Террорға қарсы соғыс: сын және мәселелер

Соғысқа қарсы терроризмнің сыны: этика, тиімділік, құқық бұзушылықтар. "Терроризмге қарсы соғыс" терминінің дұрыс еместігі, мақсаттары мен әдістері талданды.

14 мин оқу

100%

Дереккөз: Criticism of the war on terror — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Терроризмге қарсы соғыс төңірегіндегі мәселелер мораль, этика, тиімділік, экономика және терроризмге қарсы соғысқа байланысты басқа да мәселелерді қамтиды. Сондай-ақ, сын бұл сөз тіркесінің өзіне де қатысты, оны қате атау деп санайды. "Терроризмге" қарсы "соғыс" ұғымы жоғары деңгейде даулы болып шықты, сыншылар оны қатысушы үкіметтердің ұзақ мерзімді саяси/әскери мақсаттарын іске асыру, азаматтық бостандықтарды шектеу және адам құқықтарын бұзу үшін пайдаланды деп айыптайды. Сыншылардың пікірінше, бұл жағдайда "соғыс" термині орынды емес (мысалы, есірткіге қарсы соғыс сияқты), себебі анықталған жау жоқ және халықаралық терроризмді әскери күшпен тоқтату мүмкін емес. Фрэнсис Фукуяма сияқты басқа сыншылар "терроризм" – жау емес, тактика екенін айтады, ал оны "терроризмге қарсы соғыс" деп атау оккупацияға қарсы партизандар мен халықаралық моджахедтер арасындағы айырмашылықты жасырады. Ирак пен Ауғанстандағы әскери қатысу және оның салдарынан туындаған зиян. Ширли Уильямс мұның Батысқа қарсы наразылықты және террористік қауіпті күшейтетінін айтады. Басқа сын-пікірлерге АҚШ-тың екіжүзділігі, БАҚ-тың тудырған гистериясы және Американың сыртқы саясаты мен қауіпсіздік саясатындағы өзгерістердің әлемдік пікірді АҚШ-қа қарсы қайыруы жатады.

Мәңгілік соғыс

АҚШ-тың бұрынғы президенті Джордж Буш 2001 жылдың 20 қыркүйегінде сөйлеген сөзінде терроризмге қарсы соғыстың мақсаттарын баяндады, онда ол бұл соғыс "әлемдік деңгейдегі әрбір террористік ұйым табылып, тоқтатылып, жеңілгенше аяқталмайды" деді. Сол сөйлеуінде ол соғысты "аяқталмайтын міндет" деп атады, бұл пікірін 2006 жылғы Елдің жағдайы туралы үндеуінде қайталады. Дегенмен, 2006 жылғы сәуірде АҚШ-тың 16 мемлекеттік барлау агенттігінен құралған комиссия жасаған есептен алынған мәліметтер Ирактағы қатысу аймақтағы терроризмді күшейте түскенін көрсетеді.

