Кіріспе
Ортағасырлық қолжазба
Жоқ мазмұны
Текстус Роффенсис (лат. "Рочестер томы"), толық атауы Textus de Ecclesia Roffensi per Ernulphum episcopum ("Епископ Эрнульфқа дейінгі Рочестер шіркеуінің томы") және кейде Рочестер жылнамалары деп те аталады, – 1122 және 1124 жылдар аралығында жазылған екі жекелеген еңбекten тұратын ортағасырлық қолжазба. Ол "Рочестер соборы кітапханасы, MS A.3.5" деп тізімделген және 2023 жылдан бастап Кент графтығындағы Рочестер қаласындағы Рочестер соборында жаңа көрмеде көрсетілуде. Екі қолжазбаның негізгі мәтінін бір жазушы жазған деп саналады, бірақ екі латын жазбасына жасалған ағылшын тіліндегі түсіндірмелер (төмендегі кестедегі 23 және 24-тармақтар) екінші қолмен жазылған. Түсіндірмелер қолжазбаның жаулаудан кейінгі сот процестерінде пайдаланылған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Дегенмен, түсіндірмелер өте сирек және тек бірнеше беймәлім терминдерді ғана нақтылайды. Мысалы, f. 67r-дегі жазбада триплекс iudiciu(m) ағылшын тілінде ofraceth ordel (азаттық сынағы = үштік сынақ) деп түсіндіріледі. Бұл кітаптың сандық нұсқасы Рилендс ортағасырлық жинағында сақталған.
The Textus Roffensis (Latin for "The Tome of Rochester"), fully titled the Textus de Ecclesia Roffensi per Ernulphum episcopum ("The Tome of the Church of Rochester up to Bishop Ernulf") and sometimes also known as the Annals of Rochester, is a mediaeval manuscript that consists of two separate works written between 1122 and 1124. It is catalogued as "Rochester Cathedral Library, MS A.3.5" and as of 2023 is currently on display in a new exhibition at Rochester Cathedral in Rochester, Kent. It is thought that the main text of both manuscripts was written by a single scribe, although the English glosses to the two Latin entries (items 23 and 24 in table below) were made by a second hand. The annotations might indicate that the manuscript was consulted in some post Conquest trials. However, the glosses are very sparse and just clarify a few uncertain terms. For example, the entry on f. 67r merely explains that the triplex iudiciu(m) is called in English, ofraceth ordel (insult ordeal = triple ordeal). There is a clear, digitised version in the Rylands Medieval Collection.
Мазмұны
Бірінші бөлігі заңдар мен басқа да, негізінен, зайырлы құжаттар жинағы, ал екіншісі – соборлық монастырьдің картотекасы. Бірінші бөлігі англосаксондық құқықты зерттеу үшін маңызды. Ол Кент патшасы Этельберттің шамамен 600 жылға дейінгі ең көне сақталған корольдік заң кодексімен басталады, содан кейін екі Кенттік мұрагер, бірлескен патшалар Хлотер мен Эдрик (шамамен 679–85 ж.) және Вихред (695 ж.) келеді. Бұл үш заңның жалғыз қолжазба көзі, бірақ Вихтредтің заңдары қазіргі заманғы Батыс Саксон патшасы Ине заңдарына қатты сүйенеді (төмендегі 6-тармақты қараңыз). Бірінші бөлімнің толық мазмұны:
