Кіріспе

Сулавеси мен Малуку аралығындағы теңіз – Банда теңізі (, Mar de Banda, ) – Индонезияның Малуку аралдарын қоршап тұрған төрт теңіздің бірі. Ол Тынық мұхитына жалғасқан, бірақ Тимор, Халмахера және Серам теңіздерін қоса алғанда, жүздеген аралдармен қоршалған. Теңіздің ұзындығы шамамен 1000 км (600 миль) – шығыстан батысқа, ал ені шамамен 500 км (300 миль) – солтүстіктен оңтүстікке.

Ауқымы

Халықаралық гидрографиялық ұйым (IHO) Банда теңізін Шығыс Үнді архипелагының суларының бірі деп анықтайды. IHO оның шекараларын былайша белгілейді:
Солтүстікте Молукка теңізінің оңтүстік шекаралары және Керам теңізінің батыс және оңтүстік шекаралары. Шығыста Тг. Борангтан, Ноехое Тьоеттің [Кай Besar] солтүстік нүктесінен, осы арал арқылы оның оңтүстік нүктесіне дейін, содан кейін Фордатаның солтүстік-шығыс нүктесіне, осы арал арқылы және Танимбар аралдарының Лараттың солтүстік-шығыс нүктесіне дейін, Жамдена [Ямдена] аралының шығыс жағалауымен оңтүстік нүктесіне дейін, одан Ангармаса арқылы Селароэдің солтүстік нүктесіне, және осы арал арқылы Тг. Аро Оэсоеге, оның оңтүстік нүктесіне дейін.
Оңтүстікте Танджонг Аро Оэсоеден Сермата арқылы Танджонг Нджадораға дейін, Лаковтың [Лакор, sic] оңтүстік-шығыс нүктесі, Лаковтың, Моа және Лети аралдарының оңтүстік жағалаулары бойымен Танджонг Тоет Патеге дейін, Летидің батыс нүктесі, одан Танджонг Севираваға дейін, Тимордың шығыс шеті және 125° шығыс бойлыққа дейін солтүстік жағалау бойымен. Батыста Тимордың солтүстік жағалауындағы 125° шығыс бойлықтағы нүктеден осы меридиан бойымен Алор аралына дейін, содан кейін шығыс нүктесін айналып, Алор, Пантар, Ломблен және Адоенара аралдарының солтүстік жағалаулары бойымен, және Флорес бұғазының солтүстік шеті арқылы Флорес аралының шығыс шетіндегі Танджонг Сербетке дейін, одан солтүстік нүктесінен Калаотоа аралына дейін, осы аралықтағы аралдар тізбегі арқылы және Пулу Салаярдың оңтүстік нүктесі арқылы, осы арал арқылы және бұғаз арқылы Танджонг Лассаға, Селебеске дейін, одан Бони шығанағының оңтүстік шегі бойымен және Селебестің шығыс жағалауымен Танджонг Ботокқа дейін.

География

Банда теңізінің шекарасында батыста Сулавеси, солтүстікте Буру, Амбон, Серам, шығыста Ару, Танимбар және Кай аралдары, оңтүстікте Барат Дая аралдары мен Тимор орналасқан. Теңіздің жағалаулары кеме жүруге қауіпті, көптеген кішкентай жартасты аралдарға толы болғанымен, теңіздің ортасы салыстырмалы түрде ашық. Теңіз ішіндегі аралдардың ішінде Банда аралдары бар. Банда теңізіндегі кейбір аралдар белсенді жанартаулар, олардың ішінде Банда аралдарындағы Гунунг Апи және Манук аралдары да бар.

