Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тоқыма матаның екі негізгі жібі Тоқу
Two constituent threads of woven cloth
weaving
Мата өндірісінде, жіп пен иірімді матаға айналдыру үшін тоқымадағы екі негізгі компонент – тік жіп (немесе суырып жіп) және көлденең жіп (немесе ен жіп) қолданылады. Тік жіптер тоқыма станогында (рамда) керілген күйде бекітіліп тұрады, ал көлденең жіп тік жіптердің үстінен және астынан өтеді. Тоқу терминологиясында әрбір тік жіп – жіп ұшы (синонимдері – ендік жіп және толтыру жіптері); ал көлденең жіптің бір рет өтуі – пик деп аталады. 18 ғасырдағы Өнеркәсіптік революция тоқыма маталарын өндіруді "таңдау таяқшасы" арқылы индустрияландыруға жағдай жасады.
In the manufacture of cloth, warp and weft are the two basic components in weaving to transform thread and yarn into textile fabrics. The vertical warp yarns are held stationary in tension on a loom (frame) while the horizontal weft (also called the woof) is drawn through (inserted over and under) the warp thread. In the terminology of weaving, each warp thread is called a warp end (synonymous terms are fill yarn and filling yarn); a pick is a single weft thread that crosses the warp thread. In the 18th century, the Industrial Revolution facilitated the industrialisation of the production of textile fabrics with the "picking stick"
Этимология
"Weft" сөзі көне ағылшын тіліндегі "wefan" сөзінен туындайды, мағынасы – тоқу. "Warp" сөзі "қарсы бағытта жіп тасталатын жер" дегенді білдіреді. (Көне ағылшын тіліндегі wearp, weorpan – лақтыру, қараңыз: неміс тіліндегі werfen, голланд тіліндегі werpen).
The word weft derives from the Old English word wefan, to weave. Warp means "that across which the woof is thrown". (Old English wearp, from weorpan, to throw, cf. German werfen, Dutch werpen).
Сызықтық
Тоқу - тоқу кезінде тоқымаға тартылатын жіптер немесе басқа материалдар жиынтығы. Дайын матада екі немесе одан көп элементтері бар бойлық құрылым ретінде қарастырылады. Бұл термин сондай-ақ, саусақпен манипуляциялау сияқты басқа әдіспен тоқыма жіптердің өзара байланысуына дейін орнатылған жіптер жиынтығына қолданылады, нәтижесінде оралған немесе өрілген құрылымдар пайда болады. Өте қарапайым тоқымаларда спиральді жіп қолданылады, онда жіп бір, өте ұзын жіптен тұрады және екі таяқ немесе сәулелердің айналасында спираль бойынша оралған. Тоқу процесінде жоғары кернеуге шыдау үшін жіптердің мықты болуы керек, ал тоқыма кернеуге түспейді. Сондықтан, жіптердің ұштары немесе жеке жіптер оралған және бұралған талшықтан жасалуы тиіс. Дәстүрлі түрде жүн, зығыр, альпака және жібек сияқты табиғи талшықтар қолданылды. Алайда, өнеркәсіптік революция кезінде иіру технологиясының жетілдірілуі механикалық тоқуда қолданылатын жеткілікті беріктіктегі мақта жіпін жасауға мүмкіндік берді. Кейіннен нейлон немесе вискоза сияқты синтетикалық талшықтар да қолданылды. Көптеген тоқулар тоқыма бетімен жасалса, тоқыма бетінен жасалған тоқымалар тығыз орналастырылған жіптерді пайдаланады. Мұндай тоқымаларда сурет тоқымада жасалады, сондықтан барлық түстерді тоқу процесінің басында шешіп, орналастыру қажет, оларды өзгерту мүмкін емес. Түстерді орналастырудағы мұндай шектеулер тоқыманы ұзынша жолақтармен және тік суреттермен анықтайды. Оңтүстік Американың көптеген мәдениеттері, соның ішінде ежелгі Инка және Аймара халықтары, тоқудың кернеуін бақылау үшін тоқушының дене салмағын пайдаланатын арқалық тоқу әдісін қолданды.
