Қабірдегі әруақтар: Филиппин мифологиясынан бір қызық оқиға
Nuno sa punso
Филиппин мифологиясындағы "нуно" – ата-баба рухтары. Көне қадамдарда тұрады, құрмет көрсетілмейінше бәлекет келтіруі мүмкін. Аңыз, дәстүр туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
португал тіліндегі атауы.
the Portuguese name
Нуно са пунсо ("құмдағы қарт кісі") немесе жай ғана нуно ("қарт адам" немесе "әже-бабай", "ата-баба") – филиппин мифологиясындағы табиғат рухы (анито) сияқты жаратылыс. Ол құмырсқалардың немесе термиттердің үйіндісінде мекендейді деп саналады, сондықтан оның аты сөзбе-сөз "құмырсқа үйінде тұратын ата-баба/баба".
A nuno sa punso ("old man of the mound"), or simply nuno ("old man" or "grandparent" "ancestor"), is a dwarf like nature spirit (anito) in Philippine mythology. It is believed to live in an anthill or termite mound, hence its name, literally 'Ancestor/Grandparent living in the anthill'.
Сипаттама
Нуньо – ата-бабалардың рухтары. Ағашты кеспес бұрын, жаңа жерді жыртуға кіріспес бұрын, және тағы да басқа көптеген жағдайларда, оларды ашуландырып, бақытсыздыққа ұшырамас үшін нуньодан рұқсат сұралады. Нуньо – ұзын сақалы бар кішкентай қарт адам сияқты сипатталады, бірақ филиппин халық фольклорындағы двенде немесе карлықтан өзгеше. Двенде – балаларға көрінетін ойнақы жын, ал нуньо – оңай ашуланатын, өз үйіндісіне зиян келтіргендерге жаза тартатын жын. Мысалы, үйіндісін тепкен адамның аяғы ісіп кетеді. Нуньо са пунсо үлкен тастардың, ағаштардың, өзен жағалауларының, үңгірлердің немесе артқы ауланың астында да мекендейді деп есептеледі.
The nuno are the spirits of the ancestors. When a tree is to be felled, or a piece of virgin ground broken, or on many other occasions, permission is asked of the nuno, in order to avoid the misfortune that would come from angering it. The nuno is described to be a small old man with a long beard, but differs from a dwende or dwarf of Philippine folklore. The dwende is a playful hobgoblin who shows himself to children, while the nuno is a goblin easily angered that will do harm to those who damage or disturb his mound, and will seek retribution, for example by causing the foot of someone who kicked his mound to become swollen. Nuno sa punso are also believed to inhabit places such as underneath large rocks, trees, riverbanks, caves, or a backyard.
Нуньо қарғыстарына қарсы тұру
Филиппинде көпшілік заманауи медицина белгілі бір ауруды емдей алмаса, бұл ауру nunos қарғысынан болуы мүмкін деп сенеді. Науқас филиппиндік дәстүрлі медицинаны қолданатын альбуларйоға әкелінеді. Альбуларйо пататава деп аталатын болжау түрін жүзеге асырады. Бұл рәсім кезінде жанып тұрған тава (алюминий) немесе шам балқытылып, дискіге немесе қасыққа құйылады. Содан кейін балқыған зат суға толтырылған ыдысқа тамшылатылып, тава немесе балауыз судың бетінде суып, пішін жасайды. Альбуларйо осы пішіндерді науқастың ауруының себебін және қарғыс бар-жоғын көрсететін белгілер ретінде түсіндіреді. Емделу үшін науқастың отбасынан nuno-ға жеміс-жидектер немесе басқа тағам, сусын немесе материалдық заттар сыйлау сұралуы мүмкін. Егер сыйлықтан кейін де науқас жақсы болмаса, nuno-дан жеке кешірім сұрау қажет болуы мүмкін, бұл зұлым рухтың науқасқа толық ие болуына және кейіннен ақылсыздыққа әкелуіне жол бермеу үшін ақылға қонымды шара саналады. Сондай-ақ, nuno-ны ұстап, оның басын саусақтарының арасына немесе жамбастарына қысып өлтіруге болады. Бұл nuno жасаған кез келген сиқырды жояды. Бірақ бұл әдіс көбінесе ұсынылмайды, себебі nuno-ның туыстары мен достарының ашуын қоздыруы мүмкін. Nunos – Жерді қорғайтын, жақсылық пен жамандықты сезу қабілетіне ие жандар. Егер сіз тазалық шашыратып тұрсаңыз, олар оны сезіп, көбінесе өздерін көрсетеді. Егер сізде күмән, цинизм немесе қараңғылық болса, олар сізден қашып кетеді немесе сізді ауруға шалдықтырып, сол аймақтан алыс ұстайды. Ауылдық жерлер заманауи және қалалық болып өзгере бастағанда, nunos көбінесе қашып кетеді, өледі немесе жердің тереңіне түседі.
