Кіріспе
Астрономиялық сағат, horologium немесе orloj – Күн, Ай, зодиак шоқжұлдыздары және кейде ірі планеталардың өзара орналасуы сияқты астрономиялық ақпаратты көрсетуге арналған арнайы механизмдері мен циферблаттары бар сағат.
An astronomical clock, horologium, or orloj is a clock with special mechanisms and dials to display astronomical information, such as the relative positions of the Sun, Moon, zodiacal constellations, and sometimes major planets.
Анықтама
Бұл термин көбінесе күннің уақытынан өзге астрономиялық ақпаратты көрсететін кез келген сағатты атау үшін қолданылады. Оған Күн мен Айдың аспандағы орны, жасы мен Ай фазалары, Күннің эклиптикадағы орналасуы және ағымдағы зодиак белгісі, жұлдыздық уақыт, сондай-ақ басқа астрономиялық деректер (мысалы, Айдың түйіндері, олардың көмегімен күн тұтылуын болжауға болады) немесе айналмалы жұлдыз картасы кіруі мүмкін. Бұл терминді астрономиялық реттегішпен шатастырмау керек – ол обсерваторияларда қолданылатын жоғары дәлдікті, бірақ басқа жағынан қарапайым маятник сағаты. Астрономиялық сағаттар әдетте Күн жүйесін геоцентрлік модельде бейнелейді. Сағат дискісінің ортасы көбінесе Күн жүйесінің ортасында орналасқан Жерді көрсететін диск немесе шармен белгіленеді. Күн көбінесе алтын шар түрінде бейнеленеді (б.з.д. 2 ғасырда Антикитера механизмінде алғаш рет пайда болған), ол тәулігіне бір рет Жерді айналып, 24 сағаттық аналогты циферблатта көрсетіледі. Бұл көзқарас күнделікті өмірдегі байқаулармен де, Коперникке дейінгі Еуропаның философиялық көзқарасымен де үйлеседі.
Тарих
Антикитера механизмі – ең көне аналогты компьютер және астрономиялық сағаттардың алға басушысы. Күрделі құрылым, бірнеше тісті дөңгелектер мен тісті берілістерден тұрады, күн, ай және планеталардың орнын анықтау, тұтылулар мен басқа да астрономиялық құбылыстарды болжау, сондай-ақ Олимпиада ойындарының күнін тіркеу сияқты функцияларды орындай алады. 2011 және 2012 жылдарғы зерттеулер сарапшылар тобын еуропалық астрономиялық сағаттар Антикитера механизмінің технологиясынан туындаған деген тұжырымға келтірді. 11 ғасырда Сунь әулетінің қытай сағатшысы, инженер-механик және астрономы Су Сун Кайфэн қаласындағы сағат мұнарасы үшін сумен қозғалатын астрономиялық сағат жасады. Су Сун сағат мұнарасы мен армилярлық сферасының жұмыс істеуі үшін эскапмент механизмін және ең алғашқы белгілі үздіксіз қуат беру тізбекті жетегін енгізгенімен танымал. Сол кездегі мұсылман астрономдары мен инженерлері өз обсерваторияларында қолдану үшін әр түрлі жоғары дәлдікті астрономиялық сағаттарды, мысалы, 14 ғасырдың басында Ибн әл-Шатир жасаған астролабикалық сағатты құрастырды. Еуропадағы механикалық сағаттардың ерте дамуы толыққанды түсініксіз, бірақ 1300-1330 жылдарға қарай салмақтармен (сумен емес) және эскапментпен жұмыс істейтін механикалық сағаттардың бар болғаны туралы жалпы келісім бар, олардың екі негізгі мақсаты болды: сигнал беру және хабарлау (мысалы, діни қызметтер мен қоғамдық шаралардың уақытын белгілеу) және күн жүйесін модельдеу. Соңғысы сөзсіз даму болып табылады, өйткені астролябиді астрономдар да, астрологтар да қолданды және Күн жүйесінің жұмыс істейтін