Кіріспе

Польша мен Литва монархы (1434–44); Венгрия мен Хорватия патшасы (1440–44)

Польшаның Владислав III (31 қазан 1424 – 10 қараша 1444), сондай-ақ Варналық Владислав деп те белгілі, 1434 жылдан бастап Польша патшасы және Литваның Ұлы Герцогтығының Жоғарғы Герцогы, ал 1440 жылдан Варна шайқасында қаза болғанға дейін Венгрия мен Хорватия патшасы болды. Ол Владислав II Ягелло (Йогайла) мен литвалық ақсүйек әйел София Халшанскаяның үлкен ұлы еді. Владислав 1434 жылы он жасқа толғанға дейін әкесінен патшалық мұрагерлікке ие болды, сондықтан оның есейгенше билік етуге лайық емес деп есептелді. Кардинал Збигнев Олесницкий регенттік қызметін атқарды, ал уақытша кеңес патша атынан билікті жүзеге асырды. Алайда, Владиславтың таққа талап ету құқығын Мазовияның V Симевит кандидатурасын қолдаған Кіші Польша ақсүйектері даулады, ол Пяст әулетінен шыққан еді. Таққа отырғызудан кейін Мельштынның Спытко III Олесницкийді, кеңесті және католик шіркеуін патшаның жастығын билікті ұстап тұру үшін пайдаланғаны үшін айыптады. Чех гуситтерінің жақтасы болған Спытко 1439 жылы Гротники шайқасында қаза тапты, осылайша қақтығыс аяқталды. Владислав сонымен бірге 1431 жылы әкесі билік құрған кезде басталған Польша-Тевтон соғысының салдарымен де күресті. Тевтон ордені 1434 жылы Швитригайла мен Ливон орденін Польша мен Литваның Сигизмунд Кестутайтиске қарсы әскери күресте қолдады. Нәтижесінде король және Польша Корольдік Кеңесі, curia regis, шекаралық аймақтарды нығайту және 1432 жылдан бері азаматтық соғысқа ұшыраған Литваға әскер жіберу арқылы соғыс күшін қайта жандандырды. Швитригайла, ливондықтар және олардың одақтастары ақырында Вилкомир шайқасында жеңілді, ал Владислав 1435 жылдың желтоқсанында Тевтон мемлекетіне Бжесць-Куявский бейбіт шартын таңды, бұл Тевтонның Шығыс Орталық Еуропадағы ықпалын шектеді. Владислав пен Олесницкий басшылығындағы Польша Корольдігінің саясаты Силезия немесе Померания сияқты жоғалған аумақтарды қайтарып алу және көршілес мемлекеттерге ықпалын кеңейту болды. 1440 жылы Германияның Альберт II қайтыс болғаннан кейін Владислав Венгрия мен Хорватия патшасы болып сайланды. Альберттің жесірі, Люксембургтік Елизавета нәтижені қабылдамады және өзінің кішкентай ұлы Ладислав Постхумустың Габсбургтың Федерик III қамқорлығымен билік етуін, сонымен бірге Венгрияның қасиетті тәжін тартып алуын ұсынды. Габсбургтардың ұзаққа созылған қарсылығы, Осман империясының Венгрияға жақын уақытта шабуыл жасауы және Елизаветаның кенеттен қайтысы Владиславтың Венгрия тағына заңдылығын нығайтты. Оңтүстік-Шығыс және Орталық Еуропаның көп бөлігін билеген Владислав Осман империясына қарсы тұруға мәжбүр болды. Балқандағы түрік билігі 1437–1442 жылдар аралығындағы Венгрия-Осман соғысынан кейін әлсіреген кезде, папалық және папалық легаты Юлиан Чезарини Владиславты Варна крест жорығын бастауға шақырды. Бастапқы табыстардан кейін христиан күштерінің саны аз болғандықтан, Варнада шешуші шайқас болды, онда Владислав Сұлтан Мурад II-ге қарсы батыл шабуылда қаза тапты. Оның денесі ешқашан табылған жоқ және оның жоғалуы көптеген теориялар мен аңыздарға әкелді, олардың ешқайсысы расталмады. Владиславтың Польша мен Венгриядағы мұрасы екіұшты, алайда Владислав Осман империясының билігі астында болған Болгария сияқты елдерде маңызды тұлға болып қала береді. Польшада оның орнын оның кіші інісі Казимир IV, ал Венгрия мен Хорватияда оның бәсекелесі Ладислав V Постхумус басты.

