Кіріспе

Йоганың түрі

Сиддха Йога – Свами Муктананда (1908–1982) құрған рухани жол. Оның әдебиеттерінде Сиддха Йога дәстүрі "көптеп шығыс философиясына негізделген" және "оның көптеген үйретімдері Үнді йогалық мәтіндері – Веданта, Кашмир Шайвизмі, Бхагавад Гита және ақындардың кітаптарынан алынған" делінеді.

Этимология

"Сиддха йога" ("жетілген" немесе "толыққанды" йога) – Мұқтананданың рухани ұстазы, үнділік қасиетті Бхагаван Нитьянанданың басшылығымен өзін-өзі тану жолын бастаған кезде қолданған санскрит термині. Мұқтананда ұстазынан алған жолын толық жол деп есептеді, себебі ол барлық дәстүрлі йогаларды (джнана йога, карма йога, раджа йога және бхакти йога) қамтиды, шәкіртті олардың әрқайсысында жетілуге ​​мүмкіндік береді. 1975 жылы Мұқтананда өзінің жаһандық "медитация революциясының" жұмысын басқару үшін SYDA Foundation (Siddha Yoga Dham Associates) қорын құрды. "Сиддха йога" 1977 жылдан бері SYDA Foundation, коммерциялық емес ұйымның тіркелген тауар таңбасы болып табылады. Білім беру тауар таңбасы ретінде, ол жеке рухани даму үшін оқыту және семинарлар өткізуде қолданылады. Ведантик дәстүрінің негізгі мәтіндеріне Ведалар, Упанишадтар, Бхагавад Гита, Шанкарачарьяның Вивека Чудамани және Йога Васишта кіреді. Кашмир шайвиттік дәстүрінің мәтіндеріне Васугуптаның Шива сутралары, Васугуптаның Спанда Карикасы, Пратайбхиджнахридайям және Вижнана Бхаирава жатады. Мұқтананда мен Чидвиласананда сілтеме жасаған басқа мәтіндерге Жнанешвари, Патанджалидің Йога сутралары, Нараданың Бхакти сутралары, Махабхарата, Рамаяна және Кабир мен Тукарам Махарадж сияқты ақындар кіреді. Сиддха йоганың практикасы ізденушіге "ішкі мистикалық күйге қол жеткізуге және оны кеңейтуге" көмектесуге арналған, соның нәтижесінде ол уақыт өте келе йога немесе Құдаймен бірлік тәжірибесінде бекінеді.

Йога практикасы

Сиддха йога медитациясы, немесе назарды ішке бұру практикасы, мантраға және тыныстың ағынына үнсізденіп назар аударуды қамтиды. Сиддха йоганың басты медитация мантрасы – Ом Намах Шивайя. Сиддха йога ән айту музыка мен қасиетті мантраларды пайдалану арқылы "Құдаймен әңгімелесуге" мүмкіндік береді. Сиддха йога әндерінің екі негізгі түрі бар: намасанкиртана (Санскрит мантраларын, әдетте Құдайдың есімдерін лирикалық ән айту) және свадхьяя (ұзақ Санскрит кітаптарын ән айту). Сиддха йога ашрамдары мен медитация орталықтарында таңғы және кешкі Арати кітаптары оқылады. Сиддха йога студенттері сатсаңға, яғни апта сайын Сиддха йога ашрамдары мен медитация орталықтарында өтетін топтық кездесулерге немесе бағдарламаларға қатыса алады. Сатсаңдар әдетте дәйексөздер, ән айту және медитациядан тұрады. SYDA Foundation жыл бойы түрлі курстар мен семинарлар ұсынады, соның ішінде Муктананда 1970 жылдары алғаш рет ұсынған медитациялық тереңдеу курстары да бар. Сиддха йога студенттері сева, яғни "өз мүддесін жоққа шығарып қызмет ету" арқылы рухани тәжірибелікпен айналысады. Студенттер өз қалаларындағы ашрам немесе медитация орталығында ерікті жұмыс істеу арқылы севаны жүзеге асыра алады. SYDA Foundation-ның жұмысы "севиттер" еңбегі арқылы іске асырылады. Сиддха йоганың басқа да практикаларына жапа (мантраны қайталау), ойға шолу және дакшина кіреді, ол – қасиетті адамға алғыс айту ретінде ерікті түрде ақшалай сыйлық берудің дәстүрлі тәсілі.