Item Dates Description Manuscript Pages 2 c. 679–695 Hlothere and Eadric's Laws 3v–5r English 3 c. 695 Wihtred's Laws 5r–6v English 4 Early 11th century Hadbot (compensation for the ordained) 7r–v English 5 ? Lists of Kings (West Saxon genealogy), Saints and Bishops 7v–8v English 6 Probably after 893; Laws of Ine, c. 694 Laws of Alfred, (Alfred's Domboc), containing the Laws of his West Saxon predecessor, Ine 9r–32r English 7 ? Ordal 32r–v English 8 990s Walreaf (penalties for grave robbery) 32v English 9 924–939 Æthelstan's Grately Law Code (II Aethelstan) 32v–37r English 10 924–939 Æthelstan's Exeter Law Code (V Aethelstan) and a fragment from the London Code (VI Æthelstan, 6) 37r–38r English 11 990s Pax ('Peace'), for use in Æthelred's Danelaw territories 38r English 12 Early 11th century Mircna laga 38v–39v English 13 c. early 11th Century Fraudulent peace Treaty between Edward the Elder and Guthrum 40r–41v English 14 10th century? Wer (on bloodfeud) 41v–42r English 15 899–924 Edward the Elder's First Law Code 42r–43r English 16 899–924 Edward the Elder's Second Law Code 43r–44r English 17 942–946 Edmund's First Law Code (ecclesiastical laws) 44r–45r English 18 942–946 Edmund's Second Law Code 45r–46r English 19 c. 997 Æthelred's First Law Code (Woodstock Code) 46r–47r English 20 1066–1087 Willelmes cyninges asetnysse (laws of William I dealing with lawsuits by Englishmen against Frenchmen) 47r–v English 21 997 Æthelred's Third Law Code (Wantage Code) 48r–49v English 22 Post 1066 Judgement of God X (Iud Dei XV) 49v–57r Latin 23 1016–1035 a text of Cnut's reign 57v Latin 24 1016–1035 Institutes of Cnut (collection of laws) 58r–80r Latin 25 1066–1087 Articles of William I 80r–81v Latin 26 ? Accusatores (Papal decrees on accusers/ prosectors) 81v–87r Latin 27 c 1008 Æthelstan's Sixth Law Code (London Code) 88r–93r English 28 ? Geðyncðo (On status) 93r–v English 29 No later than mid 10th Century Norðleoda laga (concerns wergeld in Northumbrian society) 93v–94r English 30 ? Wifmannes beweddung (Of a woman's betrothal) 94v–95r English 31 ? Cattle Theft Charm 95r English 32 ? Hit becwæð (On bequests: 'he that owned it bequeathed it and died') 95r–v English 33 1100 Henry I's Coronation Charter 96r–97v Latin 34 10th–11th century Excommunicatio VIII (laws on excommunication 98r–99v Latin 35 ? Excommunicatio IX (formula for excommunicating criminals) 99v–100r Latin 36 ? List of Kings 100r–v English 37 ? Lists of Kings, Saints, and Bishops: West Saxon Genealogy 102r–104r English 38 ? Lists of Kings, Saints, and Bishops: Lists of Popes, Emperors, Patriarchs and English Archbishops and Bishops 105r–116r English 39 ? Lists: of 24 elders, of popes responsible for various liturgical reforms, and of 7 archangels 116v Latin
The second part of Textus Roffensis is just over 100 pages long. It consists of the cartulary for Rochester Cathedral, in Latin. However, its final entry (222r–v) is in English, listing the number of masses to be recited for those institutions in England and Normandy which were in confraternity with Rochester.
| Тақырып | Күндер | Сипаттама | Қолжазба беттері |
|---|---|---|---|
| 2 | шамамен 679–695 | Хлотер мен Эдрик заңдары | 3v–5r |
| 3 | шамамен 695 | Вихтред заңдары | 5r–6v |
| 4 | 11 ғасырдың басында | Хадбот (намақтарға тағайындалғандарға өтемақы) | 7r–v |
