол жеткізбейтін жоғары тәуекелді қарыз алушыларға да қызмет көрсетуге дайын болды. Дегенмен, зорлық-зомбылыққа жасалған қауіп-қорқытулар көбінесе орындалмады. Мүмкін, себебі қарыз алушыны жарақаттау оның жұмыс істеуіне кедеріл келтіріп, қарызын ешқашан төлей алмауы мүмкін еді. Көптеген тұрақты қарыз алушылар бұл қауіп-қорқытулардың көбіне жалған екенін және төлемдерді кешіктіруден қашып кетуге болатынын түсінді. Көбінесе салдары – қарыз алушы болашақта несие алу мүмкіндігінен айырылып, оларға үнемі сенетін адамдар үшін бұл ауыр соққы болды. Зорлық-зомбылықпен несие берушілер үшін маңызды нарық – заңсыз құмар ойындарымен айналысатын операторлар еді, олар қарыздарын заңды жолмен өндіру үшін заңға бет бұра алмады. Олар несие беру үшін және құмар ойыншылардан төлемдерді жинау үшін несие берушілермен ынтымақтастық. Сонымен қатар, ұрылар мен басқа да қылмыскерлер, олардың табысы жиі өзгеретін, оларға да қызмет көрсетілді, бұл байланыстар несие берушілерге ұрланған заттарды сатуға мүмкіндік берді. Тағы бір жоғары тәуекелді клиенттер тобы – заңды несие алуға мүмкіндігі жоқ, қаржылық қиындыққа тап болған шағын кәсіпкерлер еді. Зорлық-зомбылықпен несие беруді әдетте қылмыстық синдикаттар, мысалы, Мафия және Ирландтық қылмыстық топтар басқарды. Олардың көпшілігі алкогольге тыйым салынғаннан кейін жаңа жұмыс іздеген контрабандистер еді. 1960 жылдарға қарай несие берушілер одан да үйлесімді жұмыс істей бастады, қарыз алушылар туралы ақпаратты біріктіріп, тәуекелдерді дұрыс бағалауға және қарыз алушы бір несиені екіншісінен алып төлеуге тырыспауына көз жеткізуге мүмкіндік алды. Мафияның немесе оған ұқсас ірі топтардың қауіпті беделі несие берушінің зорлық-зомбылықпен қорқытуын сенімді етті.

"Жақыр сатып алудың" бастамасы, 1920-жылғы қылмыстық іс

Реформалық заңның мақсаты қарыз есіректерін жою болғанмен, осы жыртқыш қарыз берушілер түрі гүлдеп, өзгерді. Жоғары пайыздық ставкамен жалақыға несие беруге тыйым салынғаннан кейін, кейбір заңсыз сатушылар өнімді «жалақы сатып алу» деп атады. Олар қарыз бермей, болашақ жалақыны арзанға сатып алатындарын мәлімдеді. Мұндай қарыз беру түрі 1920-ші жылдар мен 1930-шы жылдары, Бірыңғай шағын несие заңының жаңа нұсқасы осы «жалақы сатып алушылардың» пайдаланған мүмкіндігін жапқанға дейін кеңінен таралды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кейбір оңтүстік штаттарда жалақы сатып алу арқылы қарыз беру жалғасты, себебі өсімдік мөлшерлемесі соншалықты төмен еді, лицензиялы жеке қаржы компаниялары онда қызмет ете алмады.