Шактипат

Сиддха-йога жолының басты құралы – шақтипат дикша, сөзбе-сөз аударғанда «құдайлық күштің төмен түсуі арқылы бастау». Осы арқылы ізденушінің Кундалини Шактисі Гурудың көмегімен Құдайды түсінуге оянады. Бұл ішкі күш белсенді болған соң, ізденушінің өзін-өзі тануға бағытталған тұрақты тырысқандарына көмектеседі. Сиддха-йоганың көзқарасы: «Әрбір адам, кез келген жерде, өзінде және жаратылыста құдайлықтың бар екенін, барлық қайғы-қасірет пен азаптың тоқтатылуын және жоғары бақытқа қол жеткізуді сезінуі». Сиддха-йоганың миссиясы: «Өзіңді тану білімін үнемі тарату». (Шива сүті III.28)

Үндістан

Мұқтананданың рухани ұстазы Бхагаван Нитьянанда Оңтүстік Үндістанда дүниеге келген. Ол алғаш рет 1936 жылы Мумбаиден солтүстікке қарай 82 шақырым жерде орналасқан Ганешпури деген кішкентай ауылға келіп, жергілікті Шива ғибадатханасының күзетушілері оған салған шағын лашықта қоныстанды. Оның келушілері мен жандары көбейген сайын, лашық ашрамға айналды. Мұқтананда өзінің "Сезімнің ойыны" атты өмірбаянында Нитьянаннан 1947 жылдың 15 тамызында шақтипатты қалай алғанын және одан кейін тоғыз жылдық садхана мен шәкірттік жолдан өткен соң мокшаға, яғни Құдайды тануға қалай қол жеткізгенін айтады. Нитьянаннда Мұқтананданы Гаведевидегі шағын үш бөлмелі үйге орналастырды. 1961 жылы қайтыс болғаннан кейін Нитьянаннданың Ганешпури ашрамы самадхи қабіріне айналдырылды және одан кейін танымал ғибадатхана мен қасиетті саяхат орынына айналды. Мұқтананданың басшылығымен Гавдевидегі үш бөлмелі үй гүлденген ашрамға және халықаралық демалыс орнына (Шри Гурудев ашрамы, қазір Гурудев Сиддха Питх) айналды.

Америка Құрама Штаттары

1974 жылдың 27-30 тамызы аралығында Муктананда Колорадо штатының Аспен қаласында алғашқы Шактипат интенсивтігін өткізді. Муктананда құрған Шактипат интенсивтігі арқылы қатысушылар шактипат бастамасын (адам ішінде тұратын Кундалини Шактидің оянуы) алады және Сиддха Йога медитациясын тереңдетеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, шактипат бастамасы көп жыл бойы рухани қызмет пен тәжірибе жасаған аз ғана адамдарға ғана берілетін; Муктананда бұл бастаманы жаңа келгендерге де, тәжірибелі йогилерге де ұсынды. 1974 жылы Муктананда Сиддха Йога ілімдерін қорғау, сақтау және таратуды жеңілдету үшін SYDA Foundation ұйымын құрды. 1975 жылы Муктананда Сан-Франциско шығанағы аймағындағы Окленд қаласында Сиддха Йога ашрамын құрды, ал 1976 жылы Нью-Йорк қаласының солтүстігіндегі Кэтскилл тауларындағы Оңтүстік Фолсбургтегі бұрынғы Гилберт қонақ үйінде Шри Нитьянанда ашрамын (қазір Шри Муктананда ашрамы) құрды. Оның даңқы артып, 1976 жылы «Нью-Йорк» журналында («Гурумен бірге») және «Тайм» журналында («Жылдам энергия») мақалалары жарияланды. 1979 жылы Муктананда «Түрме жобасын» құрды, ол Сиддха Йога жолының ілімдерін, тәжірибелерін және оның нәтижелерін түрмедегі ізденушілерге қолжетімді етуге бағытталған.

Өлім

Мұқтананда 1982 жылғы 2 қазанда дүниеден өтті. Ол Гурумай және Субхаш Шеттиді Сиддха Йоганың бірлескен гурулары етіп тағайындады.

Субхаш Шетти

Субхаш Шетти (қазіргі аты Махамандалешвар Нитьянанда) – Сиддха йога жолының бұрынғы ко-гуруы және рухани жетекшісі. Оны Мұқтанан әпкесімен бірге тағайындаған. 1985 жылы Гурамайының ағасы Нитьянанда «даулы жағдайларда» қызметтен шеттесті, ол Гурамаймен «қиын ажырасып кетті». 1985 жылдың қазанында оның санньясаға берген уәдесі алынып тасталды. Кейін ол журналистке бұл себебінің өзінің бойдақ болуге берген уәдесін бұзғанынан болғанын айтты. Кейінірек оқиғаның басқа нұсқасы жарияланды, онда мұрагерлік үшін күрес болды және Нитьянанда кетуге мәжбүр болды. 1987 жылы Нитьянанда өзінің «Шанти Мандир» атты ұйымын құрды. Ол да, Шанкарананданың Шива йогасы да Сиддха йогадан бөлініп шыққан деп есептеледі.