| 5 | ? | Патшалар тізімі (Батыс Саксон шежіресі), Киелілер мен Епископтар | 7v–8v |
| 6 | 893 жылдан кейін болуы мүмкін; | Ине заңдары, шамамен 694 ж. Альфред заңдары (Альфредтің Домбогы), оның Батыс Саксон алдыңғысы Ине заңдарын қамтиды | 9r–32r |
| 7 | ? | Ордал | 32r–v |
| 8 | 990 жылдар | Вальреф (қазалаулар үшін жазалар) | 32v |
| 9 | 924–939 | Этельстанның Grately заң кодексі (II Этельстан) | 32v–37r |
| 10 | 924–939 | Этельстанның Эксетер заң кодексі (V Этельстан) және Лондон кодексінен (VI Этельстан, 6) үзінді | 37r–38r |
| 11 | 990 жылдар | Пакс ("Бейбітшілік"), Этельредтің Данелау аймақтарында пайдалану үшін | 38r |
| 12 | 11 ғасырдың басында | Мирcна лага | 38v–39v |
| 13 | шамамен 11 ғасырдың басында | Эдуард Үлкен мен Гутрум арасындағы алаяқтық бейбітшілік келісімі | 40r–41v |
| 14 | 10 ғасыр? | Вер (қандық дұшпандық туралы) | 41v–42r |
| 15 | 899–924 | Эдуард Ақсақалдың Бірінші заң кодексі | 42r–43r |
| 16 | 899–924 | Эдуард Ақсақалдың Екінші заң кодексі | 43r–44r |
| 17 | 942–946 | Эдмундтың Бірінші заң кодексі (шіркеу заңдары) | 44r–45r |
| 18 | 942–946 | Эдмундтың Екінші заң кодексі | 45r–46r |
| 19 | шамамен 997 | Этельредтің Бірінші заң кодексі (Вудсток кодексі) | 46r–47r |
| 20 | 1066–1087 | Виллемс cyninges asetnysse (Уильям I-нің француздарға қарсы ағылшындардың соттарын қарастырған заңдары) | 47r–v |
| 21 | 997 | Этельредтің Үшінші заң кодексі (Уонтедж кодексі) | 48r–49v |
| 22 | 1066 жылдан кейін | Құдайдың үкімі (Iud Dei XV) | 49v–57r |
| 23 | 1016–1035 | Кнуттың билігінен мәтін | 57v |
| 24 | 1016–1035 | Кнуттың Ережелері (заңдар жинағы) | 58r–80r |
| 25 | 1066–1087 | Уильям I-нің баптары | 80r–81v |
| 26 | ? | Accusatores (айыптаушылар/прокурорлар туралы Папа жарлықтары) | 81v–87r |
| 27 | шамамен 1008 | Этельстанның Алтыншы заң кодексі (Лондон кодексі) | 88r–93r |
| 28 | ? | Geðyncðo (Мәртебе туралы) | 93r–v |
| 29 | 10 ғасырдың ортасынан кешіктірілмей | Norðleoda laga (нортумбрий қоғамындағы вергельд туралы) | 93v–94r |
| 30 | ? | Әйелдің күйеуге тұруы (әйелдің күйеуге тұруы) | 94v–95r |
| 31 | ? | Мал ұрлауына арналған дұға | 95r |
| 32 | ? | Hit becwæð (Мұрагерлік туралы: "оны иеленген мұра етіп, қайтыс болды") | 95r–v |
| 33 | 1100 | Генрих I-нің тәж кигізу шарты | 96r–97v |
| 34 | 10–11 ғасырлар | Excommunicatio VIII (экскомуникация туралы заңдар) | 98r–99v |
| 35 | ? | Excommunicatio IX (қылмыскерлерді экскомуникациялау формуласы) | 99v–100r |
| 36 | ? | Патшалар тізімі | 100r–v |
| 37 | ? | Патшалар, әулиелер және епископтар тізімі: Батыс Саксон шежіресі | 102r–104r |
| 38 | ? | Патшалар, әулиелер және епископтар тізімі: Папалар, императорлар, патриархтар және ағылшын архиепископтары мен епископтарының тізімі | 105r–116r |
| 39 | ? | Тізбелер: 24 ақсақалдың, әртүрлі литургиялық реформаларға жауапты папалардың және 7 бас періштелердің тізімі | 116v |