моделін жасау үшін айналмалы пластинаға сағаттық жетегін қолдану табиғи болды. Принстон университетінің американдық тарихшысы Линн Уайт-младший былай деп жазды: 1330 жылдары Сент-Олбанста ағылшын математигі және дін қызметкері Ричард Уоллингфорд жасаған, ал 1348 және 1364 жылдар аралығында Падуада ортағасырлық итальяндық дәрігер және астроном Джованни Донди делл'Орологио жасаған астрономиялық сағаттар өз түрінің шедеврлері болып табылады. Олар қазір сақталмаған, бірақ олардың дизайны мен құрылысының егжей-тегжейлі сипаттамалары жетіп қалды және заманауи көшірмелері жасалды. Уоллингфордтың сағаты күнді, айды (жасын, фазасын және түйінін), жұлдыздар мен планеталарды көрсеткен болуы мүмкін, сонымен қатар Лондон көпіріндегі сәттілік дөңгелегі мен таяу су деңгейінің көрсеткіші болған. Де Дондидің сағаты 107 қозғалатын бөлігі бар жеті бетті құрылым еді, ол күннің, айдың және бес планетаның орналасуын, сондай-ақ діни мерекелерді көрсетті. Астрономиялық сағаттар демонстрациялық немесе көрмелік мақсатта жасалды, білім беру немесе хабарлау үшін де әсерлі болу үшін. Бұл шедеврлерді жасау қиындығы сағатшылардың өздерінің техникалық шеберлігін және олардың тапсырыс берушілерінің байлығын көрсету үшін оларды жасауды жалғастырды. Гот дәуірінің әлемге деген көзқарасына сәйкес келетін, реттелген, көктегі тағайындалған ғалам туралы философиялық хабар олардың танымалдығын түсіндіруге көмектеседі. 18 ғасырда астрономияға қызығушылықтың артуы астрономиялық сағаттарға деген қызығушылықты қайта жандандырды, философиялық хабар үшін емес, маятникпен реттелетін сағаттар көрсете алатын нақты астрономиялық ақпарат үшін.
The astronomical clocks developed by the English mathematician and cleric Richard of Wallingford in St Albans during the 1330s, and by medieval Italian physician and astronomer Giovanni Dondi dell'Orologio in Padua between 1348 and 1364 are masterpieces of their type. They no longer exist, but detailed descriptions of their design and construction survive, and modern reproductions have been made. Wallingford's clock may have shown the sun, moon (age, phase, and node), stars and planets, and had, in addition, a wheel of fortune and an indicator of the state of the tide at London Bridge. De Dondi's clock was a seven faced construction with 107 moving parts, showing the positions of the sun, moon, and five planets, as well as religious feast days. Astronomical clocks were built as demonstration or exhibition pieces, to impress as much as to educate or inform. The challenge of building these masterpieces meant that clockmakers would continue to produce them, to demonstrate their technical skill and their patrons' wealth. The philosophical message of an ordered, heavenly ordained universe, which accorded with the Gothic era view of the world, helps explain their popularity. The growing interest in astronomy during the 18th century revived interest in astronomical clocks, less for the philosophical message, more for the accurate astronomical information that pendulum regulated clocks could display.
Жалпы сипаттама
Әр астрономиялық сағат өзгеше болғанымен, олардың ортақ белгілері бар.
