Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Седан (sədɑ̃) – Францияның солтүстік-шығысындағы Арденн департаменті мен Гранд-Эст аймағындағы коммуна. Бұл сонымен қатар, сол аттас округтің әкімшілік орталығы болып табылады. Седан Франция мен Германия қарулы күштері арасындағы екі маңызды шайқастың болған жері ретінде белгілі, екеуі де Германияның жеңісімен аяқталды. 1870 жылғы Седан шайқасы Екінші француз империясының тағдырын шешіп, Германия империясының құрылуына жол ашты, нәтижесінде Германияда "Седан күні" жыл сайын тойланды. 1940 жылғы Седан шайқасы Франция шайқасында Вермахт әскерлерінің шешуші табысына жеткізіп, нәтижесінде Француз Үшінші Республикасының құлауына әкелді.
other uses of Sedan
Sedan (sədɑ̃) is a commune in the Ardennes department and Grand Est region of north eastern France. It is also the chef lieu (administrative centre) of the arrondissement of the same name. Sedan is notable as the site of two major battles between the armed forces of France and Germany, both of which were won by Germany. The First Battle of Sedan in 1870 sealed the fate of the Second French Empire and paved the way to the foundation of the German Empire, leading to the subsequent annual celebration of "Sedan Day" in Germany. The Second Battle of Sedan in 1940 achieved a decisive breakthrough by Wehrmacht forces in the Battle of France and ultimately led to the collapse of the French Third Republic.
Орналасқан жері
Қала Парижден шамамен 200 км, Реймстен 85 км солтүстік-шығысқа және Бельгия шекарасынан 10 км оңтүстікке қарай орналасқан. Тарихи орталығы Меза өзенінің иілісінен пайда болған жартыаралда орналасқан. Седан вокзалы Шарлевиль-Мезиер, Реймс және Лонгви қалаларымен теміржол арқылы байланысады. A34 тас жолы Седанды Шарлевиль-Мезиер және Реймс қалаларымен қосып тұрады.
The town is situated about 200 km from Paris, 85 km north east of Reims, and 10 km south of the border with Belgium. The historic centre occupies a peninsula formed by a bend in the river Meuse. Sedan station has rail connections to Charleville Mézières, Reims and Longwy. The A34 autoroute links Sedan with Charleville Mézières and Reims.
Тарих
Седан 1424 жылы құрылған. 16 ғасырда Седан діни соғыстардан қашқан протестанттарға пана болды. 1651 жылға дейін Седан княздығы Ла Тур д’Овернь әулетіне қарасты. Ол кезде бұл тәуелсіз княздық болған. Олардың өкілі, маршал Турен, 1611 жылдың 11 қыркүйегінде Седанда дүниеге келді. Киелі Рим империясының көмегімен ол Ла-Марфе шайқасында Францияны жеңді. Жеңіске жеткеннен кейін Седан қоршауға алынып, оның князі Фредерик Морис де Ла Тур д’Овернь, Буйон герцогі Францияға бағынды. Ол Францияға қарсы құйрық сөздерге қатысқаннан кейін, князьдің өмірін сақтап қалу шартымен Францияға қосылды. Седан – Наполеон соғыстарында қызмет еткен генерал Жак Макдональдтың туған жері. 1840 жылдары американдық композитор-пианист Луи Моро Готтшальк Седандағы сәтті концертімен, соның ішінде "Арденн есімінде" атты оригинальдық шығармасымен Еуропада танылды. Франко-прусс соғысы кезінде, 1870 жылдың 2 қыркүйегінде, Седанның бірінші шайқасында француз императоры Наполеон III 100 000 әскерімен бірге тұтқынға алынды. Осы жеңіс Германияның бірігуіне жол ашты, сол себепті 1871 жылы 2 қыркүйек Седан күні (Sedantag) деп жарияланып, Германияның ұлттық мерекесі болды. Ол 1919 жылға дейін мереке ретінде сақталды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Седанды немістер төрт жыл басып алды. 1917 жылдың 13 қарашасында Германия мұрагер ханзадасы "Эльзас-Лотарингия" бағытында 13-ші жаяу әскер дивизиясын парадқа шығарды. 1940 жылдың 12-15 мамырында, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, неміс әскерлері бейтарап Бельгияға басып кірді және Седанның екінші шайқасында жеңіске жетіп, Мёз өзенін кесіп өтті. Бұл шайқас оларға француздық бекініс жүйесі Мажино сызығын айналып өтіп, Бельгияға қарай жылжыған одақтас күштерін қоршауға мүмкіндік берді, бұл Дойл жоспары стратегиясының бір бөлігі болды және Франция шайқасын жеңуге себепкер болды.
Sedan was founded in 1424. In the 16th century Sédan was an asylum for Protestant refugees from the Wars of Religion. Until 1651, the Principality of Sedan belonged to the La Tour d'Auvergne family. It was at that time a sovereign principality. Their representative, Marshal Turenne, was born at Sedan on 11 September 1611. With help from the Holy Roman Empire, it defeated France at the Battle of La Marfée. Immediately after its victory, Sedan was besieged and its prince, Frédéric Maurice de La Tour d'Auvergne, duc de Bouillon, submitted to France. It was annexed to France in return for sparing the prince's life after he became involved in a conspiracy against France. Sedan was the birthplace of Jacques MacDonald, a general who served in the Napoleonic Wars. In the 1840s, American composer pianist Louis Moreau Gottschalk got his start in Europe with a successful concert in Sedan, including the original piece "Souvenir des Ardennes." During the Franco Prussian War, on 2 September 1870, French emperor Napoleon III was taken prisoner with 100,000 of his soldiers at the First Battle of Sedan. Due to this victory, which made the unification of Germany possible, 2 September was declared Sedan Day (Sedantag) and a national German holiday in 1871. It remained a holiday until 1919. Sedan was occupied by the Germans for four years during World War I. On 13 November 1917, the German Crown Prince paraded the 13th Infantry Division over the course of "d'Alsace Lorraine". From May 12 to 15, 1940, during World War II, German troops invaded neutral Belgium and crossed the river Meuse by winning the Second Battle of Sedan. The battle allowed them to win the Battle of France by bypassing the Maginot Line, which was the French fortification system, and entrapping the Allied Forces that were advancing east into Belgium, as part of the Allied Dyle Plan strategy.
Қалқа
Бүгінде Седан қаласы қамал-сарайымен танымал, ол Еуропадағы ең ірі ортағасырлық бекінілген қамал деп есептеледі, жалпы ауданы жеті деңгейде орналасқан. Құрылысы 1424 жылы басталды және қамалдың қорғанысы ғасырлар бойы үнемі күшейтіліп келді. Бұл қаланың және оның төңірегіндегі бұрынғы алып бекіністерінің жалғыз қалған бөлігі.
Today Sedan is known for its castle, which is claimed to be the largest fortified medieval castle in Europe with a total area of on seven levels. Construction started in 1424 and the castle's defences were constantly improved over the ages. It is the only remaining part of the once enormous fortifications in and around the town.
Экономика
Кардинал Мазариннің қолдауымен құрылған мата өндірісінің орталығы қаланы 19 ғасырдың соңына дейін дамытты.
A centre of cloth production, begun under the patronage of Cardinal Mazarin, supported the town until the late nineteenth century.