Кіріспе

Трансильвания воеводасы Кристофер Батори (Báthory Kristóf; 1530 – 27 мамыр 1581) – 1576 жылдан 1581 жылға дейін Трансильвания воеводасы болды. Ол Сомлолық Степан Баторидің кіші ұлы еді. Кристофердің мансабы 1556 жылдан 1559 жылға дейін оның ұлы Иоанн Сигизмунд Заполья атынан Венгрия Корольдігінің шығыс аумақтарын басқарған королева Изабелла Ягеллонның тұсында басталды. Ол 1560-шы жылдардың басында Иоанн Сигизмунд әскерінің қолбасшыларының бірі болды. 1571 жылы Иоанн Сигизмундтың орнын басып алған Кристофердің ағасы Степан Батори Кристоферді Варадтың (қазіргі Румыниядағы Орадея) капитаны етіп тағайындады. Польша патшасы болып сайланғаннан кейін Степан Батори Трансильвания князі атағын алды және 1576 жылы Кристоферді воевода етіп тағайындады. Кристофер ағасының Трансильвания княздығының басқаруын бақылау үшін тағайындаған Мартон Берзевичимен ынтымақтасты. Кристофер Исаға табынуды айыптаған Трансильвания унитариан шіркеуінің жетекші теологы Ференц Давидті түрмеге қамауға бұйырды. Ол ағасының Трансильванияға иезуиттерді орналастыруға жасаған әрекеттерін қолдады.

Ерте өмір

Кристофер Сомлолық Стивен Батори мен Екатерина Телегдидің төрт ұлының үшіншісі еді. Оның әкесі Венгрия королі Иоанн Запольяның қолдаушысы болды, ол оны 1530 жылдың ақпанында Трансильвания воеводасы етіп тағайындады. Кристофер сол жылы Баторис сарайындағы Сзилагайсомлиода (қазіргі Румыниядағы Шимлеу Сильвании) дүниеге келді. Әкесі 1534 жылы қайтыс болды. Оның ағасы Эндрю және туысы Тамас Надасди Кристофердің білімін беруді өз міндеттеріне алды. Кристофер жастығында Англия, Франция, Италия, Испания және Киелі Рим империясын аралады. Ол сондай-ақ император Карл V сарайында паж болып қызмет етті.

Мансап

Кристофер 1550-ші жылдардың аяғында Джон Запольяның жесірі Изабелла Ягеллонның қызметіне кірді. Сол кезде Изабелла өзінің ұлы Иоанн Сигизмунд Запольяның атынан Венгрия Корольдігінің шығыс аймақтарын басқаратын. Ол Франция корольі Генрих II-ні Банат аймағында Осман әскері басып алған үш бекіністен әскерін шығаруға көндіруді қалағандықтан, 1557 жылы келіссөздер бастау үшін Кристоферді Францияға жіберді. 1559 жылдың 15 қарашасында анасы қайтыс болғаннан кейін Иоанн Сигизмунд өз мемлекетін басқаруды қолға алды. Ол анасының кеңесшілерін сақтап қалды, соның ішінде Кристоферді, ол оның ең ықпалды шенеуніктерінің біріне айналды. Мельхиор Балассаның көтерілісінен кейін Кристофер Иоанн Сигизмундті 1562 жылы Польшаға қашудың орнына өз мемлекеті үшін күресуге көндірді. Кристофер Венгрия Корольдігінің батыс аймақтарының Габсбург билеушілері Фердинанд пен Максимилианға қарсы соғыс кезінде Иоанн Сигизмунд әскерлерінің командирлерінің бірі болды. Олар патшалықты өз билігінде біріктіруге тырысты. Кристофер Максимилианның командирі Лазар фон Швендиді жеңіп, оны 1565 жылы Хустты (қазіргі Украинадағы Хуст) қоршаудан шығаруға мәжбүр етті. Иоанн Сигизмунд қайтыс болғаннан кейін Трансильванияның сеймі 1571 жылдың 25 мамырында Кристофердің кіші інісі Стефан Баториді воевода (немесе билеуші) етіп сайлады. Стефан Кристоферді Варадтың (қазіргі Румыниядағы Орадея) капитаны етіп тағайындады. Келесі жылы Осман сұлтаны Селім II (Трансильванияның жоғары тұрған билеушісі) Батори әулетінің аймаққа билік етуге мұрагерлік құқығын мойындады.