The warp is the set of yarns or other things stretched in place on a loom before the weft is introduced during the weaving process. It is regarded as the longitudinal set in a finished fabric with two or more sets of elements. The term is also used for a set of yarns established before the interworking of weft yarns by some other method, such as finger manipulation, yielding wrapped or twined structures. Very simple looms use a spiral warp, in which the warp is made up of a single, very long yarn wound in a spiral pattern around a pair of sticks or beams. The warp must be strong to be held under high tension during the weaving process, unlike the weft which carries almost no tension. This requires the yarn used for warp ends, or individual warp threads, to be made of spun and plied fibre. Traditionally natural fibres such as wool, linen, alpaca, and silk were used. However, improvements in spinning technology during the Industrial Revolution created cotton yarn of sufficient strength to be used in mechanized weaving. Later, synthetic fibres such as nylon or rayon were employed. While most weaving is weft faced, warp faced textiles are created using densely arranged warp threads. In these the design is in the warp, requiring all colors to be decided upon and placed during the first part of the weaving process, which cannot be changed. Such limitations of color placement create weavings defined by length wise stripes and vertical designs. Many South American cultures, including the ancient Incas and Aymaras, employed backstrap weaving, which uses the weight of the weaver's body to control the tension of the loom.
Ұста
Тіңірген жіп тоқымаға созылмайтындықтан, ол әдетте орам жіптен мықтырақ болмайды. Ол әдетте жүн, зығыр және мақтадан жасалса, бүгінде нейлон немесе вискоза сияқты синтетикалық талшықтардан жиі жасалады. Тіңірген жіп "шаттл", ауа соққысы немесе "рапиерлік қысқыштар" арқылы орамнан өтеді. Қол тоқымасы – тоқымашының алғашқы құралы, онда шаттл қолмен кезек-кезек көтерілген орамдардан өріледі.
Because the weft does not have to be stretched on a loom the way the warp is, it can generally be less strong. It is usually made of spun fibre, originally wool, flax and cotton, today often of synthetic fibre such as nylon or rayon. The weft is threaded through the warp using a "shuttle", air jets or "rapier grippers". Handlooms were the original weaver's tool, with the shuttle being threaded through alternately raised warps by hand.
Метафора ретінде
"Желдірме және тілім" (сондай-ақ "желдірме және тілім" және "тілім және желдірме") деген тіркес "мата" сияқты метафоралық түрде қолданылады; мысалы, "студенттің өмірінің желдірмесі мен тілімі" "студенттің өмірінің матасымен" тең. Желдірме мен тілім кейде әдебиетте біз тіршілік ететін әлемнің негізгі қарама-қарсылықтарын сипаттау үшін одан да жалпылама қолданылады, мысалы, жоғары/төмен, ішке/сыртқа, қара/ақ, Күн/Ай, инь/ян және т.б. Бұл тіркес сондай-ақ қандай да бір нәрсенің негізінде салынған құрылымды білдіру үшін де қолданылады. Киелі кітаптың кейбір ағылшын тіліндегі аудармаларында Леуіліктер 13:48-59 тарауларында кездесетін матадағы шірулер туралы айтылғанда "жіп" және "тілім" терминдері қолданылады.
The expression "warp and weft" (also "warp and woof" and "woof and warp") is used metaphorically the way "fabric" is; e. g., "the warp and woof of a student's life" equates to "the fabric of a student's life". Warp and weft are sometimes used even more generally in literature to describe the basic dichotomy of the world we live in, as in, up/down, in/out, black/white, Sun/Moon, yin/yang, etc. The expression is also used similarly for the underlying structure upon which something is built. The terms "warp" and "woof" are also found in some English translations of the Bible in the discussion of mildews found in cloth materials in Leviticus 13:48 59.