It is a common belief in the Philippines that if modern medicine is unable to cure a particular illness, the ailment may be due to a nunos curse. The victim is brought to an albularyo, a Philippine practitioner of traditional medicine. The albularyo will perform a type of divination known as pagtatawas. During this ritual, a burning piece of alum (tawas) or a candle is melted and poured onto a disc or spoon. The molten matter is then dribbled over a basin of water, allowing the alum or wax to cool and form shapes on the water's surface. These will then be interpreted by the albularyo as signs pointing to the cause of the patient's illness and whether a curse has transpired. In order to be cured, the victim's family may be asked to provide an offering to the nuno such as fruits or other food, drink, or a material object. If the victim is still sick after the offering, it may be necessary to personally ask the nuno's forgiveness, which is believed to be a wise measure in order to prevent permanent possession of the victim by an evil spirit, which could later cause insanity. It is also possible to kill the nuno by catching it and crushing its head between a person's fingers or thighs. This will remove any spell cast by the nuno. But this method is often not recommended as it could incur the wrath of a nuno's kin and friends. Nunos are protectors of the Earth, and have the ability to sense goodness and evil. If you radiate purity, they are able to tell, and will often reveal themselves. If you have skepticism, cynicism or darkness, they will avoid you or make you ill so you stay away from the area. When countryside becomes modernized and urbanized, the nunos often flee, die, or go further down into the earth.
Сақтық шаралары
Нуньо са Пунсоның қаһарынан сақтану үшін балаларға түстен кейін сағат үшке дейін сыртта ойнауға тыйым салынады. Әке-шешелері оларды кешкі сағат алтыдан бұрын үйге қайтуға кеңес береді. Балаларға нұнолар мекендейтін жерлерде шу шығармау туралы да ескертіледі. Сондай-ақ, балаларға мұндай жерлерден өтер алдында рұқсат сұрау немесе алдын ала хабарлау қажеттігі айтылады. Олар "таби-таби по" (сөзбе-сөз "жаққа қарайыңыз" немесе "жол беріңіз", яғни нұноға жол ашу үшін) немесе "маған өтуге рұқсат етіңіз" немесе "Сіздің аумағыңыздан өтіп бара жатқанда ешқандай зиян келтіргім жоқ, төбенің қариясы" деп айту арқылы бұл жасалады.
To avoid the wrath of a nuno sa Punso, children are reminded not to play outside between noon and three o'clock in the afternoon. They are also asked by their parents to come home before six o'clock in the evening. Children are also instructed to avoid being noisy at places where nuno are believed to dwell. Children are also warned to ask permission or give fair notice before passing by such places inhabited by the nuno, which is done by saying "tabi tabi po"(literally "please be on the side" or "please move aside", that is, you tell the nuno to stand aside), or "please let me pass by" or "I mean no harm as I pass through your territory, Old Man of the Mound".
Құрметсіздік
Рухқа сенетін көптеген адамдар нұноны құрметтейді және адамдар мен нұноның бейбіт бірге өмір сүруін қамтамасыз ететін көптеген жазбасыз ережелерді сақтайды, бірақ әртүрлі себептермен кейбіреулері оларды әдейілеп құрметсіздікке немесе ренжітуге тырысады. Құрметсіз адам нұноның да мекендейтіні саналатын биік шөп арасында қасақана басып өтеді немесе нұно күдікті құмырсқалардың қонысына қасақана зәр шығарып, осы қоныстың иесіне өзінің үстемдігін көрсетуге тырысады.
Although most people that believe in the spirit respect the nuno and will abide by the many unwritten rules that ensure a peaceful coexistence between human beings and nuno, others will, for a variety of reasons, actively seek to disrespect or offend them. A disrespectful person will purposely trample around in tall grassy areas, places where nuno are also believed to inhabit or will intentionally urinate on suspected nuno anthills to display dominance over the mound dweller.