Қылмыстық қылмысқа айналдырғаннан кейінгі кезең

Ұйымдасқан қылмыс 1930 жылдары қолма-қол ақшалай аванс бизнесіне енді, жоғары пайыздық мөлшерлемелермен несие беру Бірыңғай шағын несие туралы заңмен қылмыстық қылғаннан кейін. 1935 жылы Нью-Йорк қаласында қылмыстық элементтердің қарыз беруі туралы алғашқы хабарлар пайда болды, және 15 жыл бойы заңсыз ақша беру осы қаламен шектелген сияқты. Мысалы, Чикаго қаласында 1950 жылға дейін синдикаттың "сусық ақша" операциялары туралы ешқандай мәлімет болған жоқ. Бастапқыда, қылмыстық әлемнің қарыз беруі шағын несие бизнесі болды, ол жалақымен жұмыс істейтін несие берушілер мен сатып алушыларға қызмет көрсететін халыққа қызмет көрсетті. Заңсыз несие берушілерге жүгінгендер лицензиясы бар компаниялардан несие ала алмады, себебі олардың табысы тым төмен болды немесе олардың қарыз алу қабілеті нашар деп есептелді. Пайыздық шекте жұмыс істейтін фирмалар өтініш берушілердің шамамен жартысын қабылдамады және тұрақты жұмысы мен лайықты табысы бар үйленген ер адамдарға ірі несиелер беруге бейім болды. Жылдық 36% немесе 42% пайызбен заңды несие ала алмайтындар, қылмыскерден шағын несиелерге аптасына 10% немесе 20% мөлшерлемемен қолма-қол ақша ала алатын. Несиелер заңдық құжаттармен қамтамасыз етілмегендіктен, қарыздар өз денелерін кепіл ретінде ұсынды. Бастапқы кезеңінде, қылмыстық әлемнің қарыздарының үлкен бөлігі жалақы күніне несие беруден тұрды. Көптеген клиенттер кеңселер мен фабрикалардың қызметкерлері болды. Бұл операциялар үшін несие қаражаты сандық лотереядан түскен табыс есебінен құрылды және жоғарғы басшылар төменгі сатыдағы қарыз берушілерге аптасына 1% немесе 2% мөлшерлемемен бөліп берді. 1952 жылғы "Кредит акуласы" (Loan Shark) фильмі, Джордж Рафттың қатысуымен, қылмыстық әлемнің жалақы күніне несие беруіне бір көрініс ұсынады. Бруклиндегі жағалау аймағы да ғасырдың ортасында кең ауқымды қылмыстық жалақы күніне аванс беру операцияларының ортасы болды.

1960 жылдардағы гүлдену кезеңінен қазіргі уақытқа дейін

Уақыт өте келе, қылмыстық несие берушілер мұндай еңбекті көп талап ететін схемалардан бас тарды. 1960 жылдары басым клиенттер шағын және орта бизнестер болды. Бизнес клиенттерінің артықшылығы – төлемді өтемеу жағдайында тәркілене алатын мүліктерінің болуы, сондай-ақ ақшаны жылыстатуға немесе алаяқтық әрекеттерге қатысуға пайдалану мүмкіндігі еді. Құмар ойыншылар да табысты нарық болды, сондай-ақ өздерінің қызметін қаржыландыруға мұқтаж басқа да қылмыскерлер де болды. 1970 жылдары АҚШ-та қылмыстық несие беру операцияларының әлсірегені байқалды. 1960 жылдарығы өркендеу кезеңінде, қылмыстық несие беру АҚШ-та заңсыз құмар ойындарынан кейін ұйымдасқан қылмыс ең табысты саласының екіншісі болып бағаланды. 1960 жылдардағы газеттер қылмыстық несие берушілердің борышкерлерін ұрып-сапалауы, мазалауы және кейде өлтіруі туралы сенсациялық хабарларға толы болды. Дегенмен, бұл бизнес туралы сақтықпен жүргізілген зерттеулер зорлық-зомбылықтың қаншалықты жиі қолданылғанына күмән тудырды. Кредитор мен борышкер арасындағы қарым-қатынас, тіпті "пайыз" немесе "үстеме" өте жоғары болған жағдайда да, достық болуы мүмкін еді, себебі екеуі де бір-біріне мұқтаж болды. Бір қаладағы ФБР агенттері қылмыстық несие беру бизнесінің 115 тұтынушысымен сұхбаттасты, бірақ тек бір борышкер ғана қорқытылғанын анықтады. Ешкім ұрып-сапаланбаған.