Алдын алу соғысы

Иракқа шабуыл жасаудың бірі себебі – Ирактың АҚШ-қа немесе басқа елдерге террористік немесе басқа да шабуылдар жасауының алдын алу болды. Бұл терроризмге қарсы соғыстың дәстүрлі соғыс түрі ретінде қарастырылуы мүмкін. Осы себепке қатысты негізгі сын – ол әділ соғыстың шарттарының бірін орындамайды. АҚШ алдын ала соғыс бастау арқылы халықаралық құқық пен Біріккен Ұлттар Ұйымының, әсіресе Қауіпсіздік Кеңесінің беделін төмендетті. Осыған байланысты, БҰҰ қолдауысыз, дереу қауіп төндірмейтін елге шабуыл жасап, АҚШ халықаралық заңды, соның ішінде БҰҰ Жарғысын және Нюрнберг қағидаларын бұзды, демек, агрессиялық соғыс жасады, ол соғыс қылмысы болып саналады. Тағы бір сын – АҚШ жаңа үрдіс орнатуы мүмкін, осы үрдіс бойынша кез келген мемлекет басқа мемлекеттерге шабуыл жасауын ақтауы мүмкін. Сыртқы саясат кеңесінің президенті Ричард Н. Хаас 2003 жылғы АҚШ-тың араласуы алдында Ирактың ең болмағанда, қауіпті күшейтіп жатқандығын, бірақ дереу қауіп емес екенін айтады. Кейін ол Ирак тіпті қауіпті күшейтіп жатқан жоқ екенін атап өтті. "2003 жылдың наурызында Иракқа шабуыл жасау туралы шешім ерікті болды: бұл таңдау соғысы еді. Американың маңызды мүдделеріне дереу қауіп төндірген жоқ және әскери күш қолданудың балама жолдары бар еді, мысалы, қолданылып жатқан санкцияларды күшейту." Дегенмен, Хаас 2001 жылы АҚШ-тың Ауғанстанға араласуы қажеттілік соғысы ретінде басталғанын, "өмірлік мүдделер қауіпте болды", бірақ 2009 жылдың наурыз айында президент Барак Обама американдық әскерлердің санын күрт арттырғанда және "елдің оңтүстігінде және шығысында Талибанға қарсы күресу" АҚШ саясаты екенін жариялағанда, "басқа нәрсеге айналды". Хаасқа сәйкес, Ауғанстан ақырында таңдау соғысына айналды. Ұлыбританияда сыншылар Блэр үкіметінің терроризмге қарсы соғысты азаматтық бостандықтарды радикалды түрде шектеу үшін сылтау ретінде пайдаланғанын мәлімдеді. Мысалы, Белмарш түрмесінде сотсыз ұстап тұру, Парламент маңындағы наразылықтарға қарсы заңдар арқылы сөз бостандығын шектеу, терроризмді "дәріптеуге" тыйым салатын заңдар, Жан Шарль де Менез және Мохаммед Абдул Кахардың ісі сияқты полиция билігін бақылауды азайту. Бұрынғы Либерал-демократтар партиясының жетекшісі сэр Мензис Кэмпбелл Блэрдің АҚШ-тың экстрадициялау практикасына қатысты белсенсіздігін де айыптады, Ұлыбритания қол қойған адам құқықтары туралы конвенциялар (мысалы, Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенция) үкіметке ықтимал азаптаулар мен адам құқықтарын бұзуды тергеу және алдын алу бойынша "заңдық міндеттеме" жүктейді деп мәлімдеді. Ричард Джексон Ресей, Үндістан, Израиль және Қытай сияқты елдердің өздерінің ішкі көтерілісшілер мен диссиденттерге қарсы күресін сипаттау үшін терроризмге қарсы соғыс тілін қалай қабылдағанын атап өтті. Ол "Жаһандық "терроризмге қарсы соғысқа" ішкі қарсыластар мен диссиденттерді байланыстыру бұл үкіметтерге оларға қарсы күш қолдану еркіндігін береді, халықаралық айыптаудан қорықпайды және кейбір жағдайларда Америкадан тікелей әскери көмек алады" деп дәлелдейді.

One justification given for the invasion of Iraq was to prevent terroristic, or other attacks, by Iraq on the United States or other nations. This can be viewed as a conventional warfare realization of the war on terror. A major criticism leveled at this justification is that it does not fulfill one of the requirements of a just war and that in waging war preemptively, the United States undermined international law and the authority of the United Nations, particularly the United Nations Security Council. On this ground, by invading a country that did not pose an imminent threat without UN support, the U. S. violated international law, including the UN Charter and the Nuremberg principles, therefore committing a war of aggression, which is considered a war crime. Additional criticism raised the point that the United States might have set a precedent, under the premise of which any nation could justify the invasion of other states. Richard N. Haass, president of the Council on Foreign Relations, argues that on the eve of U. S. intervention in 2003, Iraq represented, at best, a gathering threat and not an imminent one. In hindsight he notes that Iraq did not even represent a gathering threat. "The decision to attack Iraq in March 2003 was discretionary: it was a war of choice. There was no vital American interests in imminent danger and there were alternatives to using military force, such as strengthening existing sanctions." However, Haass argues that U. S. intervention in Afghanistan in 2001 began as a war of necessity—vital interests were at stake—but morphed "into something else and it crossed a line in March 2009, when President Barack Obama decided to sharply increase American troop levels and declared that it was U. S. policy to 'take the fight to the Taliban in the south and east' of the country." Afghanistan, according to Haass, eventually became a war of choice.]] In the United Kingdom, critics have claimed that the Blair government used the war on terror as a pretext to radically curtail civil liberties. For example, the detention without trial in Belmarsh prison: controls on free speech through laws against protests near Parliament and laws banning the "glorification" of terrorism: and reductions in checks on police power, as in the case of Jean Charles de Menezes and Mohammed Abdul Kahar. Former Liberal Democrat Leader Sir Menzies Campbell has also condemned Blair's inaction over the controversial U. S. practice of extraordinary rendition, arguing that the human rights conventions to which the UK is a signatory (e. g. European Convention on Human Rights) impose on the government a "legal obligation" to investigate and prevent potential torture and human rights violations. Richard Jackson notes how countries like Russia, India, Israel and China also adopted the language of the war on terror to describe their own fight against domestic insurgents and dissidents. He argues that "Linking rebels and dissidents at home to the global 'war on terrorism' gives these governments both the freedom to crack down on them without fear of international condemnation, and in some cases, direct military assistance from America".