Гурмаи

Мұқтананданың алғашқы және басты шәкірттерінің бірі – Мальти Шетти, Мумбаи қаласынан келген жас әйел. Ол Мұқтананданың екінші және үшінші әлемдік турларында оның ағылшын тіліндегі аудармашысы ретінде бірге жүрді. 1982 жылдың мамыр айында Мұқтананда Шеттиді (қазір Гурумай Чидвиласананда немесе Гурумай деп танылған) және оның інісін Сиддха Йога жолының бірлескен гуруы және рухани жетекшісі етіп тағайындады. Інісі қызметтен кеткеннен бері Гурумай Сиддха Йоганың жалғыз рухани жетекшісі. 1992 жылы Гурумайдың гуманитарлық жобасы – PRASAD жобасы АҚШ-та тіркелді. Бұл жоба БҰҰ-ның Экономикалық және әлеуметтік кеңесінің арнайы консультативтік мәртебесіне ие үкіметтік емес ұйым. Ол «Үндістанда денсаулық сақтау, білім беру және тұрақты даму бағдарламаларын ұсыну арқылы, АҚШ-та тіс емдерін, ал Мексикада көз емдерін ұсыну арқылы адамдарға өздеріне сенімді және қадір-қасиетті өмір сүруге көмектеседі». PRASAD Мексика көмегімен катарактадан емделген 26 087 ересек пен балаға тегін операция жасалды. 1997 жылы Гурумай Муктабодха Индологиялық зерттеу институтын және Agama Press атты өзінің баспасын құрды. 1997 жылы Гурумайдың ұйымға қойған бастапқы мақсатына негізделген Муктабодханың миссиясы – «классикалық Үндістанның діни және философиялық дәстүрлерінен жойылып бара жатқан мәтіндерді сақтап, оларды әлемдік зерттеулерге және ғылымға қолжетімді ету».

Онлайн режимде жылжыту

2004 жылы SYDA өзінің бағытын South Fallsburg ашрамындағы ірі шаралардан ізбасарларының тұратын жерлеріне бағдарламаларды жеткізуге өзгертті. Бұл қолжетімділікті арттыру мақсатында жасалды делінген. Ашрам қызметкерлерінің саны қысқартылды, Садхана Кутир жатақханасы мен кеңсе ғимараты (бұрынғы Виндзор қонақ үйі) сатылды. 2008 жылға дейін Ганешпури ашрамы батыстан келген саяхатшыларды қысқа мерзімге қабылдап, демалыс күндері үндістандық қонақтарды күтіп алатын. Кейіннен, тек Нитьянанда ғибадатханасына және Муктананданың қабіріне баруға рұқсат берілді. 2011 жылы веб-сайт жаңадан жасалып, ілімдер мен шараларды таратудың басты құралына айналды. 2013 жылы веб-сайтта бейне бағдарламалардың тікелей эфирде көрсетілуі басталды. 2021 жылдан бастап студенттер ашрамға тек қысқа мерзімді (алты айдан кем) немесе ұзақ мерзімді (алты ай және одан көп) қызмет ету үшін немесе алдын ала брондалған семинарларға қатысу үшін бара алады.