Билік

1575 жылғы 15 желтоқсанда Степан Батори Польша королі болып сайланды. Ол Трансильвания князі атағын қабылдады және 1576 жылғы 14 қаңтарда Христофорды воевода етіп тағайындады. Османдық делегация шілде айында Гюлафехерварда (қазіргі Румыниядағы Альба-Юлия) өткен мәжілісте Христофордың тағайындалуын растады. Сұлтанның Христофорға жіберген жарғысы (немесе ахиднамесі) шекарада бейбітшілікті сақтау қажеттігін баса көрсетті. Степан Трансильванияның басқаруын қадағалау үшін Краковта жеке кеңсе құрды. Жаңа кеңсе басшысы Мартон Берзевичи және Христофор тығыз байланыс орнатты. 1576 жылы Үштікке қарсы уағыздаушылар Партиум және Секели елінде Исаға табынуды айыптауды бастады, бірақ мәжіліс барлық доктриналық жаңалықтарға тыйым салды. Трансильвания унитариян шіркеуінің ең беделді жетекшісі Ференц Давид 1578 жылдың күзінде наразыларға ашық қосылды. Христофор белгілі Үштікке қарсы теолог Фаусто Соцциниді Трансильванияға шақырып, Давидті жаңа ілімнің бұрыс екеніне көндіруге тырысты. Давид мойынсұнудан бас тартқандықтан, Христофор мәжіліс өткізді, ал «Үш ру» (оның ішінде унитариян делегаттары) Давидті түрмеге қамауға бұйрық берді. Христофор ағасының Трансильваниядағы Рим-католик шіркеуінің беделін нығайту әрекеттерін де қолдады. 1579 жылғы 5 мамырда ол иезуиттерге Колошварда (қазіргі Румыниядағы Клуж-Напока) колледж ашуға көмектесу үшін жер берді. 1581 жылдың басында екінші әйелі Елизавета Бочкаи қайтыс болғаннан кейін Христофор ауыр сырқатқа шалдықты. Христофордың қайтысы туралы жалған хабар Стамбулға жеткеннен кейін, Кожа Синан-паша Христофорды жер аударуға мәжбүрлеген Пал Мархазиге Трансильванияны ұсынды. Христофордың жалғыз тірі баласы Зигмунд кәмелетке толмаған болса да, мәжіліс оны Христофордың өлімінен бұрын воевода етіп сайлады, өйткені олар Мархазидің тағайындалуын болдырмақшы болды. Христофор 1581 жылғы 27 мамырда Гюлафехерварда қайтыс болды. Ол екі жылдан кейін, 1583 жылғы 14 наурызда Гюлафехервардағы иезуиттер шіркеуіне жерленді.

Отбасы

Кристофердің алғашқы әйелі Катерина Даницка – поляк ақсүйек әйелі болған, бірақ оның атының тек венгрше түрі ғана белгілі. Олардың үлкен ұлы Бальтазар Батори, Стефан Батори Польша патшасы болып сайланғаннан кейін көп ұзамай Краковқа көшіп келді; ол 1577 жылғы мамыр айында 22 жасында Висла өзенінде суға батып қайтыс болды. Кристофер мен Катеринаның екінші ұлы Николас 1567 жылы туып, 1576 жылы дүниеден озды. Кристофердің екінші әйелі Элизабет Боскай – кальвинист ақсүйек әйел болған. Олардың тұңғыш баласы Кристина (немесе Гризельда) 1569 жылы дүниеге келді. Ол 1583 жылы Польшаның канцлері Ян Замойскийге үйленді. Кристофердің ең кіші ұлы Зигизмунд 1573 жылы туды.