Біртұтасдық

АҚШ президенті Джордж Буштың 2001 жылғы қарашадағы «Егер сіз бізбен болмасаңыз, онда террористерменсіз» деген сөзі сынға түсті. Джонс Хопкинс университетінің Сыртқы саясат институтының профессоры Томас А. Кини: «Әлемде түрлі мәселелер бар екені белгілі болғандықтан, бұл бірқатар елдермен дипломатиялық қарым-қатынасты одан әрі қиындатты» деді. Ричард Джексон мынадай тұжырым жасайды: «Бұл таңдаудың грамматикалық құрылымы өте күшті. Бір жағынан, ол кез келген бейтараптықты жойып, сот үкімін тоқтата тұру немесе дәлелдерді салмақтау мүмкіндігін жоққа шығарады [ ] Екінші жағынан, АҚШ-ты толық қолдаудан өзгеше кез келген таңдау айыптауға алып келеді».

Ислам мен мұсылмандарға қарсы соғыс ретінде

Терроризмге қарсы соғыс негізінен АҚШ және басқа да НАТО мемлекеттерінің мұсылман елдерінің (мысалы, Ирак, Ауғанстан сияқты) ішкі істеріне араласуы мен ұйымдарға қатысты болғандықтан, АҚШ-тың бұрынғы Бас прокуроры Рамзи Кларк және тағы басқалар оны исламға қарсы соғыс деп атады. 2005 жылы Гуантанамодан босатылған бұрынғы тұтқын Моаззам Бег 21 ғасырдың CrUSAders атты ислами үгіт-насихат видеосында пайда болып, АҚШ жаңа крест жорығын бастады деп мәлімдеді. Арканзас университетінің Фаетвилл құқық мектебінің профессоры Халед Бейдун терроризмге қарсы соғыстың исламфобияны басқа елдерге таратып, олардың өз мұсылман халқын қуғындау мен жазалау үшін пайдаланатынын айтады. Ол атап көрсеткен екі ел – Үндістан мен Қытай, олар терроризмге қарсы соғыстың нәтижесінде исламфобиялық құрылымдық жағдайды жасауға мүмкіндік береді.

Империализм

Заң профессоры Антони Анги "Терроризмге қарсы соғысты" халықаралық құқық пен Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Хартиясын бұзу деп сынап, оны көне империалистік идеяларды қайта жаңғыртуда айыптады. Оны испандықтардың американдық үндістерге қарсы соғысымен салыстырып, Анги былай деп жазады: "Буш әкімшілігі басталған "Терроризмге қарсы соғыс" Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) құрған халықаралық құқық және қарым-қатынастар жүйесіне елеулі сын сынады. Жаңа жағдайлар жаңа шешімдерді талап етеді. Менің негізгі аргументім – Буш доктринасы, ол алдын алу, жау мемлекеттерді анықтау және оларды өзгертуден тұрады, мәні бойынша империялық сипатқа ие. Бұл мен айтқандай, халықаралық жүйені бастапқыдан бері қоздырып келген өркениеттік миссияның тағы бір түрі."

