Кіріспе

Аңызға толы гавайилік тұлға – Хавайилоа (басқаша Hawaii Loa немесе Ke Kowa i Hawaii) – Гавайи аралын ашқан, деп есептелетін мифтік гавайилік балықшы және теңізші.

Аңыз

Хавайилоа – шебер балықшы және теңізші, ұзақ балық аулау сапарларымен әйгілі болған. Ұзақ саяхаттың барысында, оның бас навигаторы Макали, Хавайилоадан Альдебаранға (Хокуула, яғни "қызыл жұлдыз") және Плеядаларға (Макали шоғырына жақын) қарай шығысқа жүгіруді сұрады. Осы бағытта жүзіп келе жатып, ол және оның экипажы Гавайи аралына кездейсоқ тап болды, ол Хавайилоаның құрметіне аталды. Хавайилоа отбасын өзімен бірге Гавайиге әкелу үшін туған жеріне, Ка айна кай мелемеле а Канеге ("Кане сары теңізінің жері") қайтып келді. Содан кейін ол отбасымен және тағы сегіз тәжірибелі навигатормен бірге жаңа жерді мекендеу экспедициясын ұйымдастырды. Олар қазіргі Гавайи аралына қоныстанды, ол оның құрметіне аталған. Аңыз оның балалары туралы айтады: Мауи (оның үлкен ұлы), Кауаи (ұлы) және Оаху (қызы), өздерінің аттарымен аталатын аралдарға қоныстанған.

Тарихи ақиқат

Гавайиалау аңызы – қазіргі антропологиялық және тарихи көзқарастармен үйлесетін, гавайиліктер арасында шынайы гавайилік шығу туралы әңгіме ретінде кең таралған. Дегенмен, оның тарихи дәлдігін растайтын нақты дәлелдер әзірге жеткіліксіз. Бұл әңгіме тек 19 ғасырға жататын Авраам Форнандер және Томас Джордж Трум сияқты дереккөздерде кездеседі, алайда екеуі де өз дереккөздерін көрсетпеген. Гавайиалау туралы бұрынғы гавайилік тарихшылардың бірі – Дэвид Мало еңбектерінде де айтылмаған. Мало көптеген гавайилік шығу тарихтарын, көші-қон әңгімелерін және жергілікті халықтың аңыздарын жазған. Ал Самуэль Камакуа алғашқы адам (Куму Хонуа) мен әйелдің (Лало Хонуа) Оаху аралында жаратылғаны туралы басқа бір аңызды айтады.

Қайық

Хавайилоа – 1991 және 1994 жылдар аралығында салынған теңіз кемесі, саяхат каноэі. Аңызға айналған теңізшінің құрметіне аталған бұл кеме, мұхитты бағындыру үшін жасалған және халықаралық сапарлар жасаған. "Хавайилоа" каноэі қазір Гонолулу портында тоқталып тұр. Ол Тынық мұхитындағы ұзақ сапарларға жиі шығып, ежелгі Гавайиде қолданылған навигация техникаларын зерттейді.

Ғимарат

Қайықты жасау үшін Алясканың оңтүстік-шығысынан Гавайиге екі Ситка шырша ағашы әкелінді, оларды SeAlaska корпорациясы (Тлингт, Хайда және Тшимшиан тайпаларына тиесілі) сыйға берді. Бұл ағаштар 400 жылдық, биіктігі 60 метрге жететін, қазіргі Гавайиде осындай өлшемде таба алмайтын ағаштар еді. Каноэ корпустарын Руди және Барри Чой, сондай-ақ Дик Родс жобалады, олар жергілікті материалдардан да көптеген ағаштарды пайдаланды. "Гавайилоаның" ұзындығы 57 фут (17 м), ені 19 фут (6 м). Онда екі желкені бар, әрқайсысы... Ол алғаш рет 1993 жылдың шілдесінде суға түсірілді, содан кейін бір жыл өткен соң қайта суға түсірілгенге дейін құрғақ докта жаңартылды. "Hōkūlea" және Гавайиден келген "Makalii" каноэлерімен бірге, Раротонгадан "Te Au Tonga" және "Takitumu", ал Жаңа Зеландиядан "Te Aurere" каноэлерімен бірге. Кейін сол жылы "Гавайилоа" Сиэтлге жіберілді, содан кейін Аляскаға солтүстікке қарай теңіз арқылы саяхат жасады, Vancouver мен Juneau арасындағы жағалаудағы жиырма туысқан елді мекендерін аралады.