Күннің уақыты
Көптеген астрономиялық сағаттар сыртқы жиегінде 24 сағаттық аналогты циферблатқа ие, ол I-ден XII-ге дейін, содан кейін I-ден XII-ге дейін нөмірленеді. Қазіргі уақыт алтын шармен немесе көрсеткіштің ұшындағы күннің суретімен көрсетіледі. Жергілікті түскі уақыт әдетте циферблаттың жоғарғы жағында, ал түнгі уақыт төменгі жағында болады. Минут стрелкалары сирек қолданылады. Күннің көрсеткіші немесе стрелкасы Күннің азимутын және биіктігін шамамен көрсетеді. Азимут үшін (солтүстікке қатысты бағыт) циферблаттың жоғарғы жағы Оңтүстікті, ал циферблаттың екі VI нүктесі Шығыс пен Батысты көрсетеді. Биіктік үшін жоғарғы жағы зенит, ал екі VI және VI нүктелері көкжиекті анықтайды. (Бұл солтүстік жарты шарда қолдануға арналған астрономиялық сағаттарға қатысты.) Бұл түсінік, әрине, күн мен түн теңелу кезінде ең дұрыс болады. Егер XII циферблаттың жоғарғы жағында болмаса немесе цифрлар римдік емес, араб цифрларымен жазылған болса, онда уақыт итальяндық сағаттармен (Богемиялық немесе Ескі Чехиялық сағаттар деп те аталады) көрсетілуі мүмкін. Бұл жүйеде сағат 1 күн бату кезінде болады, санау түнде және келесі түстен кейін жалғасады, күн батуға бір сағат қалғанда 24-ке жетеді. Мақаланың жоғары жағында көрсетілген Прага сағатының суретінде Күн көрсеткішімен көрсетілген уақыт шамамен сағат 9 (рим цифрларымен IX) немесе шамамен 13-ші сағат (араб цифрларымен итальян уақыты).
Күнтізбе және зодиак
Жыл әдетте зодиактың 12 белгісімен бейнеленеді, олар 24 сағаттық циферблат ішінде концентрлі шеңбер ретінде орналастырылған немесе эклиптиканың проекциясы – Күн мен планеталардың аспан арқылы өтетін жолы және Жер орбитасының жазықтығы. Эклиптика жазықтығы сағат бетіне проекцияланады, ал Жердің орбиталық жазықтығына қатысты бұрылуының еңістігінен ол орталықтан ығысып, бұрмаланғандай көрінеді. Стереографиялық проекцияның проекция нүктесі Солтүстік полюс болып табылады, ал астролабилерде Оңтүстік полюс жиі кездеседі. Эклиптикалық циферблат 23 сағат 56 минутта (жұлдыздық тәулік) бір толық айналыс жасайды, сондықтан жыл бойы сағат тілімен біртіндеп үйлесімсіздік туындайды, олар баяу алыстап кетеді. Күнді табу үшін сағат тілі немесе Күн дискісі эклиптикалық циферблатты қиып өтетін жерді табыңыз: бұл қазіргі жұлдыз белгісін және Күннің эклиптикадағы орнын көрсетеді. Қиылысқан нүкте жыл бойы эклиптикалық циферблат айналасында баяу қозғалады, өйткені Күн бір астрологиялық белгіден екіншісіне өтеді. Оң жақтағы сағат бетін көрсететін суретте Күн дискісі жақында Балықтардан шығып, Арысқа (стильді қошқар мүйіздері) көшкен. Сондықтан, бұл наурыздың соңы немесе сәуірдің басы. Егер зодиак белгілері сағат тілдерінің ішінде айналса, онда бұл сақина сағат тілдерімен сәйкес келу үшін айналады немесе Күннің қазіргі зодиак белгісіне нұсқау беретін жылына бір рет айналатын қосымша тіл бар.
Ай
Айдың жасын 1-ден 29-ға дейін немесе 30-ға дейін сандармен көрсететін циферблат немесе сақина болады: жаңа ай 0-ге тең, шамамен 15-ші күні толық айға жетеді, содан кейін 29-ға немесе 30-ға дейін азаяды. Көрінісі кейде айналатын шар немесе қара жарты шар, немесе астындағы толқынды қара пішіннің бір бөлігін көрсететін терезе арқылы көрсетіледі.
Сағаттық сызықтар
Күндізгі уақытты 12 тең сағатқа, ал түнді тағы 12 тең сағатқа бөлу нәтижесінде сағаттардың ұзақтығы әртүрлі болды. Жазда күндізгі жарық көбірек, ал түн қысқарақ болғандықтан, 12 күндізгі сағаттың әрқайсысы түнгі сағаттан ұзақ. Сол сияқты, қыста күндізгі сағаттар қысқа, ал түнгі сағаттар ұзақ болады. Осы тең емес сағаттар ортадан радиустай таралатын қисық сызықтармен көрсетілген. Жаздағы ұзақ күндізгі сағаттарды әдетте циферблаттың сыртқы жиегінен көруге болады, ал тең емес сағаттар бойынша уақытты күн көрсеткішінің тиісті қисық сызықпен қиылысқан жерін анықтау арқылы білуге болады.