Терроризмге көмек көрсету

Чикаго университетінің профессоры және саясаттанушы Роберт Пейп терроризм туралы ауқымды зерттеулер жүргізіп, оның экстремистік идеология емес, әскери оккупация салдарынан туындайтынын айтады. "Жеңіске жету үшін өлу: Өзін-өзі өлтіру терроризмінің стратегиялық логикасы" және "Оқжеткішті кесу" сияқты еңбектерінде ол кең көлемді терроризм дерекқорынан алынған мәліметтерді пайдаланып, әскери оккупацияны күшейту арқылы АҚШ үкіметі терроризмді өршітетінін дәлелдейді. Пейп сонымен қатар 1980 жылдан 2008 жылға дейінгі барлық белгілі өзін-өзі өлтіру шабуылдарының дерекқорын қамтитын Чикаго қауіпсіздік және терроризм жобасының (CPOST) директоры және негізін қалаушысы болып табылады. 2006 жылы Ұлттық барлау бағалауында Ирактағы соғыс терроризм қаупін арттырғаны айтылды. Бұл бағалау 16 барлау агенттігінің бірлескен жұмысы еді және Ирак соғысы басталғаннан берігі әлемдік терроризмнің алғашқы бағасы болды. Корнелия Бейер терроризмнің өткен және қазіргі әскери араласу мен оккупацияға, сондай-ақ "құрылымдық зорлық-зомбылыққа" жауап ретінде қалай күшейгенін түсіндіреді. Бұл жағдайда құрылымдық зорлық-зомбылық – батыс елдерінің, әсіресе АҚШ-тың экономикалық саясатымен байланысты дамудан қалысқан елдердің экономикалық жағдайына қатысты мәселе. Ұлыбританияның Либерал-демократ саясаткері Ширли Уильямс АҚШ және Ұлыбритания үкіметтерінің "болашақ терроризмнің тұқымын себуге мүмкіндік беретін наразылықты тудырып отыр ма, жоқ па, соны ойлануы керек" деп жазды. Ұлыбританияның Италиядағы елшісі Айвор Робертс бұл сынды қолдап, президент Бушты "әл-Қаида үшін ең үздік жұмылдырушы" деп атады. АҚШ сыртқы істер министрлігі террористік ұйым деп таныған ирандық Можахеддин-е Халк тобына Женева конвенциясы бойынша "қорғалатын тұлғалар" мәртебесі берілді, бұл сынға ұшырады. Басқа сыншылар Америка үкіметінің Фидель Кастро режимін құлатуға тырысатын бірнеше күдікті террористер мен террористік ұйымдарға саяси пана бергенін атап өтті, ал Америка үкіметі өз кезегінде терроризмге қарсы күресіп жатыр деп мәлімдейді. 2018 жылы New York Times газетінің терроризм жөніндегі тілшісі Рукмини Каллимачи "11 қыркүйекке дейін болғаннан гөрі қазір террористердің саны көбірек, азайған жоқ. Террорлық ұйымдардың саны да көбірек, азайған жоқ" деді.

University of Chicago professor and political scientist, Robert Pape has written extensive work on suicide terrorism and states that it is triggered by military occupations, not extremist ideologies. In works such as Dying to Win: The Strategic Logic of Suicide Terrorism and Cutting the Fuse, he uses data from an extensive terrorism database and argues that by increasing military occupations, the US government is increasing terrorism. Pape is also the director and founder of the Chicago Project on Security and Terrorism (CPOST), a database of every known suicide terrorist attack from 1980 to 2008. In 2006, a National Intelligence Estimate stated that the war in Iraq has increased the threat of terrorism. The estimate was compiled by 16 intelligence agencies and was the first assessment of global terrorism since the start of the Iraq war. Cornelia Beyer explains how terrorism increased as a response to past and present military intervention and occupation, as well as to 'structural violence'. Structural violence, in this instance, refers to economic conditions of backwardness which are attributed to the economic policies of the Western nations, the United States in particular. British Liberal Democrat politician Shirley Williams wrote that the United States and United Kingdom governments "must stop to think whether it is sowing the kind of resentment which is the seedbed of future terrorism." The United Kingdom ambassador to Italy, Ivor Roberts, echoed this criticism when he stated that President Bush was "the best recruiting sergeant ever for al Qaeda." The United States also granted "protected persons" status under the Geneva Convention to the Mojahedin e Khalq, an Iranian group classified by the U. S. Department of State as a terrorist organization, sparking criticism. Other critics further noted that the American government granted political asylum to several alleged terrorists and terrorist organizations that seek to overthrow Fidel Castro's regime, while the American government claims to be anti terrorism. In 2018, New York Times terrorism reporter Rukmini Callimachi said "there are more terrorists now than there are on the eve of September 11, not less There are more terror groups now, not less."