Балалық шақ, 14241431

Владислав 1424 жылғы 31 қазанда Краков қаласында дүниеге келді. Ол – Литвадан шыққан Владислав II Ягилоның (оның ескі нанымы бойынша аты Жогайла) және Халшаны Софиясының тұңғыш ұлы еді. Әкесі бұрын үш әйелінен аман қалған қарт кісі болды, ал ер баланың дүниеге келуі – керемет құбылыс саналды. Ол 1425 жылдың ақпан айының ортасында Вавель соборында Гнезнен епископы және Польша приматы Войцех Ястржембецтің қолынан крещение рәсімінен өтті. Бұл шарада Познань епискобы Анджей Ласкарц Ласкари, Краков епискобы Збигнев Олесницкий, сондай-ақ айналасындағы елдердің мемлекеттік қайраткерлері мен патшалық елшілері қатысты. Салтанатты рәсім әсерлі болды; крещение күні 18 ақпан болған деген болжам бар, бірақ тарихшылар мен түрлі дереккөздер бұл мәселені әлі де талқылауда. 1427 жылы польша ақсүйектері Ягилондарға қарсы оппозиция ұйымдастырып, Жогайланың ұлдарын Польша тағына мұрагерлікке лайық емес деп жариялауға тырысты, себебі олардың Пьяст және Анжу әулеттерімен туыстық байланысы болмады. Сол жылы королева София адалдықтан айырылғаны үшін айыпталды, бұл жағдай қақтығысты одан әрі шиедірді. Жогайла мен магнаттар арасында оның ұлдарының мұрагерлікке ие болуын қамтамасыз ету үшін келісімдер жасалғанмен, қарсыластар Фридрих II Бранденбургті таңдады, ол Жогайланың екінші әйелінен туған қызы Хедвиг Ягеллонға үйленуге ниеттенген еді. Бірақ, бұл қастандық 1431 жылдың желтоқсан айында ханшайымның қайтысымен аяқталды, София оны улаған деген қауесет тарады.

Кардинал Олесницкий мен оппозиция, 14321434

Бала кезінен-ақ Владиславтың төңірегінде патшалық сақшысы болған және өзінің беделін және сарайдағы жоғары мәртебесін сақтап қалуға тырысқан кардинал Збигнев Олесницкийдің (латынша Сбигнеус) адал кеңесшілері болды. Олесницкий 1434 жылдың 1 маусымында Жогайланың қазасы туралы естіген кезде Базель кеңесіне жол тартқан еді, бірақ Польшада қалып, интеррекс рөлін өз мойнына алуға шешім қабылдады. Ол кейіннен Канцлер Ян Таска Коньепольскийдің көмегімен Познаньде жиын шақырды және Ұлы Польшаның ақсүйектерін Владиславтың тәжге құқығын растауға шақырды. Бұл жиынның еркіндіксіз әрекеті Кіші Польшаның ақсүйектерін ашуландырды, олар жеңіліске ұшырап, дауыс беруден мүлдем шеттетілді. Иеліктердегі қарсылық күшейді және қарсыластар жас әрі тәжірибесіз патшаны таққа отырғызу Олесницкийге мемлекеттік істерде тым көп билік береді деп қауіптенді. Басқалары бұрынғысынан мүшрік Жогайланың ұлын Польша тағында қабылдамай, Пяст әулетінің тірі ұрпағын күтті. V Семуиттің кандидатурасы Владиславқа елеулі қауіп төндірді, өйткені Семуит патшалық Пяст әулетінен шыққан және 12 ғасырда Болеслав III Вражливыйдің өсиетінен бері Мазовия герцогтығын басқарып келген тармақтың мүшесі еді. Көптеген қарсыластар, әсіресе көршілес Богемиядан келген гуситизмнің ықпалымен, католик шіркеуінің билігіне қарсы тұруға тырысты. Басты қарсыластарының қатарында Познаньдың корольдік судьясы және гуситтердің протестанттық қозғалысын белсенді түрде насияттаған Абрахам Гловач зе Збаусиния, Дзиерслав з Рытвиан және 1422-1427 жылдары Богемияға Сигизмунд Корыбут басқарған гуситтерге жақтас әскери жорықтарды қолдаған Мельштиннің Спитко III болды. Олар Польшаның ықпалды магнаттары мен ақсүйектерінен құпия қолдау алды. Олар Олесницкийді тәж кигізуді 1434 жылдың 25 шілдесіне дейін кейінге шегеруге көндірді. Бұл оппозицияға 13 шілдеде Опатовта тәуелсіз жиын өткізуге қосымша уақыт берді, онда болашақ әрекеттер талқыланатын еді. Олесницкий олардың ниетін білген соң, ескертусіз жиынға келді және оның мақсатын сәтті күмәндандырды, содан кейін кеңес асығыс таратылды. 25 шілдеге дейін Краковта Сигизмунд Кестутайтис және Спайтко жіберген елшілермен келіссөздер жүргізілді, олар Владиславтың билікке өтуіне кедергі келтіруге тырысты. Польшаның корольдік маршалы және Збигнев Олесницкийдің інісі дауды аяқтаған шешуші дауыс беруге шақырды.

