Эрнст Фридрих Воллвебер: Германия саяхатшысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Эрнст Фридрих Вольвебер (29 қазан 1898 – 3 мамыр 1967) – неміс саясаткері, 1953–1955 жылдары Мемлекеттік қауіпсіздік мемлекеттік хатшысы, ал 1955–1957 жылдары Шығыс Германияның Мемлекеттік қауіпсіздік министрі болған.

Өмірбаян

Ханн. Мюнден, Ганновер қаласында 1898 жылы туған Вуллвебер жас кезінде Германия империясының әскери-теңіз флотына, Kaiserliche Marine-ге қосылып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде су асты кемелері бөлімінде қызмет етті. 1918 жылдың қараша айында Вуллвебер Вильгельмшафен бүлігіне, Кильдегі жоғары беделді теңізшілер көтерілісіне қатысты. Германия революциясы аяқталғаннан кейін 1919 жылы Германия Коммунистік партиясына қосылды. Вуллвебер партия қатарында жылдам өрлеп, 1921 жылы КПД Орталық Комитетінің мүшесі және Гессен-Вальдек облысының саяси хатшысы болды. Екі жылдан кейін Вуллвебер Гессен-Вальдек, Тюрингия және Силезиядағы КПД-ның радикалды қанаттарының жетекшісі атанды. Вуллвебердің әрекеттері 1924 жылы тұтқындалуына әкелді, содан кейін ол мемлекеттік қасақаналықпен айыпталды. 1926 жылы босатылып, 1928 жылы Пруссия Федералдық Мемлекеттік Парламентінің депутаты болып сайланды және 1932 жылға дейін осы лауазымды иеленді. 1929 жылы Төменгі Силезия Федералдық Мемлекеттік Парламентіне сайланды және 1932 жылдан 1933 жылға дейін Рейхстаг депутаты болды. 1931 жылы Халықаралық теңізшілер мен порты жұмысшыларының одағының (ISH) басшылығына сайланды. 1933 жылдың ақпанында Рейхстаг өртін салғаннан кейін КПД Германияда тыйым салынғаннан кейін Вуллвебер Копенгагенге, кейіннен Ленинградқа қашуға мәжбүр болды. 1936 жылдан 1940 жылға дейін Вуллвебер "Фашизмге қарсы және КСРО-ны қолдау ұйымын" құрды, ол "Вуллвебер лигасы" деп белгілі болды және Скандинавия және басқа да солтүстік Еуропа порттарынан жүзіп келе жатқан фашистік елдердің кемелеріне қарсы 21 саботаж актісін жүзеге асырды. 1937 жылы Вуллвебер Испания азаматтық соғысында республикалық тарапқа қару-жарақ жеткізуші болды. Әлемде іздеуде жүрген Вуллвебер 1940 жылы Швецияда тұтқындалды, Германияға қайтарылып, өлімге кесілуі мүмкін еді. Ақырында үш жылға бас бостандығынан айырылды. Тұтқында болғанда Совет азаматтығын алғандықтан, 1944 жылы Швеция үкіметі Совет Одағының қысымына көніп, Вуллвеберге КСРО-ға кетуге рұқсат берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вуллвебер Германияға оралып, 1946 жылы Германияның Социалистік бірлік партиясына қосылды. Бір жылдан кейін ол кеме қатынасы жөніндегі орталық басқарудың басшысы, ал 1950 жылы Шығыс Германиядағы Көлік министрлігінің мемлекеттік хатшысы болды. Осы кезде Батыста ол КСРО үшін жаңа Вуллвебер ұйымын құрғандығы туралы қауесет тарады, ол Шығыс Еуропа және Солтүстік теңіз елдеріндегі коммунистік агенттерге саботаж өнерін үйрететін болады. Алайда, бұл қауесет расталмады. Осы қызметте ол Вальтер Грамштің тыңдауында болды, ол Вуллвебердің Батыс эмбаргосынан Шығыс Германияға өнімдерді контрабандалық жолмен әкелу әрекеттерін әшкереледі. 1953 жылдың маусым айында Вуллвебер Кеме қатынасы басқармасының мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды, бірақ бір айдан кейін Вильгельм Зайссерді Мемлекеттік қауіпсіздік министрі лауазымынан алғаннан кейін және Штази Мемлекеттік хатшылыққа төмендетілгеннен кейін ол Мемлекеттік қауіпсіздік мемлекеттік хатшысы (Штази) болды. 1955 жылдың қараша айында Штази министрлікке қайта оралғаннан кейін Вуллвебер Мемлекеттік қауіпсіздік министрі болды. Вуллвебер ГДР-ге батыс барлау қызметінің енуін анықтау үшін Штазидің ішкі өкілеттіктерін кеңейтуге тырысты, бірақ бұл оны СЭД партиясының басшылығымен, әсіресе оның төрағасы Вальтер Ульбрихт пен Эрих Хонеккермен қақтығысқа түсірді. 1954 жылы Вуллвебер Халық Парламентіне (Volkskammer) делегат және СЭД Орталық Комитетінің мүшесі болды. 1956 жылдан кейін ол Вальтер Ульбрихт пен Эрих Хонеккермен Шығыс Германияның Польшаға қатысты саясатынан бастап ГДР-дегі антикоммунистік топтардың санын бағалауға дейінгі мәселелер бойынша келіспеушіліктер туындағандықтан оның ықпалы төмендеді. Сонымен қатар, СЭД Политбюросында Ульбрихт саясатына қарсылық білдіру үшін Политбюро мүшесі Карл Ширдеван басқаратын жаңа оппозициялық топ құрылды және Вуллвебер ақылсыздықпен Ширдеванның жағына шықты. 1957 жылы Вуллвебер Штази басшысы лауазымынан кетуге мәжбүр болды және оның орнын оның орынбасары Эрих Мильке иеленді. 1958 жылы Вуллвебер СЭД-ке қарсы қызметпен айыпталды және Орталық Комитеттен шығарылды. Көп ұзамай Вуллвебер Халық Парламентінен кетіп, Шығыс Берлинде жасырын өмір сүріп, 1967 жылы қайтыс болғанға дейін аудармашы болып жұмыс істеді. Өлгеннен кейін Вуллвебер кремацияланып, Берлиндегі Фридрихсфельд зиратындағы Перголенвег Эренграб бөліміне жерленді.

