Кіріспе

Сене өзенінің шығыс саласы, сондай-ақ Оңтүстік Австралиядағы осы аттас өзен. Марна (maʁn) – Франциядағы өзен, Париждің шығысы мен оңтүстік-шығысында Сене өзенінің шығыс саласы. Оның ұзындығы шамамен километрді құрайды. Өзеннің аты Аут-Марн, Марн, Сейн-э-Марн және Валь-де-Марн департаменттеріне берілген. Марна Лангр платосында басталып, негізнен солтүстікке қарай ағып, содан кейін Сен-Дизье мен Шалон-ан-Шампань аралығында батысқа бұрылып, Парижден жоғарыда Шарентон қаласында Сенеге қосылады. Оның ірі салалары – Рогнон, Блез, Соль, Урк, Пети-Морен және Гран-Морен. Сент-Дизье қаласының жанында өзен ағынының бір бөлігі Дер-Шантекок жасанды көлі арқылы бұрылады. Бұл су тасқынының алдын алуға және құрғақшылық кезінде өзеннің минималды деңгейін сақтауға мүмкіндік береді. Марна Бірінші дүниежүзілік соғыстағы екі атақты шайқастың орны ретінде мәшһүр. 1914 жылы болған алғашқы шайқас соғыстың шешуші кезеңі болды. Екінші шайқас төрт жыл өткен соң, 1918 жылы өтті.

Тарих

Галлия кельттері Марна өзенімен байланысты Деа Матрона ("қасиетті ана-құдай") деп аталатын құдайға табынып жүрді. Марна өзені 19 ғасырға дейін еркін ағысымен кеме жүруге қолайлы болды. Оның 500 метрлік қақпасы бар Корнильон каналы Мео қаласында 1235 жылы салынған, ол Франциядағы ең көне канал. Канализациялау жұмыстары 1837 жылы басталып, 1867 жылы Эпернейге дейін аяқталды. Оған өзеннің ең қиылысқан тұстарын айналып өту үшін бірнеше каналдар кірді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Марна екі маңызды шайқасқа куә болды. Марнадағы бірінші шайқаста (1914 жылдың қыркүйегінде) Париждің әскери губернаторы, генерал Жозеф Галлени немістерді астанадан кері шегіндіріп, олардың соғыс жоспарын орындауға мүмкіндік бермеді. Марнадағы екінші шайқаста (1918 жылдың шілде-тамыз айларында) Батыс майданындағы немістердің соңғы ірі шабуылы одақтастардың қарсы шабуылымен жеңіліске ұшырады, бұл соңынан қару тоқтатуға әкелді.

Навигация

Каналдық көліктердің өркендеу кезеңінде Марна Париж мен Сенаны шығыстағы ірі өзендермен байланыстыратын маңызды артерия болды: Мез (Канал де л’Эн à ла Марна және Канал де Арденн арқылы), Мозель және Рейн (Марна-Рейн каналы арқылы), Саон және Рона (Канал де ла Марна à ла Саон арқылы). Марна өзенімен көлік тасымалын жеңілдету үшін, оның бойында бірнеше жақын каналдар салынды. Ең кеңейгені – Витри-ле-Франсуа мен Дизи арасында жатқан Ла-Марна жанындағы канал. Бұл каналдан төмен ағыста тағы бірнеше канал болды, олардың ішінде Canal de Meaux à Chalifert, Canal de Chelles және Canal de Saint Maurice, олар Марнаның Сенаға құйылатын жеріне жақын Шарентон-ле-Понтта аяқталады. Бұған қоса, Canal de l’Ourcq-тің бір бөлігі де Марнаға параллель және өте жақын өтеді, содан кейін солтүстікке бұрылып Парижге кіреді; бір кезде екеуі де Мео маңында "түтік қайықтар" арқылы көлбеу жазықтықпен байланысқан.