Таққа отырғызу, 1434 жыл

Владыслав 1434 жылғы 25 шілдеде Вавель соборында қарт Войцех Ястрзебиецтің қолынан тәж кигізілді. Тәж кигізуді Олесницкий тығыз бақылап отырды, ол инвеститураның қалай өткізілетінін анықтауда маңызды рөл атқарды. Олесницкийдің "Ordo ad cornandum ad regem Poloniae" ережесі бойынша рәсімдердің ретіне өзгерістер енгізілді, атап айтқанда, жас монарх майлау рәсімінен және Польша патшалық белгілерін беруден бұрын ант беруге міндетті болды. Бұл әрекет ақсүйектердің құқықтарына бағыну ретінде қарастырылды; Польша Корольдігінің тағына ие болу үшін сайланған патшаның элитаның талаптарын орындауы, емес мұрагерлік құқықтар шарт болды. Сонымен қатар, тәж киімдері алтарга емес, шенеуніктерге берілді, бұл Владыславтың жас екенін және шенеуніктердің тәж кигізуге белсенді қатысқанын көрсетеді. Владыславтың әлемнің төрт жағына қарай қылышпен крест жасау рәсімінен бас тартылды. Шежіреші Ян Длугош (латынша Иоганн Лонгинус) жас патшаның патшалық киім киіп, епископ Олесницкий мен Плоцк епискобының сүйемелдеуімен Вавель қамалынан қала тұрғындарына сәлемдесу үшін атпен келгенін жазды. Дегенмен, Краков қалалық әкімшілігіндегі қала тұрғындарының дәстүрлі феодалдық құрмет көрсетуі күшіне енді; бұл епископтар мен Мазовия князьдері арасындағы патшалық процессиядағы және отыру орналасуындағы басымдық мәселесіне байланысты болды.

Регенттік, 14341438

Таққа отырғызылғаннан кейін көп ұзамай жоғары дәрежелі ақсүйектер жасырын және ашық мәжілістер өткізіп, король әлі кәмелетке толмағандықтан, регенттік құру мүмкіндігін талқылады. Ол кезде Краков қаласында болған герцог Сиемовит жеке қасиеттері мен дәрежесіне байланысты регент немесе уақытша басқарушы рөліне лайықты үміткер саналды, алайда бұл идея тез арада қабылданбады; көптеген ақсүйектер Сиемовиттың бала патшаға қарағанда төмен тұрудан гөрі, тәжді тартып алып, билікті өз қолына алуы мүмкін деп ойлады. Королева Софияның қайтыс болған күйеуінің өсиетімен регент болуға тырысуы да сәтсіз аяқталды, ал жалпы шешімсіздік ортағасырлық Польшадағы олигархиялық ықпалдың ең жоғары деңгейіне жеткізді. Келісімге келген соң, аймақтық басшылар – провизорлардан тұратын регенттік кеңес құрылды. Длугош үш мүшені атап көрсетті, олардың әрқайсысы Збигнев Олесницкийдің ықпалын шектеу мақсатында, қабілеті мен «ақыл-парасатымен» таңдалды. Дегенмен, Олесницкий Владыславтың тәрбиесіне елеулі үлесін қосты. Владыславтың саясатта шешуші дауысы болмады деп есептеледі және 1438 жылы Пётрковта Сейм (Польша Парламенті) жиналып, он төрт жасар король есейген деп жариялағаннан кейін де жағдай өзгерген жоқ.