Мафиялық емес акулалар

Ұйымдасқан қылмыс ешқашан қара нарықтағы несие беруде монополияға ие болған емес. Көптеген шағын несие берушілер ұйымдасқан қылмыстың құзырынан тыс жұмыс істеді, ақшалай көмек үшін тым жоғары пайыздық үстеме алушылар еді. Бұл ресми емес несие желілері көбінесе билік органдарының назарына ілікпейтін, бірақ лицензияланған несие берушілер қызмет көрсетпейтін халық арасында гүлденеді. Күні бүгінге дейін, АҚШ-та корпоративтік жылдам несие берудің дамуына қарамастан, лицензиясыз қарыз есіретіп алушылар иммигранттар шоғырланған жерлерде және аз қамтылған аудандарда әрекет етуде. Олар бейресми секторда жұмыс істейтін немесе тіпті чектерді ақшаға айналдырушылар үшін де тым тәуекелді деп саналатын адамдарға ақша береді. Кейбіреулері төлемді кешіктіргендерді ұрып-сапалайды, ал енді біреулері мүлкін алып қояды. Олардың пайыздық ставкалары аптасына 10%-дан 20%-ға дейін жетеді, бұл бұрынғы мафиялық қарыз есіретіп алушылардың дәуіріндегідей.

АҚШ-тағы стандартты емес несие берушілер

АҚШ-та стандартты несие алуға құқығы жоқ қарыз алушыларға қызмет көрсетуге лицензиясы бар кредиторлар бар. Бұл кішігірім, стандартты емес кредиторлар көбінесе қолма-қол ақшамен жұмыс істейді, ал негізгі кредиторлар көбінесе тек электронды түрде жұмыс істейді және банк шоты жоқ қарыз алушыларға қызмет көрсетпейді. Субпраймдық несиелендіру, «стандартты емес тұтынушылық несие» және «жалақы күні несиелері» сияқты терминдер осы типтегі тұтынушылық қаржыға қатысты жиі қолданылады. Осындай қызметтердің болуы заңсыз, пайдаға асатын қарыз берушілердің азаюына себеп болды, бірақ бұл заңды кредиторлар да пайдаға асатын тәртіпте әрекет етеді деп айыпталады. Мысалы, жалақы күні несиелері операциялары «аванс» үшін үлкен «қызмет ақысын» тартуы үшін сынға ұшырады, бұл, әдетте, бір немесе екі аптадан аспайтын қысқа мерзімді несие болып табылады, онда алымдар негізгі соманың 3-5% құрауы мүмкін. Жақсы айлық алу үшін «қызмет» төлеуге болатынын айту арқылы, қысқа мерзімді несие үшін пайыз алудың орнына, ақша беру құнын қатаң реттейтін заңдарды айналып өтуге болады.

Тез несие беру

Лицензияланған төлем күніне арналған аванстық компаниялар, мерзімі өткен чекке кепілдік беру арқылы жоғары пайызбен ақша береді. Оларды сыншылар қарыз алушыларды тұзаққа түсіретін жоғары пайыздық ставкалары үшін "қарыз есікті" деп атайды, бірақ олар заңсыз несие беру және зорлық-зомбылықпен өндіріп алудан аулақ. Бүгінгі күнгі төлем күніне арналған несиелер – 20 ғасырдың басындағы жалақыға берілетін несиелердің тікелей туысы, алғаш рет осы өнімге "қарыз есікті" деген атау берілген. Бірақ қазір олар кейбір штаттарда заңдастырылған. 2001 жылы Чикаго ұйымдасқан қылмыс синдикаты мен Калифорниядағы несие берушілердің қысқа мерзімді несие ставкаларының салыстыруы көрсетті, қарыз алушы несиені қайтарған уақытына байланысты (әдетте 1-14 күн), төлем күніне арналған несиеге алынатын пайыздық ставка ұйымдасқан қылмыс синдикаты берген ұқсас несиеден әлдеқайда жоғары болуы мүмкін. Дегенмен, ұйымдасқан қылмыстың зорлық-зомбылықпен өндіріп алу практикасы төленбеген несиелердің азаюын қамтамасыз етеді. Бұл жағдайда салықтардың болмауы несие беру құнын одан әрі төмендетеді.