Қатысуы
Астрологтар Күн, Ай және планеталардың аспандағы орналасуына ерекше мән берген. Егер белгілі бір планеталар үшбұрыштың, алтыбұрыштың немесе төртбұрыштың бұрыштарында орналасса немесе олар бір-біріне қарама-қарсы немесе жақын болса, сол оқиғаның маңыздылығын анықтау үшін тиісті аспект қолданылды. Кейбір сағаттардың орталық дискісінде үшбұрыш, төртбұрыш және алтыбұрыш сияқты жиі кездесетін аспектілер бейнеленген, әр сызық сол аспекттің таңбасымен белгіленген, сондай-ақ қосылу және қарама-қарсылық белгілерін де көруге болады. Астролябиде әртүрлі аспектілердің бұрыштары кез келген планетаға сәйкес келтірілуі мүмкін. Бірақ сағаттардағы аспекті сызықтары бар диск еркіндікпен бұрылмайды, сондықтан олар көбінесе Күн мен Айдың ғана аспектілерін көрсетеді. Италияның солтүстігіндегі Брешиа қаласындағы Torre dell'Orologio сағатында циферблаттың ортасындағы үшбұрыш, төртбұрыш және жұлдыз (деген болжам бойынша) Айдың осы аспектілерін (үшінші, төртінші және алтыншы фазаларын) көрсетеді.
"Аждаһа" қолы: тұтылуды болжау және ай түйіндері
Ай орбитасы Жердің Күнді айналма орбитасымен бір жазықтықта емес, оны екі жерде қиып өтеді. Ай айына екі рет эклиптика жазықтығын кесіп өтеді, бір рет ол жазықтықтың үстіне көтерілгенде, ал 15 шамамен күннен кейін эклиптикадан төмен түскенде. Бұл екі орын – айдың өрлеу және төмендеу түйіндері. Күн және Ай тұтылулары тек Ай осы түйіндердің біріне жақын орналасқанда ғана болады, себебі қалған уақытта Ай Жерден көру үшін тым жоғары немесе тым төмен болады. Кейбір астрономиялық сағаттар ай түйіндерінің орнын циферблатты қиып өтетін ұзын көрсеткішпен бақылайды, оның ұзындығы циферблаттың екі жағына созылып, күн немесе ай циферблаттарындағы екі қарама-қарсы нүктені көрсетеді. Бұл "дракон" деп аталатын көрсеткіш эклиптика циферблаты бойынша 19 жылда бір толық айналым жасайды. Ол кейде жылан немесе кескелдік (дракон) пішінімен безендіріледі, оның мұрны мен құйрығының ұшы сыртқы циферблатқа тиеді және дәстүрлі түрде "caput draconam" және "cauda draconam" деп белгіленеді, тіпті әшекейлік дракон алынса да (Серпенс шоқжұлдызының екі бөлігінің ұқсас аттарымен шатастыруға болмайды). Жылдық тұтылу маусымдарының екеуінде Күн көрсеткіші драконның мұрнымен немесе құйрығымен сәйкес келеді. Дракон көрсеткіші мен толық Ай сәйкес келгенде, Ай Жер мен Күнмен бір жазықтықта болады, сондықтан Ай тұтылуы Жердің бір жағынан көрінуі мүмкін. Жаңа Ай дракон көрсеткішімен сәйкес келгенде Жер бетінің бір жерінде Күн тұтылуы болуы мүмкін.