Буш әкімшілігінің екіжүзділігі

Венесуэла АҚШ үкіметін Луис Посада Каррилесқа қауіпті баспана бергені үшін терроризмге қатысты екіұстамалық саясат ұстануда деп айыптады. Кейбір американдықтар да "терроризмге қарсы соғыс" терминінің таңдамалы қолданылуына сын айтты, оның ішінде бұрынғы президент Рейганның ҰҚҚ директоры болған үш жұлдызды генерал Уильям Одом:

"Көптеген сыншылардың атап көрсеткеніндей, терроризм – жау емес, ол тактика ғана. АҚШ-тың өзінің террористерді қолдау және террористік тактиканы пайдалану тарихы ұзақ болғандықтан, бүгінгі "терроризмге қарсы соғыс" лозунгілері АҚШ-ты әлем алдында жеңілтек қылып көрсетеді. Саналы американдық президент қазіргі "үрейлі гистерия" саясатын тоқтатып, терроризмді стратегиялық емес, бірақ маңызды мәселе ретінде қарастырып, американдықтардың сенімін қайтаруға шақыруы керек және "Әл-Қаиданың" бізді үрейлендіруіне жол бермеуі тиіс."

Жалған ақпарат

Иракқа шабуылға дейін соғысқа дейінгі айларда президент Буш және оның әкімшілігінің мүшелері Саддам Хусейн мен «Әл-Қаида» арасында байланыс бар екенін көрсететін ақпаратқа ие екендерін айтты. Барлық ақпарат сарапшыларының пікірі бойынша, бұл мәлімдемелер жалған болды және екеуінің арасында ешқашан операциялық қарым-қатынас болған емес. Бұл туралы 9/11 комиссиясы және АҚШ Қорғаныс министрлігінің құпиясы ашылған есептері куәландырады.

Өкілетті тұлғаларды азаптау

"Аударма арқылы азаптау" термині кейбір сыншылар тарапынан ЦРУ және басқа да АҚШ агенттіктерінің "терроризмге қарсы соғыс" барысында ұстаған, күдікті террористерді, оларды тергеу әдісі ретінде азаптауды қолданатын елдерге жіберген жағдайларды сипаттау үшін қолданылады. Кейбіреулер АҚШ агенттіктері азаптаудың қолданылатынын білгенін алға тартады, бірақ азаптау мақсатында кез келген адамды кез келген жерге ауыстыру АҚШ заңнамасын бұзу болып табылады. Дегенмен, сол кездегі АҚШ Мемлекеттік хатшысы Кондолиза Райс: "АҚШ ешкімді де, ешкімді де азаптайтынына сенетін елге жібермейді. Қажет болған жағдайда, АҚШ аударылған адамдардың азапталмайтынына кепілдік беруге тырысады" деді. АҚШ-тың бұл бағдарламасы Еуропа Кеңесінің мүше мемлекеттеріне қатысты, жасырын ұстау және заңсыз мемлекетаралық аударымдар бойынша Еуропада бірнеше ресми тергеулерге әкеп соқты, соның ішінде терроризмге қарсы соғысқа байланысты да. 2006 жылғы маусымдағы Еуропа Кеңесінің баяндамасында Еуропа Кеңесінің мүшелерінің ынтымақтастығымен ЦРУ Еуропа Кеңесінің аумағында 100 адамды ұрлап, басқа елдерге жібергені, көбінесе ЦРУ пайдаланған құпия ұстау орталықтары ("қара жорталар") арқылы, олардың кейбіреулері Еуропада орналасқандығы айтылды. 2007 жылғы ақпандағы Еуропалық Парламенттің жеке баяндамасына сәйкес, ЦРУ 1245 рейс жасады, олардың көп бөлігі осы күдікті "террористер" азаптауларға ұшырауы мүмкін болған бағыттарға, БҰҰ-ның Азаптауларға қарсы конвенциясының 3-бабын бұза отырып, жүргізілді.

Соғыс қылмыстарын жасыру

Сонымен қатар, әлемдік әскери операцияларға қатысқан американдық сарбаздардың соғыс қылмыстарын саяси себептермен жүйелі түрде жасыру фактілері болды, бұл олардың жоғары әскери шенді офицерлеріне белгілі болған. 2002 жылы "Шекарасыз репортерлер" ұйымы Дональд Рамсфелдке хат жолдап, "Вашингтон Пост" газетінің тілшісіне Ауғанстанда америкалық зымыраның салдарына қатысты тергеу жүргізуге американдық сарбаздардың қару қолданып кедергі келтіргеніне алаңдаушылық білдірді. Бұдан бөлек, 2023 жылдың шілде айында Ұлыбританияда жарияланған қоғамдық сауалнамада 3 британдық SAS бөлімшесінің 2010-2013 жылдар аралығында кем дегенде 80 азаматтық тұрғынды заңсыз жазалағандығы, сондай-ақ британдық арнайы күштерінің жоғары сатыларында ондаған жылдар бойы осы фактілерді жасыруға тырысқандығы анықталды.