Венгрия мен Хорватия патшасы, 1440

1439 жылы қазанда Альберт II қайтыс болды, соның салдарынан Австрия, Богемия және Венгрия тақтары бос қалды. 1440 жылы ақпанда туған оның жалғыз ұлы Ладислав Постхум деп аталды. Ладиславтың Австрия герцогтігіне деген құқығы Альберттің өсиетіне сәйкес мойындалды. Розенбергтің Олдрих II-сінің ықпалы мен қысымымен католик ақсүйектері де Ладиславтың Богемияға мұрагерлік құқығын қолдауға ұмтылды. Керісінше, венгрлер оның кандидатурасын қабылдауға құштар болмады және поляктармен келіссөздер жүргізді. 1440 жылдың қаңтар айының басында Будада өткен жиналыста Венгрияның мәртебелі адамдары қайтыс болған патшаның өсиетін қабылдамады, бұл регенттік билікті Габсбургтер әулетінен шыққан Фридрих III-тің қолына беретін еді. Габсбургтер әулетіне деген жалпы наразылық пен Османдық қауіп-қатердің күшеюіне байланысты венгрлер нәресте патшаны қабылдай алмады және Польшаға жүз бұрды. Ладиславтың жесір анасы, Люксембург патшайымы Елизавета, мұны тоқтатуға тырысып, венгрлерді Владиславпен келіссөздерді тоқтатуға көндіру үшін өкілдер жіберді. Оның күш-жігеріне қарамастан, венгр дворяндары бекем тұрыс танытып, 1440 жылдың 8 наурызында Владиславты патша сайлады. Сайлауға дейін Владислав Елизаветаға үйленуге және оның кішкентай ұлының Австрия мен Богемиядағы мүдделерін қорғауға ант берді. Сонымен қатар, 1102 жылдан бері Хорватия Венгриямен жеке одақта болғандықтан, Владислав Хорватияның да патшасы болды. Елизавета мәртебелі адамдардың сайлауын мақұлдамады және 15 мамыр 1440 жылы ұлын Венгрияның қасиетті тәжімен тәжге отырғызды, оны Елизаветаның күтімшісі болған Хелене Котаннер Вишеград бекінісінен ұрлап әкелген еді. Венгрлер бұл рәсімді заңсыз әрекет деп бағалады және 1440 жылдың 17 шілдесінде Секешфехервардағы Қасиетті Марияның көтерілуі шіркеуінде Владиславты таққа отырғызу үшін реликті тәжді пайдаланды. Ол сонымен қатар Папа Евгений IV-тен мұсылмандарға қарсы крест жорығын ұйымдастыруға көмектесуі үшін маңызды қолдау алды. Жасы келгенімен және тек атағымен ғана патша болғанымен, Владислав Османдықтарға қарсы күреске белсенді қатысты, өйткені оны нағыз христиан монархының үлгісінде тәрбиелеген.

