Кіріспе

Шотланд пресвитериан миссионері (1848–1915)

Мэри Митчелл Слессор (2 желтоқсан 1848 – 13 қаңтар 1915) – Нигерияға миссиямен барған шотланд пресвитериан миссионері. Нигерияға келген соң, Слессор жергілікті тілдердің бірі – эфик тілін үйреніп, сосын оқытумен айналысты. Туған тілді жақсы білуі және батыл мінезінің арқасында Слессор жергілікті халықтың сеніміне және құрметіне ие болды, нәтижесінде христиан дінін таратумен қатар әйелдердің құқықтарын қорғап, жергілікті балаларды күтуге мүмкіндік алды. Ол ең әйгілісі Нигерияның Крос-Ривер штатындағы Окоюн аймағында егіздерді өлтіру салтын тоқтатуға көмектескенімен танымал.

Ерте өмір

Мэри Митчелл Слессор 1848 жылдың 2 желтоқсанында Шотландияның Абердин қаласындағы Гилкомстон ауданында, жұмысшы табынан шыққан кедей отбасында дүниеге келді. Ол Роберт және Мэри Слессордың жеті баласының екіншісі болды. Оның әкесі Буханнан шыққан, аяқ киім жасаушы мамандығын меңгерген. Анасы Абердинширдегі Олдмэдрумда туған, діншіл әйел болды. Анасы Біріккен пресвитериан шіркеуінің (кейін Шотландия Біріккен еркін шіркеуінің) ай сайын жариялайтын «Миссионерлік жазба» журналын мұқият оқитын, миссионерлік қызмет пен қажеттіліктер туралы хабардар болатын адал пресвитериандық болатын. Слессор дінге қызығушылық танытты, ал Quarry Pend (Wishart Church) қасында миссия құрылғанда, ол оқытушы болғысы келді. 28 жасар Слессор Шотландияда 16 ай болғаннан кейін Калабарға қайта оралды, бұл жолы ол Калабардың үш шақырым ішіндегі Old Town ауданында жаңа қызметке тағайындалды. Слессор өзінің анасы мен әпкелерін Шотландияда қолдау үшін жалақысының көп бөлігін жұмсағандықтан, жергілікті тағамдарды жеп үнемдеді. Жас миссионер ретінде Слессор кездескен мәселелердің қатарында Батыс білімінің жетіспеуі, сондай-ақ ауыл ақсақалы қайтыс болғанда кең таралған адамдық құрбандықтар болды, өйткені оның келесі дүниеге өткенде қызметшілер мен жақтастармен бірге болуы керек деп сендірілді. Өмірбаяншы В. П. Ливингстонның сөзіне сәйкес, 1881–82 жылдары миссияны тексеруге барған екі өкіл оларға қатты әсер етті. Олар: «Ол халықтың шын ниеті мен сеніміне ие және оларға үлкен ықпал етеді» деді. Бұл олардың айтуынша, Слессордың тілді ерекше оңай меңгергенімен байланысты. Слессор Калабардағы Хоуп Уэдделл оқу институтын құруға белсенді түрде атсалысты, ол Эфик тайпасының өкілдеріне практикалық кәсіптік білім беруге мүмкіндік берді. Егіздерге қарсы сенімсіздік тек Калабарда ғана емес, сонымен қатар Калабардың батысындағы Арочуку қаласына да тарады. Калабар халқы Эфик тайпасына жатады, ал танымал Арочуку қаласы Игбо тайпасының аймағында орналасқан. Калабар мен Арочукву екі қаланың да ортақ мәдениеттері бар және олар Нигерияның оңтүстік-шығысында, атап айтқанда, Кросс Ривер және Абиа штаттарында орналасқан.

Окоюнг пен Ефик тайпалары арасында

1888 жылдың тамызында Слессор солтүстікке, миссионерлер өлтірілген Окоюнға сапар шекті. Ол өзінің үйретулері мен әйел екендігінің, қол жеткізбеген тайпалар үшін кем қауіпті боларына сенді. Слессор 15 жыл бойы Окоюн және Эфик халқымен бірге өмір сүрді. Ол жергілікті Эфик тілін үйреніп, барған жерінде жақын достар тапты, өзінің практикалық шешімдерімен және юморымен танылды. Слессор Эфиктермен бірге дәстүрлі үйде қарапайым өмір сүрді. Оның жеке станцияларды құруға талап етуі оны билікпен жиі қақтығысқа түсіріп, ерекшеліктерімен әйгілі болды. Алайда, оның ерліктері Ұлыбританияда кеңінен танылып, ол "Окоюнның ақ патшайымы" деп аталды. Слессор евангелизмге, дауларды шешуге, сауданы қолдауға, әлеуметтік өзгерістерді енгізуге және батыс білімін таратуға баса назар аударды. Аймақта егіздердің дүниеге келуі ерекше жаман қарғыс саналатын еді. Жергілікті тұрғындар нәрестелердің бірінің әкесі "шайтан баласы" екеніне және анасы үлкен күнә жасады деп қорқып жүрді. Қай егіздің әкесі зұлым рух екенін анықтай алмай, олар көбінесе екі баланы да өлтіру үшін топырақ құмыраларға тастап кететін. Калабардың көп бөлігінде бұл әдет миссионерлер мен король Эйо Честность II-нің күшімен тоқтатылды. Слессор Калабар аймағынан Окоюнға көшіп, тастап кетілген әрбір баланы асырап алып, егіздерді іздеу, қорғау және күту үшін миссионерлерді жіберді. Кейбір миссионерлік орталықтар нәрестелерге толы болды.

Өлім

Өмірінің соңғы 40 жылында Слессор Калабарға алғашқы сапарда жұқтырған безгектен үнемі қайталап тұратын қызудан қиналды. Бірақ ол жеке басына келген қиындықтарды көзге көрсетпеді және Шотландияға қайта оралу үшін миссионерлік қызметін тоқтатқан жоқ. Қызудың әсерінен Слессор жаңбырлы орманды ұзақ қашықтыққа жүріп аралай алмай, оны қол арбамен тасымалдауға тура келді. 1915 жылдың қаңтар айының басында, Use Ikot Oku жанындағы шалғайдағы бекетінде, ол өте күшті қызбаға шалдықты. Слессор 1915 жылдың 13 қаңтарында дүниеден өтті.

Кітапша

Қасиетті Дж. Харрисон Хадсон, қасиетті Томас У. Джарви, қасиетті Джок Штайн. "От жалына берсін" – Р. М. Макхейне, Роберт Аннан және Мэри Слессорға арналған зерттеу. Қазір басылымнан шыққан кітапша, 1978 жыл, Handsel Publications (бұрын Дандиде болған), қазір Handsel Press. D.15545, 15546 "Мэри Слессор" тақырыбы бойынша анықтамалық еңбектер тізімінде, Дунди орталық кітапханасының Жергілікті зерттеулер бөлімі, Веллгейт, Дунди, DD1 1DB.