Кіріспе

Гавайилік табиғаттан тыс күштер тобы

Гавайи мифологиясында Купуа – құдайлар немесе рухтар саналатын табиғаттан тыс күштер тобы (сонымен қатар Atua қараңыз). Гавайи мифтері мен аңыздарында осындай кейіпкерлер көптеп кездеседі. Олар дәстүрлі түрде түрлі денелерге айнала алатын монстрлар ретінде сипатталады. Көбінесе олар қатыгез және кекшіл мінезді, қолға түскен адамдарды жоюға және жеуге дайын. Дегенмен, өз отбасының мүшелеріне қамқорлық көрсететін мейірімді Купуалар да бар. Көптеген гавайи Купуалары екі денелі құдайлар ретінде қарастырылады, кейде адам түрінде, ал кейде жануар, өсімдік немесе минерал түріне айнала алады. Соңғы түрі әрқашан табиғаттан тыс күшке ие. Уильям Вестервелт Купуалардың келесі жіктелуін атап көрсетеді:
Ка поэ кино лау (жапырақ денелері бар адамдар)
Ка поэ кино пуа (гүл денелері бар адамдар)
Ка поэ кино ману (құс денелері бар адамдар)
Ка поэ кино лаау (барлық ағаштар, папоротниктер, жүзімдер және т.б.)
Ка поэ кино пупу (барлық қабықшалар)
Ка поэ кино ао (барлық бұлттар)
Ка поэ кино маани (барлық желдер)
Ка поэ кино иа (барлық балықтар)
Ка поэ кино мано (барлық акулалар)
Ка поэ кино лиму (барлық теңіз балдырлары)
Ка поэ кино покаку (барлық ерекше тастар)
Ка поэ кино хива хива (палидің барлық қауіпті жерлері)

Гавай аңыздарында танымал купуа

Мамала - серфингші, купуа тегінің басшысы. Ол акула, кесіртке немесе әйел түрінде көрінуі мүмкін. Оның серфинг шеберлігі соншалықты таң қалдырғыш болғандықтан, адамдар жағажайға жиналып, оның өнерін қолдау үшін шапалақтаған. Ол акула адам Ухаға үйленген, бірақ кейін Хоно Кау Пу есімді басқа біреуге кетіп қалған. Ескі Гонолулу аңызында, ит адам Купуа Каханайдың үкіметін құлатып, Нууану аңғары мен теңіз арасындағы билікті өз қолына алады. Ол адам жегіш, көптеген адамдар оның қолынан қаза болып, желінеді. Ол қалауынша адам немесе ит ныбында көріне алады. Мауи аралында патшаның купуасы – әтеш болған, ол өте қатыгез және қиратушыл. Ол әрбір сиқырлы күшіне ие болып, әртүрлі құс түріне айнала алатын. Бұл, оның керемет адамдық қабілеттерімен бірге, оны әтештей шайқастағы барлық қарсыластарынан басым етті. Кауаи аралында Акуа пеху але (толқын құдайы) – купуа болған, ол жауларын жұтып қойып, тіпті өз тайпаластарынан да қорқыныш пен жек көруге ие болған. Нан ағашының аңызында, қазір Полинезия деп аталатын барлық аралдарда тұратын халықтың ата-анасы Папа купуа ретінде сипатталған. Оның қызы Капула кинау да купуа, яғни сиқырлы күшке ие. Гавай мифологиясында Мауи мен Камапуаа, Ива, Оно және Пекой сияқты танымал алдамшылар да купуа ретінде еске алынады.