Мұсылман Осман империясына қарсы крест жорығы, 14431444

Крест жорығының бастауы 1437-1442 жылдардағы венгр-осман соғысында түріктердің жеңілісімен және Валахия княздығына уақытша бағыныштылығының жойылуымен басталды. 1442 жылы сұлтан Мұрат II Мезид бейді үлкен акинджи әскерімен Трансильванияға жіберіп, шекарадан Сибиуге (неміс тілінде Германштадт, венгр тілінде Нагисзебен) дейінгі қалалар мен ауылдарды шапты. Хуньяди бастапқыда шайқаста жеңіліп, венгр басшыларының бірі, епископ Георгий Лепес Сянтимбруда (Альба) қаза тапты. Бірақ, бірнеше күннен кейін Хуньяди қайта жиналып, ауыр атты әскермен Османдықтардың позицияларына шабуыл жасады, Мезидті тұтқынға алып, басын кесті. Бұл Венгрияға валахтар мен молдаванды адалдығын өзгертуге және Венгрияның вассалдары болуға мәжбүрлеуге мүмкіндік берді. Мұрат кек алуды қалап, Румелияның генерал-губернаторы Хадым Шеһабетдинге Валахияға кіру үшін жаңа күш тапсырды; ол да Иаломица өзені жанында Хуньядиден жеңілді. 1442 жылдың күзінде Чезарини мен Венеция Республикасы түріктерге қарсы крест жорығын жоспарлап, Папалықтың қолдауын және айтарлықтай қаржыландыруды алды. Біріккен күш Венгриядан Дарданел бұғазында орналасқан Франческо Кондульмер басқаратын флотпен жолға шықты. Мақсаты – Анатолиядан Еуропаға қарайғы жолдар мен байланыс арналарын бөгеу, Константинопольді қорғау және Дунай өзеніндегі түрік қорғаныс бекеттерін басып алу үшін құрлықтағы әскерлермен бірігу, осылайша Осман әскерінің басты күштерін Анатолияда қалдыру еді. Папаның өкілі ретінде әрекет етіп, қолдау табу үшін Чезарини христиан әскерін қимылға итермелейтін ұрандар мен насихаттарды таратты. Сонымен қатар, итальян гуманисті Франческо Филельфо Владиславқа хат жазып, оны латын тілінде "христиан дінінің қорғанышы" – propugnaculum деп атады. Ал Влад II Дракул Владиславты Осман империясына қарсы соғыс бастаудан аулақ болуға тырысты. Дегенмен, Влад Дракул Осман империясына қарсы күресу үшін ұлы Мирча басқаратын 7000 (кейбір деректер бойынша 4000) атты әскерін дайындады. 1444 жылдың 15 сәуірінде Будадағы диетада, кардинал Чезаринидің қатысуымен Владислав келер жазда түрік дінсіздерге қарсы соғысты жаңартуға ант берді. Осыған ұқсас уәделер Венеция елшілеріне, Флоренция синьориясына және Босния Корольдігіне де берілді. Бургундияның герцогы Филипп христиандық іске жомарт көмек көрсетті. Сонымен қатар, Владислав Стоика Гисданичті жіберіп, оны Осман империясымен бейбіт келіссөздер жүргізу үшін Эдирнеге елші және делдал ретінде аттандырды. 1444 жылдың маусым айында Франческо Кондульмер мен Альвизе Лореданның флоты теңізге шығуға дайын болды және шілде ортасында Грециядағы Метониге (Мессиния) жетті. Мұрат осы кезде Кіші Азияға өтіп кеткен еді, ал флоттың міндеті – оның қайта кіруіне кедергі келтіру, бұғазды бекіту еді. Тамыз айында Пьотрковтағы поляк жиналысы, соғыс үшін жиналған салықтардың көптігіне наразы болып, Мұраттың шарттары тиімді болуы мүмкін деп санап, оны Осман империясымен татуласуға шақырды. Поляктар бұл Владиславты Балқаннан кетуге, Польшаға оралуға және өзін онда патша ретінде қайта орнатуға итермелейді деп сендірді. Сол кезде Чезарини Константинопольде тұратын Анконалық Кириакқа жаңалықтарды жіберді, ол оларды латын тілінен грек тіліне аударып, Византия императоры Иоанн VIII Палеологқа жеткізді. Византиялықтар, генуялық колониялар мен Пера (Галата) Чезарини әкелген жаңалыққа қуанды. Кириак сондай-ақ Неаполь ақсүйектеріне және Арагонның Альфонс V патшасына хаттар жіберіп, оларды да науқанға қосылуға шақырды. Жан де Ластик пен оның Госпитальдік рыцарларының Родос қамалындағы жеңісі крест жорығына байланысты туған жалпы эйфорияға үлкен үлес қосты. 1444 жылдың тамыз айының ортасында Орадеяда (Варад) Сегед бейбіт шарты бекітілді. Алайда, Владислав анттан бас тартып, соғыс жалғасты; 1444 жылдың 20 қыркүйегінде патша мен Хуньяди Дунайдан өтіп, армияның Қара теңіз жағалауына қарай жорығын бастады, осылайша одақтас флотпен байланыс орнатуды көздеді. Папа Гердж Арианитті түріктермен жасасқан келісімінен босатты, ол әскерімен Македонияға аттанып, қажет болған жағдайда христиандармен бірге соғысуға мүмкіндік алды. Осы уақытта Мұрат Анатолияға оңтүстіктен қауіп төндірген Караманның Ибрагим II-мен тиімді бейбіт келісім жасады. Бұл түріктерге назарын және ресурстарын Еуропаға бағыттауға мүмкіндік берді; 1444 жылдың қазан айының соңында ол Босфордан өтті, христиан флоты қолайсыз желге байланысты тоқтады, ал венециялықтар бұған кедергі келтіруге тырыспады. Ғалым Поджио Браччолини осыны крест жорығының ерте сәтсіздігінің нағыз себебі деп бағалады. Генуялық саудагерлер мен теңізшілер Мұраттан пара алып, жемқорлық жасады деп айыпталды. Көзі куәгерлердің сөзіне сүйенсек, Осман әскері біріккен христиан күштерінен көп есе басым болды және кез келген кешігусіз Қара теңізге қарай жылдамдықпен жорыққа шықты.