Item Dates Description Manuscript Pages 2 c. 679–695 Hlothere and Eadric's Laws 3v–5r English 3 c. 695 Wihtred's Laws 5r–6v English 4 Early 11th century Hadbot (compensation for the ordained) 7r–v English 5 ? Lists of Kings (West Saxon genealogy), Saints and Bishops 7v–8v English 6 Probably after 893; Laws of Ine, c. 694 Laws of Alfred, (Alfred's Domboc), containing the Laws of his West Saxon predecessor, Ine 9r–32r English 7 ? Ordal 32r–v English 8 990s Walreaf (penalties for grave robbery) 32v English 9 924–939 Æthelstan's Grately Law Code (II Aethelstan) 32v–37r English 10 924–939 Æthelstan's Exeter Law Code (V Aethelstan) and a fragment from the London Code (VI Æthelstan, 6) 37r–38r English 11 990s Pax ('Peace'), for use in Æthelred's Danelaw territories 38r English 12 Early 11th century Mircna laga 38v–39v English 13 c. early 11th Century Fraudulent peace Treaty between Edward the Elder and Guthrum 40r–41v English 14 10th century? Wer (on bloodfeud) 41v–42r English 15 899–924 Edward the Elder's First Law Code 42r–43r English 16 899–924 Edward the Elder's Second Law Code 43r–44r English 17 942–946 Edmund's First Law Code (ecclesiastical laws) 44r–45r English 18 942–946 Edmund's Second Law Code 45r–46r English 19 c. 997 Æthelred's First Law Code (Woodstock Code) 46r–47r English 20 1066–1087 Willelmes cyninges asetnysse (laws of William I dealing with lawsuits by Englishmen against Frenchmen) 47r–v English 21 997 Æthelred's Third Law Code (Wantage Code) 48r–49v English 22 Post 1066 Judgement of God X (Iud Dei XV) 49v–57r Latin 23 1016–1035 a text of Cnut's reign 57v Latin 24 1016–1035 Institutes of Cnut (collection of laws) 58r–80r Latin 25 1066–1087 Articles of William I 80r–81v Latin 26 ? Accusatores (Papal decrees on accusers/ prosectors) 81v–87r Latin 27 c 1008 Æthelstan's Sixth Law Code (London Code) 88r–93r English 28 ? Geðyncðo (On status) 93r–v English 29 No later than mid 10th Century Norðleoda laga (concerns wergeld in Northumbrian society) 93v–94r English 30 ? Wifmannes beweddung (Of a woman's betrothal) 94v–95r English 31 ? Cattle Theft Charm 95r English 32 ? Hit becwæð (On bequests: 'he that owned it bequeathed it and died') 95r–v English 33 1100 Henry I's Coronation Charter 96r–97v Latin 34 10th–11th century Excommunicatio VIII (laws on excommunication 98r–99v Latin 35 ? Excommunicatio IX (formula for excommunicating criminals) 99v–100r Latin 36 ? List of Kings 100r–v English 37 ? Lists of Kings, Saints, and Bishops: West Saxon Genealogy 102r–104r English 38 ? Lists of Kings, Saints, and Bishops: Lists of Popes, Emperors, Patriarchs and English Archbishops and Bishops 105r–116r English 39 ? Lists: of 24 elders, of popes responsible for various liturgical reforms, and of 7 archangels 116v Latin
The second part of Textus Roffensis is just over 100 pages long. It consists of the cartulary for Rochester Cathedral, in Latin. However, its final entry (222r–v) is in English, listing the number of masses to be recited for those institutions in England and Normandy which were in confraternity with Rochester.
Textus Roffensis-тің екінші бөлігі 100 беттен асады. Ол Рочестер соборының латын тіліндегі картотекасынан тұрады. Алайда, оның соңғы жазуы (222r–v) ағылшын тілінде, бұл Рочестермен бауырластыққа қатысқан Англия мен Нормандиядағы мекемелер үшін айтылатын мессалардың санын тізімдейді.
