Элизабет Эллиот: Миссионер, жазушы және спикер өмірі

Кіріспе

Америкалық автор
ұқсас есімдері бар басқа адамдар

NOTOC Элизабет Эллиот (туған кезде Ховард; 21 желтоқсан 1926 – 15 маусым 2015) – христиан миссионері, жазушы және лектор. Оның бірінші күйеуі Джим Эллиот 1956 жылы Эквадордың шығысындағы аука тайпасымен (қазір Хуаорани деп аталады; сондай-ақ Ваорани немесе Ваодани деп те аударылады) миссионерлік байланыс орнатуға тырысқанда қаза тапты. Кейін ол күйеуін өлтірген тайпа мүшелеріне екі жыл миссионер болып қызмет етті. Оңтүстік Америкада көп жылдар өткеннен кейін Америка Құрама Штаттарына оралған ол жиырмадан астам кітаптың авторы және лектор ретінде кеңінен танылды. Эллиот елді аралап, жеті жүзге дейін жалғасқан өмірінде өзінің білімі мен тәжірибесімен бөлісті.

Өмірбаян

Элизабет Эллиот 1926 жылдың 21 желтоқсанында Бельгияның Брюссель қаласында Элизабет Ховард болып дүниеге келді. Оның отбасында миссионер ата-анасы, төрт ағасы және бір қарындасы болды. Элизабеттің ағалары Томас Ховард пен Дэвид Ховард та авторлар. Оның отбасы бірнеше айлық болған кезде АҚШ-та, Пенсильвания штатының Филадельфия қаласының Германтаун ауданына көшіп келді. Филадельфиядан басқа ол Франконияда (Нью-Гэмпшир штаты) және Мурстаунда (Нью-Джерси штаты) өмір сүрді. Уитон колледжінде классикалық грек тілін оқыды, өйткені бұл оның Киелі кітаптың Жаңа өсиетін бейтаныс тілге аударуға шақырылуына көмектесетін ең жақсы құрал деп сенді. Джим Эллиотпен Уитон қаласында танысты. Үйлену алдында Элизабет Канаданың Альберта штатындағы Прайри Киелі кітап институтында арнайы оқу курсын бітірді. Джим Эллиот пен Элизабет Ховард Эквадорға жеке-жеке барып, цачила тайпасымен жұмыс істеді. Үйленгеннен кейін ол оның кичуа (немесе кечуа) үндістерімен жұмыс істеуіне қосылды; екеуі 1953 жылы Эквадордың Кито қаласында үйленді. 1956 жылдың қаңтар айында оның күйеуі Джим және төрт миссионер досы уаорани тайпасымен байланысуға тырысқанда найзаға қадалып қайтыс болды. Олардың қызы Валери (1955 жылдың 27 ақпанында дүниеге келген) әкесі өлтірілгенде он айлық болған. Элизабет кечуа халқымен екі жыл бойы жұмыс істеді. Кичуа халқының арасында тұратын екі уаорани әйелі, соның ішінде Даюма есімді әйел, Эллиот ханым мен миссионер серігі Рейчел Сентке уао тілін үйретті. Даюма уаорани тайпасымен байланыс жасауға миссионерлерге мүмкіндік берді. 1958 жылдың қазан айында Эллиот ханым үш жасар қызы Валеримен және Рейчел Сентпен бірге уаорани тайпасымен бірге тұруға кетті. Авка/Уаорани тайпасы Элизабетке Gikari деген тайпалық есім берді, уао тілінде «ағашқарға» деген мағынаны білдіреді. Кейін кечуа тайпасына оралып, 1963 жылға дейін олармен жұмыс істеді, содан кейін Валеримен бірге АҚШ-қа (Франкония, Нью-Гэмпшир) оралды. 1969 жылы Элизабет Саут-Гамильтондағы (Массачусетс штаты) Гордон Конвелл діни семинариясының теология профессоры Аддисон Лейтке тұрмысқа шықты. Ол екінші күйеуімен бірге АҚШ-тың Епископальдық шіркеуінің мүшесі болды. Лейч 1973 жылы қайтыс болды. 1974 жылдың күзінде ол Гордон Конвелл діни семинариясының факультетінде қосымша профессор болып жұмыс істеді және бірнеше жыл бойы «Христиандық көрініс» атты танымал курсты оқытты. 1977 жылы аурухананың пасторы Ларс Гренге тұрмысқа шықты. Грен жұбайлары кейін бірге жұмыс істеп, саяхаттап жүрді. 1970 жылдардың ортасында ол «Жаңа халықаралық нұсқасы Киелі кітап» (NIV) комитетінің стильдік кеңесшісінің бірі болды. Ол NIV-тің үлескерлер тізімінде де кездеседі. 1981 жылы Грен ханым Массачусетс штатының Уэнхам қаласындағы Гордон колледжінде тұрақты жазушы болып тағайындалды. 1988 жылдан 2001 жылға дейін Элизабеттің «Қуанышқа қақпа» атты күнделікті радио бағдарламасын тыңдауға болады, оны Небраска штатының Линкольн қаласындағы «Жақсы жаңалықтарды тарату қауымдастығы» өндірді. Ол бағдарламаны әдетте: «Сен мәңгілік сүйіспеншілікпен сүйілесің, – осылай дейді Киелі кітап, – және төменде мәңгілік қолдар бар. Міне, сіздің досыңыз, Элизабет Эллиот» деген сөздермен ашатын. Бүгінде бағдарламаның қайталануын Киелі кітапты тарату желісі арқылы тыңдауға болады. Кейінгі жылдары ол үшінші күйеуімен саяхаттауды тоқтатты, бірақ электрондық пошта және веб-сайты арқылы жұртшылықпен байланыста болды. Элизабет Эллиот 2015 жылдың 15 маусымында 88 жасында Массачусетс штатының Магнолия қаласында қайтыс болды. Ол Массачусетс штатының Хамильтон қаласындағы Хамильтон зиратында жерленді. Оның артында үшінші күйеуі Ларс Грен, қызы Валери Эллиот Шепард, Валеридің күйеуі Уолтер және сегіз немересі қалды.