Варнада қайтыс болып, мұрагерлік билікке ие болды, 1444

Венециялықтардың сатқындығы шамамен 60 мың сарбаздық Осман әскерін күдіксіз 16 мың крестшілерге жақын орналастырды, осылайша христиандардан үш есе артық болды. Крестшілер флоты көбінесе венециялық жалдамалылар мен теңізшілерден құралды, тікелей шайқасқа түспеді және Қара теңізге ішкерлей жүрмейтін болды. Содан кейін, 1444 жылдың 10 қарашасында Варна қаласында (Болгария) шайқас басталды; крестшілер бастапқыда Осман шабуылдарына қарсы тұрып, қорғаныста сәтті болды, ал Мұрат ауыр шығынға ұшырады. Христиан жағынан батырлықтың көптеген мысалдары болды, адам жетіспеушілігін толықтырды; сондай-ақ, Жан Хуньядидің шайқас алаңында көрсеткен қайраткерлігі де жоғары болды. Мұрат бастапқыда шайқасқа күдікпен қарады және крестшілер сол қанатты басып алғанда қашуды ойлады, бірақ янышарлар оны тоқтатып қалды. Хуньяди түріктерді орынсыз қалдыру үшін христиандық сол қанаттың оң қанатқа көмектесуін ұсынды және «Осман әскерінің ұлы жеңіледі» деді. Румелиялық Хадым Шеһабетдин бастаған Осман әскерлері ыдырап, кейбіреулері шайқастан қашты, бірақ түрік қарсылығы қатал болды. Крестшілердің бірі, Андреас де Паллацио, естеліктерінде Владыславтың христиандық оң қанатты қолға алып, «жаңа Цезарь» сияқты Шеһабетдиннің қатарына шабуыл жасап, румелиялықтарды аңғардың беткейіне дейін ығыстырғанын жазды. Көптеген жаңа, бірақ элиталық янышарлар мен азебтер кері шегінді. Паллацио сондай-ақ Мұраттың әскерінің саны қарсы тұру үшін тым көп болғанын және христиандық шабуыл елеулі шығын келтірмегенін атап өтті. Владыславтың әскері тез шаршап, көптегендері жебеден жараланып, Хуньяди де соққыға ұшырады. Осыған қарамастан, Осман әскерінің көп бөлігі қашып кетті немесе қаза тапты. Сондықтан Мұрат бекінілген лагеріне қашуға шешім қабылдады. Үлкен қиындыққа тап болған Владыслав Хуньядидің румелиялық сипахилерге қарсы күресін көріп, сұлтанның лагеріне ауыр атты әскермен тікелей шабуыл жасауға тәуекел етуге шешім қабылдады. Шабуылды көшкендердің саны аз болды және шабуылдан ешкім қайтып оралмады, бұл крестшілерді алаңдатты. Жас патша, әрине, шабуылының күші жойылып, сұлтанды қорғап тұрған янышарлардың арасында тоқтап қалғанда қаза тапты. Патшаның аты тұзаққа түсіп қалуы мүмкін; Папа Пий II Владыславты түріктер аттан түсірген болуы мүмкін деп жазады. Содан кейін янышарлар патшаның күзетшісін өлтіріп, Владыславтың басын найзаға, сүйекке немесе бағанаға тігіп қойды. Түріктердің балға малып, еркек басын кескені туралы хабарлар бар, бірақ басында сары шаш болған, ал Владыславтың шашы қоңыр болған. Патшаның өлімінен кейін венгр әскері шайқас алаңынан қашып, қалғандары қарсыластарына берілді. Қайтып келген Хуньяди патшаның денесін құтқаруға тырысты, бірақ Владыславтың денесі мен қару-жарағы табылған жоқ. Владыславтың орнына 1447 жылы үш жылдық аралықтан кейін Польшада оның кіші інісі, Литва герцогы Казимир IV отырды. Ал Венгрияда оның орнына бұрынғы қарсыласы, бала патша Ладислав Постхумус билікке келді.