Банда теңізіндегі тектоникалық плиталар

Банда доғасы 180° қисығымен әйгілі және Тиморда вулкандық доға мен Австралия континенттік жиегінің соқтығысуының нәтижесі деп кеңінен қабылданады. Банда теңізі Банда теңізі тақтасының басты бөлігін құрайды. Теңіздің оңтүстік жиегі субдукция аймақтарының үстінде орналасқан аралдық доғалардан тұрады. Сунда шұңқырының шығысында Тимор аралының оңтүстігінде Тимор ойысы, Танимбар аралдарының оңтүстігінде Танимбар ойысы және Ару аралдарының шығысында Ару ойысы жатыр. Бұл шұңқылар Индо-Австралиялық тақтасының Банда теңізі тақтасының астына батып кету аймағы болып табылады, онда Индо-Австралиялық тақта солтүстікке қарай жылжиды. Индо-Австралиялық тақтасымен солтүстікке қарай жылжыған алдыңғы доға шөгінділері бүктеліп, жарылып, Тимор аралын құрады. Солтүстік-шығысқа қарай Серам аралы орналасқан, ол Батыс Папуаның Құс Басы тақтасының батып кетуінің үстінде жатыр. Теңіздің ең терең нүктесі – Вебер тереңдігі – ашық мұхиттық жарылыс және әлемдегі ең терең алдыңғы доғалық бассейн, оның тереңдігі .

Экология

Банда теңізі – Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры анықтаған теңіздік экорегион. Ол кеңірек Үнді-Тынық мұхитындағы ең көптеме коралл рифтеріне ие Коралл үшбұрышы аймағының бір бөлігі. Банда теңізін қоршаған аралдар Валацеяның құрамына кіреді, ол Азия мен Австралия арасында жатқан және ешбір континентке қосылмаған аралдарды қамтитын биогеографиялық аймақ. Валацея аралдарында тропикалық Азиядан (Индомалай аймағы) және Австралия мен Жаңа Гвинеяны қосатын Австралиялық аймақтан келген өсімдіктер мен жануарлардың қосылысы кездеседі. Аралдар бірнеше құрлықтық экорегионға бөлінген. Солтүстік Сулавеси, Буру және Серам аралдары жеке тропикалық ылғалды орманды экорегиондарды құрайды. Банда теңізінің оңтүстігіндегі аралдар Индонезиядағы ең құрғақ аймақтардың біріне жатады және тропикалық құрғақ ормандарға мекендейді. Тимор және Ветардың жапырақты ормандары экорегионына Тимор мен Ветар кіреді. Алорден Флорес, Сумбава арқылы Ломбокқа дейінгі Кіші Сунда аралдары Кіші Сунда жапырақты ормандары экорегионын құрайды. Банда теңізінің оңтүстік-шығысындағы Танимбар, Кай және Барат Дая аралдары (Ветардан басқа) Банда теңізі аралдарының ылғалды жапырақты ормандары экорегионын құрайды. Бұл аралдар көбінесе зақымдалмаған жаңбырлы ормандармен жабылған және жиырма бір құс түрі сияқты көптеген эндемикалық өсімдіктер мен жануарларға мекендейді, бұл осы шағын экорегион үшін өте жоғары көрсеткіш. Бұл аралдарда барлығы жиырма екі сүтқоректі жануар бар, олардың ішінде сирек кездесетін қараңғы падемелон (Thylogale brunii), индонезиялық қабір жарғанаты (Taphozous achates) және жойылу қаупі төнген эндемикалық Кей миотис жарғанаты (Myotis stalkeri) бар. Құстар жұмыртқа жинаушылардың және аралдарға әкелінген мысықтар мен кеміргіштердің қаупіне тап болады. Танимбар аралдарындағы Ямдена – үлкен және бұрынғыдай сақталған ортаның мысалы және қорғалатын аймақ. Бұл аралдарға Амбон аралынан солтүстікке қарай ұшақ немесе кемемен баруға болады. Банда және Кай аралдары шалғайда орналасқан болса да, туристер оларға сноркелинг жасау және табиғи жағажайларын тамашалау үшін келеді. Көк кит, пигмей көк кит және Омура киті сияқты әртүрлі киттердің түрлері тіркелген.