Кіріспе

Бетюн (betyn; Betun және Bethwyn тарихи ағылшын тілінде) – Францияның солтүстігіндегі қала, Па-де-Кала департаментінің префектурасы.

География

Бетюн бұрынғы Артуа провинциясында орналасқан. Ол Кале қаласының оңтүстік-шығысында, Лиль қаласының батысында және Париж қаласының солтүстігінде жатыр.

Көрнекті орындар

Бетюн – сәулеттік мұрасы мен тарихы мол қала. Оның ерекшеліктерінің арасында дүкендері мен кафелері бар үлкен тас төселген алаң және ортасында Бельгия шекарасы көрінетін (133 сатылы) қоңырау мұнарасы бар. Қоңырау мұнарасының әуені отыз алты қоңыраудан тұрады. 1346 жылдан бері осы жерде қоңырау мұнарасы (французша: "beffroi") тұр. Қазіргі қоңырау мұнарасы әр 15 минут сайын әуен орындайды, соның ішінде ch'ti (аймақтық диалект) балалардың "min p'tit quinquin" ("күлкім") деген жұбату әні де бар. 2005 жылы қоңырау мұнарасы Бельгия мен Францияның қоңырау мұнаралары кешенінің бір бөлігі ретінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, өйткені оның сәулеті және Еуропадағы қалалық биліктің қалыптасуына куәлік етеді.

Тарих

Хью Гастингс (1347 жылы қайтыс болды), Англия королі Эдуард III-нің Фландриядағы капитаны және лейтенанты, 1346 жылы Эдуард III-нің шабуылының бір бөлігі ретінде диверсиялық шабуыл кезінде біріккен ағылшын және фламанд күштерімен Бетунаға шабуыл жасап, қоршау салды. Фламанд жасағы тәртіпсіздік танытты және қоршау тамыз айының соңына дейін сәтсіз аяқталды. 1710 жылдың шілде-тамызында Испан мұрагерлік соғысы кезінде Бетуна Ұлы Одақтың әскерлерімен қоршауға алынды. Қала, әйгілі әскери инженер Вобанның туысы Антуан де Вобан (1654–1731) басқарған қарсылықтан кейін, ақырында берілді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Бетуна маңызды теміржол торабы және британдық-канад корпусы мен Үндістан экспедициялық күшінің бас штабы болды, сондай-ақ 1917 жылдың желтоқсанына дейін 33-ші жарақаттанғандар станциясы қызмет етті. Бастапқыда қала көп зақым көрмеді, бірақ 1918 жылдың сәуірінде Людендорф шабуылының екінші кезеңінде неміс әскері Локонға жетті. 21 мамырдағы бомбалау қаланың көп бөлігін қиратты, нәтижесінде 100-ден астам бейбіт тұрғын қаза тапты. Бетун қалалық зиратында 3200-ден астам қаза тапқан әскер жатыр, оның Комонвелт бөлігін Эдвин Лютенс жобалаған; олардың көп бөлігі британдықтар (2933) немесе канадалықтар (55), ал қалғаны немістер. Соғыстан кейін қайта жаңартылған Бетуна 1940 жылдың 24-26 мамырындағы әуе шабуылдары мен үй-үйден соғыстар кезінде қайтадан қирады, содан кейін қала СС танк дивизиясы «Тотенкопф» (Totenkopf) құрамына өтті. «Тотенкопф» дивизиясы ауыр шығынға ұшырады және олардың жоғалтуларына байланысты ашу 27 мамырдағы Ле-Парадис (Le Paradis) трагедиясына себеп болды, онда капитуляциялаған Корольдік Норфолк полкінің 97 әскері атып тасталды. Соғыс жылдарында көптеген қала тұрғындары Германияда жұмыс істеуге мәжбүр болды; қала 1944 жылдың 4 қыркүйегінде ресми түрде босатылды.

Көлік

Бетюн станциясынан күн сайын Парижге жеті TGV пойзы қатынайды, саяхат 1 сағат 15 минутқа созылады. Лилль, Амиен, Дюнкерк және бірнеше өңірлік бағыттарға да тұрақты пойыздар бар. Бетюн қаласына Ленс-Бетюн автобус желісі қызмет көрсетеді. Автокөлікпен Бетюнге A26 автожолы арқылы баруға болады, ол Оңтүстік-Шығыста A1 (Лилль-Париж) автожолымен қиылысады. Жолмен, Бетюн Парижден 2 сағат 30 минут, Каледен 1 сағат, Аррастан 30 минут және Лилльден 40 минут қашықтықта. Канал туннелі мен A26 автожолын пайдаланып, Бетюн Лондоннан 3 сағат 30 минут, ал Манчестерден 6 сағат 45 минут қашықтықта. Еуропа құрлығындағы автомобиль жолдары арқылы Брюссельден шамамен 2 сағат, Экс-ла-Шапельден 3 сағат, Кельннен 3 сағат, Берлиннен 8 сағат 30 минут және Амстердамнан 3 сағат 30 минутта жете аласыз.

Халық саны

Тұрғындары Бетунуа́ деп аталады.

Спорт

Stade Béthunois футбол клубы Бетун қаласын ұсынады және 1902 жылы құрылған. Қазіргі уақытта олар Норд Па-де-Кале лигасында ойнайды.