Дау

1981 жылы Сидда Йоганың суамиі Стэн Траут ашық хат жазып, Мұқтананның жас әйелдермен жыныстық қатынасқа түскені туралы бірнеше әңгімені айтып берді. Сидда Йога мүшелерін "жатақ бөлмеде жас қыздармен болған оқиғаларыңыз туралы айтуды тоқтатуға" мәжбүрлеу үшін оларды қинауға және өліммен қорқытуға қолданды. Бұрынғы мүшелерге қатысты тыйым салу туралы бұйрық берілді. 1983 жылы Уильям Родармор CoEvolution Quarterly журналында Муктананданың өздерін үнемі зорлағаны туралы бірнеше анонимді әйелдер тарапынан жасалған айыптауларды жариялады. Мақалада 25 сұхбаттың негізінде бұрынғы бауырластар Мұқтананданың көптеген әйелдерді, соның ішінде кәмелетке толмаған бауырластарды зорлағаны туралы айып тақты. 1996 жылы бұрынғы адалдар "Сидда йогадан кетіп" деп аталатын веб-сайтты ашты. Лис Харрис Родармордың мәлімдемесін The New Yorker журналында мақаласында қайталады және кеңейтеді (1994). Лола Уильямсонның айтуынша, "Муктананда рухани жолмен алға басу үшін бойдақ болудың құндылығын атап көрсетті, бірақ ол өз ережелерін бұзғаны сөзсіз". Сара Колдуэлл Nova Religio (2001) академиялық журналында жазған очергінде Муктананданың Шакта тантризмін ұстанымы екенін, сонымен қатар "Баба не істесе де, оны тантрикалық бастаудың бір түрі деп атап, тек тантрикалық практиканың дене қабығын сақтап қалған сияқты" деп дәлелдеді. 2023 жылдың қарашасында Нью-Йоркте Сидда Йога ұйымы Сайда Фондына қарсы 3 талапкер атынан сот ісі қозғалды. Сотта Свами Муктанаданың 1970 және 80-жылдардың басында зорлау мен жыныстық қатынасқа түсуі туралы айып тағылған.

Талдау

Сиддха йога дәстүрінде тазалыққа ерекше мән беріледі; дінтанушы ғалым Карен Печилис Гурумайдың тазалығы оның гуру дәстүрін жалғастырып жатқанын және ұйымның рухани жетекшісі болуға лайықты таза адам екенін көрсету үшін ерекше атап көрсетілетінін жазады. Пехилис тазалық оның алдыңғы гурулары үшін түсініксіз талап болуы мүмкін дейді, бірақ бір көзқарас бойынша ол "мұрагерлік дау кезінде айқын және күшейтілді, және қазір Гурумайдың рухани жолын түсінудің басты өлшемі болып табылады"; Пехилис әйел гурулар үшін бұл ерекше жағдай, өйткені ол үйленбеуі керек болды, және ер адам гуру сияқты санняса қабылдады. Джон Пол Хили 1981 жылдан 1985 жылға дейін Сиддха Йогаға адал болған 32 бұрынғы жақтастың әлеуметтануын талдады. Кейбір қатысушылар Сиддха Йогадан бөлінген екі топтың біріне – Свами Нитьянанданың Шанти Мандиріне және Шанкарананданың Шива Йогасына – өтті. Олар Муктананданың қазасы, басшылықтың өзгеруі және Муктананданың жақтастармен жыныстық қатынаста болғаны туралы айыптаулар, сондай-ақ өздерінің өміріндегі өзгерістерге байланысты кетуді шешті. Хили сектаға айналудың миды жуу теориясы Сиддха Йогаға қатысты емес екенін, бірақ адамдар оған тартылып, қалғанын, өйткені олар осы практиканы тартымды деп тапты – хош иісті құрылыстар, диета мен өмір салты, топтық медитация және ән салу, гурудың ішіндегі топтың тәжірибелері. Муктананданың қазасынан кейін ұйымдағы өзгерістерді Джин Турсби және Дуглас Осто сияқты ғалымдар зерттеді. Ғалымдар Джеффри Крипал мен Сара Колдуэлл 1997 жылғы «Медитация революциясы» кітабында алты автордың ішінде бес танымал ғалым бар екенін, бұл кітап Чидвиласанданың Сиддха Йога шежіресін заңдастырып, жүйелеп, қасиеттейтінін жазады. Егер бұл жақтастар айтқандай айтылса, бұл қалыпты жағдай болар еді, бірақ олардың өздерін дін тарихшылары ретінде көрсетуі мәселелі. Дінтанушы ғалым Кэтрин Вессингердің айтуынша, жақтастар әртүрлі болғанымен, олардың көпшілігі «әлеуметтік жағдайы жақсы», және бұл жол еврей және рим-католиктер ортасынан келген адамдарды тартады. Ол католиктерге көптеген таныс белгілер бар екенін айтады, мысалы, әулиелердің бейнелері құрметтеледі; мантрларды қайталау үшін розарий немесе мала қолданылады; ерекше киім киген бойдақ «қызметкерлер»; «қауымдық ән салуды көтеріңкі сезіммен тыңдау; ғибадатханалар мен ғибадат орындарының әсемдігі; және соңында, жақтастардың сенуіне сәйкес, мұқтаждықтарға жауап ретінде кереметтер жасай алатын күшті билік иесі».