Сыртқы келбеті мен жеке өмірі

Орта ғасырлық жылнамаларға негізделген XIX ғасырдағы деректерге сүйенсек, Владислав орташа бойлы, қараңғы (зәйтүндей) терілі, қара шашты, қара көзді және әдемі үңілуі бар адам болған. Оның сыртқы келбеті туралы басқа ешқандай мәлімет жоқ. Ол шектен тыс тамақтанбайтын және ішімдікке құмар емес, өте сабырлы және діндар адам болған. Сонымен қатар, патшаның мінезі мықты болған және қажет болған жағдайда жауларына мейірімділік танытқан. Владиславтың балалары мен әйелі болған жоқ. Заманауи дереккөздер оның гомосексуалды болғанын көрсетеді. Жагиеллондықтарға деген көңілінің толық болмауымен белгілі хроникашы Ян Длугош монархтың жыныстық өмірінде ерекшелік болғанын айтқан. Длугош мұның қандай себептерден туындағанын нақтыламады, тек "дене құмарлығына тым берілгенін" және "ұятсыз және жаман әдеттерінен бас тартпағанын" атап көрсетті. Алайда, Длугош кейін "ешбір дәуір осындай католик және қасиетті билеушіні көрген емес және көре алмайды, ол өзінің жоғары жақсылығымен ешқандай христианға зиян келтірген емес" деп жазды. [ ] Соңында, қасиетті патша және Жердегі екінші періштедей, ол үйленбеген және таза өмір сүрген.

Мұра

Габсбургтар Владиславтың Венгрия патшасы ретіндегі беделін қазіргі қолжазбаларда түзейтіп жіберді; Аннальдардағы жылнамаларда бейнеленген оның билігінің көбінесе шындыққа жатқан суреті "Габсбургтердің насихаты" деп сипатталатын айыптаулардан тұратын жүйелі пікірсайыс ретінде жасалды. Бұған қоса, Владиславтың Венгрияға талап етуі заңсыз деп есептелді және ол көбінесе түріктерге қарсы сәтсіз крест жорығын бастаған биліктен ұрланған адам ретінде бейнеленді. 1442 жылдың желтоқсан айында олар кездескеннен кейін Елизавета Люксембургтың күрт қайтыс болғаны туралы әңгімелер де тарады. Өлімінен кейін III Владиславты көптеген әндер мен өлеңдер арқылы еске алды. Варна қаласындағы басты бульвар мен тұрғын үйлер ауданы Владиславтың құрметіне аталды. 1935 жылы Варнада Владислав Варненчик атындағы саябақ-мұражай ашылды, сондай-ақ ежелгі фракиялық оба үстіне символдық кенотаф салынды. Владислав Варна деп аталған футбол командасы да болды, қазір ол PFC Черно Море Варна деп аталады.

Тірі қалу аңызы

Португал аңызына сәйкес, Владислав шайқастан аман қалды және Киелі жерге жасырын сапар жасады. Ол Синай тауының Әйелі Катаринасының (O Cavaleiro de Santa Catarina) рыцары атанды, содан кейін Мадейраға қоныс аударды. Португалия королі Афонсу V Мадейра аралдарындағы Мадалена-ду-Мар ауданында оған өмір бойына жер берді. Осы некеден екі ұл дүниеге келді. 1471 жылы ол Мадалена-ду-Марда Әйелі Екатерина мен Мария Магдалина шіркеуін салған. Ол жерде ол 16-шы ғасырдың басында Мачикоға табыну шеберінің (Mestre da Adoração de Machico) суретіндегі Алтын қақпада Әйелі Аннамен кездесетін Әйелі Жоахим ретінде бейнеленген. Дәстүр бойынша, ол Варнадағы жеңілісін Құдайдың ескертуі деп түсінді (өйткені ол жалған сылтаумен соғыс жариялап, Осман мұсылмандарымен жасалған бітімді бұзған). Сондықтан ол Иерусалимде кешірім іздеп, қажылыққа шықты. Өмірінің соңына дейін ол өзінің кім екенін жасыра берді. Польша монахтарының делегациясы Мадейраға барып, оны сұраққа тартып, ол шынымен ұзақ уақыттан бері жоғалған король екенін анықтады, қазір құпия өмір сүріп жатыр. Ол Польша тағына қайта отыру туралы ұсыныстан бас тартты. Мануэль да Сильва Роза тарапқан тағы бір даулы аңыз бойынша, Владислав (Хенрике Алемао ретінде) Христофор Колумбтың биологиялық әкесі болған.