Elisabeth Elliot was born Elisabeth Howard in Brussels, Belgium, on December 21, 1926; her family included her missionary parents, four brothers, and one sister. Elisabeth's brothers, Thomas Howard and David Howard, are also authors. Her family moved to the Germantown neighborhood of Philadelphia, Pennsylvania in the U. S. when she was a few months old. In addition to Philadelphia, she lived in Franconia, New Hampshire and Moorestown, New Jersey. She studied Classical Greek at Wheaton College, believing that it was the best tool to help her with the calling of ultimately translating the New Testament of the Bible into an unknown language. It was at Wheaton where she met Jim Elliot. Before their marriage, Elisabeth took a post graduate year of specialized studies at Prairie Bible Institute in Alberta, Canada, where a campus prayer chapel was later named in her honor. Jim Elliot and Elisabeth Howard went individually to Ecuador to work with the Tsáchila. After she married she joined his work with the Quichua (or Quechua) Indians; the two eventually married in 1953 in the city of Quito, Ecuador. In January 1956, her husband Jim was speared to death along with four of his missionary friends while attempting to contact the Huaorani tribe. Their daughter, Valerie (born February 27, 1955), was 10 months old when her father was killed. Elisabeth continued her work with the Quechua for two more years. Two Huaorani women living among the Quichua, including one named Dayuma, taught the Huao language to Mrs. Elliot and fellow missionary Rachel Saint. When Dayuma returned to the Huaorani, she created an opening for contact by the missionaries. In October 1958, Mrs. Elliot went to live with the Huaorani with her three year old daughter Valerie and with Rachel Saint. The Auca/Huaorani gave Elisabeth the tribal name Gikari, Huao for 'woodpecker'. She later returned to the Quichua and worked with them until 1963, when she and Valerie returned to the US (Franconia, New Hampshire). In 1969, Elisabeth married Addison Leitch, a professor of theology at Gordon Conwell Theological Seminary in South Hamilton, Massachusetts. She became a member of the Episcopal Church (United States) with her second husband. Leitch died in 1973. In the fall of 1974, she became an adjunct professor on the faculty of Gordon Conwell Theological Seminary and for several years taught a popular course entitled "Christian Expression." In 1977, she married Lars Gren, a hospital chaplain. The Grens later worked and traveled together. In the mid 1970s, she served as one of the stylistic consultants for the committee of the New International Version of the Bible (NIV). She appears on the NIV's list of contributors. In 1981, Mrs. Gren was appointed writer in residence at Gordon College in Wenham, Massachusetts. From 1988 to 2001, Elisabeth could be heard on a daily radio program, Gateway to Joy, produced by the Good News Broadcasting Association of Lincoln, Nebraska. She almost always opened the program with the phrase, "'You are loved with an everlasting love,' – that's what the Bible says – 'and underneath are the everlasting arms.' This is your friend, Elisabeth Elliot " Today re runs of the program may be heard over the Bible Broadcasting Network. In her later years, she and her third husband stopped traveling, but they continued to keep in touch with the public through email and their website. Elisabeth Elliot died in Magnolia, Massachusetts, on June 15, 2015, at the age of 88. She was interred at Hamilton Cemetery in Hamilton, Massachusetts. She was survived by her third husband, Lars Gren; a daughter, Valerie Elliot Shepard; Valerie's husband Walter; and eight grandchildren.

Элизабет Эллиоттың суреттері

1973 жылы Теннесси Темпл университетінде "Қан көпірі: Джим Эллиот Христосты Аукас тайпасына жеткізеді" атты оқырмандар театры қойылымы алғаш рет сахналанды. 2003 жылы Сингапурдың Виктория концерт залында Джим мен Элизабет Эллиоттың тарихына негізделген "Барлықтан жоғары – махаббат" атты мюзикл қойылды. Бұл мюзикл 2007 жылы Сингапур университетінің мәдени орталығында қайта қойылды. 2006 жылғы "Найзаның соңы" фильмінде оның рөлін актриса Бет Бейли сомдады. 2002 жылы шыққан "Байондас Гейтс оф Сплендор" деректі фильмінде ол өзінің ролінде көрінеді. (Сонымен қатар, өлтірілген миссионерлердің басқа әйелдері, бірнеше үндістер және басқа да адамдар да бейнеленген.) 2019 жылы канадалық автор Джоан Томас өзінің "Бес әйел" кітабы үшін генерал-губернатор сыйлығына ие болды, бұл кітап Элизабет Эллиоттың тарихының көркемделген нұсқасы болып табылады.