Жауынгерлердің мәртебесі

2002 жылғы 7 ақпандағы президенттік меморандум АҚШ-тың тұтқынға алынған адамдарды сұраққа тығушыларына тұтқындарға Женева конвенцияларында көзделген негізгі құқықтардан бас тартуға рұқсат берді, соның салдарынан профессор Джордан Дж. Пауст пікірінше, "Женева конвенцияларын бұзуға, яғни соғыс қылмыстарын жасауға тікелей бұйрық берді және рұқсат берді". АҚШ-тың Бас прокуроры Альберто Гонзалес және басқалар тұтқындарды "заңсыз күресшілер" деп қарастыру қажеттігін, және олар Женева конвенцияларымен қорғалмауы тиіс екенін мәлімдеді.

Шығындар

Терроризмге қарсы соғыстың тағы бір сын-пікірі – әртүрлі байланысты қақтығыстарда қаза тапқан адамдардың саны. 2023 жылғы есепте Соғыс Құны жобасы инфрақұрылымның, экономиканың, мемлекеттік қызметтердің және қоршаған ортаның қирауы нәтижесінде 11 қыркүйектен кейінгі соғыс аймақтарында 3,6 мен 3,7 миллионға дейінгі тікелей емес өлім-жітім болғанын бағалады, оған қоса 906 000–937 000 тікелей өлтірулер тіркелді, ал жалпы өлім-жітім саны 4,5–4,6 миллионға жетеді және артып келеді. Есепте тікелей емес өлім-жітімнің мөлшері БҰҰ қолдауымен құрылған Женева Декларациясының хатшылығы жасаған есептеу негізінде алынды, онда соғыстың тікелей емес салдарынан әрбір тікелей өлтіруге шамамен төрт тікелей емес өлім-жітім туралы мәлімдеме жасалған. Есеп авторы Стефани Савелл идеалды жағдайда жалпы өлім-жітімді анықтаудың ең дұрыс жолы – артық өлімді зерттеу немесе зардап шеккен елдердегі зерттеушілерді пайдалану екенін айтты. Есепте 11 қыркүйектен кейінгі соғыс аймақтары – 11 қыркүйектен бері АҚШ-тың терроризмге қарсы іс-қимылдарының маңызды орын алған қақтығыстары ретінде анықталды, оған Йемендегі азаматтық соғыс (2014 жылдан бері) және Сириядағы азаматтық соғыс, сондай-ақ Ирак, Ауғанстан және басқа елдердегі қақтығыстар кіреді. Савелл: «Соғыстың адамзатқа тигізген терең әсері бар, осы мәселені АҚШ-тағы адамдардың көпшілігі жеткілікті білмейді немесе ойламайды» деді.