Born in Hann. Münden, Hanover, in 1898, Wollweber joined the Imperial Germany's navy, the Kaiserliche Marine, at a young age and served in the submarine department during World War I. In November 1918, Wollweber participated in the Wilhelmshaven mutiny, a high profile sailor rebellion in Kiel, and, following the end of the German Revolution, joined the Communist Party of Germany in 1919. Wollweber rose quickly through the party ranks and by 1921 had become a member of the KPD’s Central Committee and Political Secretary of Hesse Waldeck. Two years later, Wollweber became a leader of the militant wings of the KPD in Hesse Waldeck, Thuringia, and Silesia. Wollweber’s activities led to his arrest in 1924, after which time he was charged with high treason. Wollweber was released in 1926, and in 1928 he was elected a representative of the Prussian Federal State Parliament, a position he held until 1932. In 1929, he was elected to the Federal State Parliament of Lower Silesia and from 1932 to 1933 was a representative of the Reichstag. In 1931 was he elected to the leadership of the International Union of Seamen and Harbour Workers (ISH). When the KPD was outlawed in Germany after the Reichstag fire of February 1933, Wollweber was forced to flee to Copenhagen and later to Leningrad. From 1936 to 1940, Wollweber organized the "Organisation Against Fascism and in Support of the USSR", better known as the Wollweber League which conducted 21 known acts of sabotage against the ships of Fascist nations sailing from Scandinavian and other northern European ports. In 1937, Wollweber became a weapons supplier to the Republican side in the Spanish Civil War. A worldwide fugitive, Wollweber was finally apprehended in Sweden in 1940 when he was very nearly deported to certain death in Germany. Eventually he was sentenced to three years of imprisonment. Because he had received Soviet citizenship while in custody, the Swedish Government in 1944 finally gave in to Soviet pressure and allowed Wollweber to leave for the USSR. After World War II, Wollweber returned to Germany and joined the Socialist Unity Party of Germany in 1946. A year later, he became leader of the central management for shipping and in 1950, Undersecretary of State for the Ministry of Traffic in East Germany. Around this time, it was rumored in the West that he had established a new Wollweber Organization for the USSR, which would be teaching Communist agents in nations in Eastern Europe and along the North Sea the art of sabotage. However, these rumours have not been substantiated. While in this position, he was spied on by Walter Gramsch, who foiled several of Wollweber's attempts to smuggle products past the Western embargo into East Germany. In June 1953, Wollweber was made Undersecretary of State for the Shipping Office, but a month later he became State Secretary of State Security (the Stasi) after Wilhelm Zaisser was removed from the post as Minister of State Security and the Stasi was downgraded to a State Secretariat. In November 1955, Wollweber was made Minister of State Security, after the Stasi had been restored to a ministry. Wollweber tried to improve the Stasi’s domestic powers in the search of what he saw as Western intelligence infiltration of the GDR but this brought him into conflict with the mainstream in the SED party leadership, in particularly with its head Walter Ulbricht and Erich Honecker. In 1954, Wollweber became a delegate to the Volkskammer or People's Parliament and a member of the SED’s Central Committee. After 1956, his influence began to wane when he clashed with Walter Ulbricht and Erich Honecker on issues ranging from East Germany’s policies towards Poland to an estimate of the number of anti Communist groups within GDR. Besides, a new opposition group led by Politburo member Karl Schirdewan had formed within the SED Politburo to oppose Ulbricht's policies and Wollweber had unwisely taken Schirdewan's side. In 1957, Wollweber was forced to resign as head of the Stasi and was succeeded by his deputy, Erich Mielke. In 1958, Wollweber was accused of anti SED activity and was removed from the Central Committee. Shortly thereafter, Wollweber resigned from the Volkskammer and lived in obscurity in East Berlin eking out a living as a translator until his death in 1967. After his death Wollweber was cremated and honoured with burial in the Pergolenweg Ehrengrab section of Berlin's Friedrichsfelde Cemetery.