Item Dates Description Manuscript Pages 2 c. 679–695 Hlothere and Eadric's Laws 3v–5r English 3 c. 695 Wihtred's Laws 5r–6v English 4 Early 11th century Hadbot (compensation for the ordained) 7r–v English 5 ? Lists of Kings (West Saxon genealogy), Saints and Bishops 7v–8v English 6 Probably after 893; Laws of Ine, c. 694 Laws of Alfred, (Alfred's Domboc), containing the Laws of his West Saxon predecessor, Ine 9r–32r English 7 ? Ordal 32r–v English 8 990s Walreaf (penalties for grave robbery) 32v English 9 924–939 Æthelstan's Grately Law Code (II Aethelstan) 32v–37r English 10 924–939 Æthelstan's Exeter Law Code (V Aethelstan) and a fragment from the London Code (VI Æthelstan, 6) 37r–38r English 11 990s Pax ('Peace'), for use in Æthelred's Danelaw territories 38r English 12 Early 11th century Mircna laga 38v–39v English 13 c. early 11th Century Fraudulent peace Treaty between Edward the Elder and Guthrum 40r–41v English 14 10th century? Wer (on bloodfeud) 41v–42r English 15 899–924 Edward the Elder's First Law Code 42r–43r English 16 899–924 Edward the Elder's Second Law Code 43r–44r English 17 942–946 Edmund's First Law Code (ecclesiastical laws) 44r–45r English 18 942–946 Edmund's Second Law Code 45r–46r English 19 c. 997 Æthelred's First Law Code (Woodstock Code) 46r–47r English 20 1066–1087 Willelmes cyninges asetnysse (laws of William I dealing with lawsuits by Englishmen against Frenchmen) 47r–v English 21 997 Æthelred's Third Law Code (Wantage Code) 48r–49v English 22 Post 1066 Judgement of God X (Iud Dei XV) 49v–57r Latin 23 1016–1035 a text of Cnut's reign 57v Latin 24 1016–1035 Institutes of Cnut (collection of laws) 58r–80r Latin 25 1066–1087 Articles of William I 80r–81v Latin 26 ? Accusatores (Papal decrees on accusers/ prosectors) 81v–87r Latin 27 c 1008 Æthelstan's Sixth Law Code (London Code) 88r–93r English 28 ? Geðyncðo (On status) 93r–v English 29 No later than mid 10th Century Norðleoda laga (concerns wergeld in Northumbrian society) 93v–94r English 30 ? Wifmannes beweddung (Of a woman's betrothal) 94v–95r English 31 ? Cattle Theft Charm 95r English 32 ? Hit becwæð (On bequests: 'he that owned it bequeathed it and died') 95r–v English 33 1100 Henry I's Coronation Charter 96r–97v Latin 34 10th–11th century Excommunicatio VIII (laws on excommunication 98r–99v Latin 35 ? Excommunicatio IX (formula for excommunicating criminals) 99v–100r Latin 36 ? List of Kings 100r–v English 37 ? Lists of Kings, Saints, and Bishops: West Saxon Genealogy 102r–104r English 38 ? Lists of Kings, Saints, and Bishops: Lists of Popes, Emperors, Patriarchs and English Archbishops and Bishops 105r–116r English 39 ? Lists: of 24 elders, of popes responsible for various liturgical reforms, and of 7 archangels 116v Latin
The second part of Textus Roffensis is just over 100 pages long. It consists of the cartulary for Rochester Cathedral, in Latin. However, its final entry (222r–v) is in English, listing the number of masses to be recited for those institutions in England and Normandy which were in confraternity with Rochester.
Текстус Роффенсис жазушысы
Бейтаныс жазушы ескі ағылшын тілінің формаларын білуімен ерекшеленді және англосаксон диалектілерінде жазылған түпнұсқа қолжазбалардың қатарынан, соның ішінде Кент патшаларының заңдары үшін қолданылатын жергілікті Кент тілінен дәл көшіріп ала алды. Нормандықтар басып алғаннан кейін екі немесе одан да көп ұрпақ өткенде мұндай білім ерекше жағдай еді. Оның жазбаларының көп бөлігі замандас жазбалары емес, ал Этельберттің заңдарын оқу үшін ол шамамен 500 жыл бұрынғы англосаксон ағылшын тілінің ескірген диалектісіне көз жүгіртетін. Ол ағылшын және латын тілдерін жазуда ажыратудың қалыпты тәсілін сақтады. Жалпы пішіні прото-готикалық, мысалы, тар