Діншілдік пен исламофобия

Терроризмге қарсы соғысты ақтауға бағытталған риторикаға қатысты сын-пікірлердің бір аспектісі дінге құштарлық, немесе дәлірек айтқанда исламфобия болды. Солтүстік Америкадағы қазіргі мұсылман қоғамдарын зерттейтін теолог Лоренс Дэвидсон бұл тұжырымды исламның барлық жақтастарының діни ілімдерінде жеккөрушілік пен зорлық-зомбылық бар деген себеппен, нақты немесе әлеуетті террорист ретінде стереотиптеу деп түсіндіреді. Ол «Ислам джихад тұжырымына, ал джихад Батысқа қарсы терроризмге дейін кемітілді» десе, бұл пікір Эдвард Саидтың «Ориентализм» атты танымал еңбегімен үйлеседі. Онда АҚШ мұсылмандар мен арабтарды мұнаймен қамтамасыз етушілер немесе террористтер ретінде қарастырады делінген. Лейден университетінің доценті Тахир Аббас 2001 жылдан бері соғыстың «мұсылмандарды қауіпсіздікке алу» мен халықаралық деңгейде исламфобиялық дискурстардың таралуына себепкер болды деп сынады. 11 қыркүйектен кейінгі ондаған жылдар бойындағы гистерия кезінде мұсылмандар батыстың бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен қаралап, нәсілшілдік стереотиптермен және күшейтілген қауіпсіздік шараларымен сипатталды. Голливуд фильмдері мен телешоулары араб кейіпкерлерін әдемілеп көрсетпей, қоғамда исламфобиялық стереотиптердің таралуына ықпал еткен екіұшты көзқарастарды дамытты. Тағы бір байқалатын тенденция – ағылшын-американдық бұқаралық ақпарат құралдарында мұсылмандарға қарсы стереотиптердің артуы. Алабама университетінің зерттеушілері 2006-2015 жылдар аралығында АҚШ-тағы ішкі террористік оқиғаларды талдаған зерттеуде мұсылман тұлғалар жасаған «террористік шабуылдар» мұсылман емес террористтер жасағандарға қарағанда американдық БАҚ-та 357% көбірек жарияланғанын анықтады. Бұл, 2008-2016 жылдар аралығында АҚШ-тағы оңшыл экстремистердің ішкі террористік шабуылдарының саны екі есеге жуыққа жеткеніне қарамастан орын алды. Дегенмен, әкімшілік лауазымдары оңшыл терроризмге қарсы күресте салғырт болды, ал терроризмге қарсы саясатты негізінен мұсылман қауымына қатысты бақылау саясатын енгізуге бағыттады.

One aspect of the criticism regarding the rhetoric justifying the war on terror was religionism, or more specifically Islamophobia. Theologian Lawrence Davidson, who studies contemporary Muslims societies in North America, defines this concept as a stereotyping of all followers of Islam as real or potential terrorists due to alleged hateful and violent teaching of their religion. He goes on to argue that "Islam is reduced to the concept of jihad and Jihad is reduced to terror against the West." This line of argument echoes Edward Said’s famous piece Orientalism in which he argued that the United States sees the Muslims and Arabs in essentialized caricatures – as oil supplies or potential terrorists. Assistant Professor at Leiden University Tahir Abbas has criticised the war for resulting in the "securitisation of Muslims" and the spread of Islamophobic discourses internationally since 2001. During decades of post 9/11 hysteria, Muslims have been subject to widespread demonization in the Western mass media, characterised by racist stereotypes and intense securitization. Hollywood movies and TV shows have portrayed simplistic depictions of Arab characters and advanced dualistic notions that have been causing the promulgation of Islamophobic stereotypes in the society. Another noticeable trend has been the increase of anti Muslim stereotypes in the Anglo American media. A study conducted by researchers in the Alabama University which analysed domestic terrorist incidents in United States between 2006 and 2015 concluded that "terrorist attacks" committed by Muslim individuals receive 357% more coverage in American media, than those committed by non Muslim terrorists. This was the case, notwithstanding the fact that far right extremists have been responsible for almost twice as many domestic terrorist attacks in the United States between 2008 and 2016. Despite this, administration officials have been lax on cracking down on far right terrorism, while focusing counter terror policies mostly to impose surveillance policies against the Muslim community.

Қолдаудың төмендеуі

2002 жылы Pew Research Center жүргізген сауалнамаға сәйкес, АҚШ бастаған терроризмге қарсы соғысты Ұлыбритания, Франция, Германия, Жапония, Үндістан және Ресейдегі көпшілік қолдады. 2006 жылы бұл күш-жігерді қолдаушылар Ұлыбританияда (49%), Германияда (47%), Францияда (43%) және Жапонияда (26%) азшылыққа айналды. Ресейліктердің көпшілігі терроризмге қарсы соғысты қолдаса да, бұл көрсеткіш 21%-ға төмендеді. 2003 жылы испандардың 63% терроризмге қарсы соғысты қолдаған болса, 2006 жылы халықтың тек 19% қолдауын білдірді. Қытай халқының 19% әлі де терроризмге қарсы соғысты қолдайды, ал Түркия, Мысыр және Иордания халықтарының бес бөлігінен бір бөлігі ғана осы күш-жігерді қолдайды. Баяндамада сонымен қатар Үндістан халқының терроризмге қарсы соғысқа деген қолдауы тұрақты екендігі де көрсетілді. Чехия Республикасы армиясының бұрынғы подполковнигі және әскери дәрігері Марек Обртел 2014 жылы НАТО операцияларында алған медальдарын ресми түрде қайтарып берді. Чехияның қорғаныс министрі Мартин Стропникке жолдаған ашық хатында ол "АҚШ пен оның әлемдегі бұрмаланған мүдделері басшылығымен қылмыстық ұйым сияқты НАТО-ға қызмет еткенім үшін терең ұяламын" деп мәлімдеді, сондай-ақ АҚШ терроризмге қарсы соғыс сияқты қақтығыстарды американдық империализмді күшейту және Ресейге соғыс жариялау үшін сылтау ретінде пайдаланып отырғанын айтты. Кейіннен Обртел Ресейді қолдайтын жарымәскери ұйым құрып, АҚШ, НАТО және олардың мүдделеріне наразылығын білдірді.

АҚШ-тағы қарсылық

АҚШ-тың Сыртқы істер жөніндегі палата комитетінің алдында сөйлеген америкалық сауалнамашы Эндрю Кохут, Pew Research Center орталығының 2004 жылы жүргізген сауалнамаларына сәйкес, "Ирактағы ағымдағы қақтығыс АҚШ-қа қарсы сезімдерді күшейтуде. Американың әлемдік беделі Ирактағы әскери операциялар басталған кезде күрт төмендеді және АҚШ-тың ондағы қатысуы әлі де кеңінен жақтырмайды". АҚШ-тың Ауғанстан және Ирактағы соғыстары 2000 жылдардың соңына қарай американдық қоғамда кеңінен жақтырылмады. Көптеген американдық әскери қызметкерлері Ауғанстан мен Ирактағы соғыстарды айыптап, қарсылық акцияларында өздерінің наградаларын, оның ішінде "Терроризмге қарсы жаһандық соғыс медалін" қайтарды, көптегендер бұл әскери науқандарды империалистік агрессия деп бағалады.

Ұлыбританияның қарсылығы

Ұлыбританияның ең жоғары қылмыстық прокуроры, прокуратура директоры және Корольдік прокуратура қызметінің басшысы Кен Макдональд 2005 жылғы 7 шілдедегі Лондондағы жарылыстар сияқты террористік әрекеттерге жауапты адамдар соғыстағы "әскерлер" емес, қылмыстық сот жүйесімен айналысуы керек "нашарлар" деп мәлімдеді. Ол терроризмге қарсы заңдар қабылдауда "заңнамалық шектеулер мәдениеті" қажет екенін және зорлық шабуылдарының "басты мақсаты" Ұлыбритания сияқты елдерді "өз құндылықтарымыздан бас тартуға" итермелеу екенін айтты. Ол Ұлыбританияның қылмыстық сот жүйесінің көзқарасы бойынша терроризмге жауап беру "ұқсас болуы керек және заңды процедура мен заң үстемдігіне негізделуі керек" деді: Лондон – соғыс алаңы емес. Тартысқа түскен бейкүнә адамдар соғыстың құрбандары емес. Оларды өлтіргендер, өздерінің мақтаншақтық бейнежазбаларында айтқандай, "әскерлер" емес еді. Олар – өзіне-өзі алданып, өзімен-өзі мақтанған нашар адамдар. Олар қылмыскерлер еді. Олар – қиялға берілгендер еді. Мұны біз анық түсінуіміз керек. Лондондағы көшелерде терроризмге қарсы соғыс деген жоқ. Ұлыбритания көшелеріндегі терроризмге қарсы күрес – соғыс емес. Бұл – қылмыстың алдын алу, заңдарымызды сақтау және олардың бұзуынан зардап шеккендер үшін әділеттілікті қамтамасыз ету. Британдық MI5 құпия қызметінің бұрынғы басшысы Стелла Римингтон терроризмге қарсы соғысты "үлкен артық реакция" деп сынады және АҚШ-тың әскерилендіруі мен саясаттануын терроризмге дұрыс емес көзқарас деп айыптады. Ұлыбританияның бұрынғы сыртқы істер министрі Дэвид Милибэнд бұл стратегияны "қателік" деп атады. Бұрынғы қазынашы Найджел Лоусон Ұлыбританияның Ауғанстандағы соғысқа қатысуын тоқтатуға шақырды, бұл миссияны "толық сәтсіздікке ұшыраған және тіпті зиянды" деп сипаттады.