әріп формалары және жоғары созылған әріптердің тік сызықтарының екіге бөлінуі. Дегенмен, ол ағылшын тілі үшін өзгертілген аралдық кішкентай әріптерді, ал латын тілі үшін өзгертілген каролинг кішкентай әріптерді қолданды. Бұл 1000 жыл шамасындағы стандартты тәжірибе болған, бірақ Роффенсис мәтінінің жазылу кезінде аралдық кішкентай әріптерді жазу шеберлігінің деңгейі төмендеді. F95v және f96r беттерінің ашылуы екі әріптің айырмашылықтарын қарастыруға ыңғайлы орын. Сол жақтағы бетте Hit becwæð кітабының соңы, ағылшын тілінде ond becwæl, ал оң жақтағы бетте Генрих I-нің латын тіліндегі таққа отыру шартының бастамасы жазылған. Әріптердің жалпы пішініндегі айырмашылықтар ғана емес, сонымен қатар көзге түседі. Ағылшын тіліндегі жалғыз қысқартулар – тирониялық et (ond үшін) және дативтік аяқталулардағы тоқтатулар, мысалы, beÞinū/ beminū (–um үшін, сіздің/менің). Латын тіліндегі қысқартулардың, аспалардың және байлаулардың саны әртүрлі көрініс береді, бұл g, h және r сияқты әріптердің формаларымен күшейтіледі (gehyrde, f.95v, 11-жол және erga uos habeo, f.96r, 9-жол); f (forðam, ағылшын, 10-жол) және in facio (латын, 10-жол). Роффенсис жазушысы өте аз қате жіберді және мәтінді сәл жаңартатын шағын түзетулер жасады. Бұл Иненің заңдарында көрінеді. Алғашқы заңдар VII ғасырдың соңында жазылған. Олар екі ғасырдан кейін Альфредтің Домбок кітабында жазылған кезде жаңартылған. Ең ерте сақталған нұсқа шамамен 925 жылға жатады. 2-тармақта: "Cild binnan ðritegum nihta sie gefulwad" ("бала отыз күн ішінде крещение рәсімінен өтеді") делінген. Жазушы Х ғасырға тән "gefulwad" (крещение) терминін XII ғасырға тән "gefullod" терминімен ауыстырды. Сол сияқты, жазушы Альфредтің "fioh" (байлық) сөзін "þeow" (құл) сөзімен ауыстырады. Бұл құлдардың жаулап алудан кейін өзгерген мәртебесін көрсетеді ме, әлде құлдар жылжымалы мүлік болғандықтан терминді түзету ме деген пікірталас бар. Жалпы алғанда, Роффенсис жазушысы өзінің деректеріне құрметпен қарады. Мысалы, ол "Квадрипартитустың авторының нашар аудармаларынан" айырмашылығы, ескі ағылшын заң мәтіндеріне қате 'түзетулер' енгізбеді.
The Roffensis scribe made remarkably few errors and only some minor edits which lightly modernise the text. This can be seen in the Laws of Ine. The original laws were written in the late seventh century. They were already updated when recorded in Alfred's Domboc two centuries later. The earliest preserved version is from c. 925. In clause 2, this has Cild binnan ðritegum nihta sie gefulwad ('a child shall be baptised within thirty days'). The scribe substitutes for the tenth century term for baptism (gefulwad) the twelfth century term gefullod. Similarly, the scribe substitutes þeow (slave) for Alfred's fioh (wealth). There is some dispute whether this reflects the changing position of slaves after the Conquest or whether it is just correcting the term, since slaves were chattels. Overall, the Roffensis scribe treated his sources with respect. He did not, for example, make erroneous 'corrections' to the Old English law texts, unlike the "incompetent translations of Quadripartitus's author".
Тарих
Екі қолжазба шамамен 1300 жылы біріктірілген. Ғасырлар бойы Textus Roffensis бірнеше рет қарызға беріліп, жоғалып, қайта табылды және әртүрлі адамдар мен орындарда сақтаулы болды: бір кезде Строудтағы Медуэй мұрағатында DRc/R1 нөмірімен тіркелген, бірақ кейін алынып тасталған. Қазіргі уақытта Рочестер соборының жер асты криптасында ауа өткізбейтін жабықта сақталады. 1708 және 1718 жылдар аралығында кітап бірнеше сағатқа Темза немесе Медуэй өзеніне батып кеткен, себебі оны тасымалдап бара жатқан кеме құлаған; бірнеше бетте судың салдарынан зақымдану байқалады. Кітаптың толық цифрлық көшірмесі Рочестер соборының веб-сайтында қолжетімді.