Су Сонгтың ғаламдық қозғалтқышы
Лондонның ғылым мұражайында 1092 жылы Қытайдағы көп салалы ғалым Су Сонгтың жобалап, салған "Космикалық қозғалтқыш" модельдік нұсқасы бар. Бұл үлкен астрономиялық гидромеханикалық сағат мұнарасының биіктігі шамамен он метр (шамамен 30 фут) болатын, сағаттық механизмге ие және тікелей емес, айналмалы дөңгелек арқылы қуаттандырылатын, ол судың төгілуімен және судан әлдеқайда төмен температурада қататын сұйық сынаппен жұмыс істейтін. Бұл суық ауа райында сағаттың жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Су Сонгтың сағатының толық көлемді, жұмыс істейтін көшірмесі Қытай Республикасының (Тайвань) Тайчунг қаласындағы Ұлттық табиғи ғылымдар мұражайында сақталған. Бұл толық көлемді, толық функционалды көшірме Су Сонгтың түпнұсқалық сипаттамалары мен механикалық сызбалары негізінде жасалған.
Джованни Донди делл Орологионың астрориуы
Джованни Донди делл Орологионың Астрариумы 1348 және 1364 жылдар аралығында Италияның Падова қаласында дәрігер және сағат жасаушы Джованни Донди делл Орологио жасаған күрделі астрономиялық сағат болды. Астрарийдің жеті жағы және 107 қозғалмалы тісті дөңгелегі болды; ол күннің, айдың және сол кездегі бес планетаның орнын, сондай-ақ діни мерекелерді көрсетті. Астрарийдің биіктігі шамамен 1 метр болатын, ол 7 әсем безенділген аяқ пішіндес аяққа тірелген жеті қабырғалы мыс немесе темір қаңқадан тұратын. Төменгі бөлігінде 24 сағаттық циферблат және үлкен күнтізбе барабаны болды, онда шіркеудің бекітілген мерекелері, жылжымалы мерекелер және айдың өрбу түйінінің зодиактағы орны көрсетілген. Жоғарғы бөлігінде 7 циферблат болды, олардың әрқайсысының диаметрі шамамен 30 см, және олар Primum Mobile, Венера, Меркурий, Ай, Сатурн, Юпитер және Марс планеталарының орналасу деректерін көрсетті. 24 сағаттық циферблаттың тікелей үстінде Primum Mobile циферблаты орналасқан, себебі ол жұлдыздардың тәуліктік қозғалысын және жылдық күннің жұлдыздар фонындағы қозғалысын қайталайды. Бұл «планеталық» циферблаттардың әрқайсысы планеталардың қозғалысының жеткілікті дәл моделін жасау үшін күрделі сағат механизмін пайдаланды. Бұл птолемейлік теориямен де, байқаулармен де үлкен дәрежеде сәйкес келді. Мысалы, Дондидің Меркурий планетасының циферблаты бірнеше аралық тісті дөңгелектерді пайдаланады, соның ішінде: 146 тісті дөңгелек және 20 тісті дөңгелекпен байланысқан 63 ішкі (ішке қарай) тісті дөңгелек.
Расмус Сорнес сағаты
Көрнекті ғалым норвегиялық Расмус Сорнес (1893–1967) жасаған, барлығы төрт астрономиялық сағаттың ең күрделісі саналады. Оның ерекшелігі – 0,70 x 0,60 x 2,10 метрлік шағын корпусқа сыйысқан жоғары күрделілігі. Сағаттың мүмкіндіктеріне күн мен айдың зодиактағы орналасуы, Юлиан күнтізбесі, Григориан күнтізбесі, жұлдыздық уақыт, GMT, жергілікті уақыт (күндізгі жарық сағаты мен ауыспалы жылдармен), күн және ай циклдарының түзетулері, күн және ай тұтылулары, жергілікті күн бату және күннің шығуы, ай фазасы, толқындар, күн дақтарының циклдары, сондай-ақ Плутонның 248 жылдық орбитасы мен полярлық эклиптиканың 25 800 жылдық кезеңдерін (Жер осінің прецессиясы) қамтитын планетарий кіреді. Барлық тісті дөңгелектер мыстан жасалған және алтынмен жалатылған. Сағат дискілері күміспен жалатылған. Сағатта электромеханикалық маятник орнатылған. Сорнес қажетті құралдарды өзі жасап, өз жұмысын астрономиялық байқауларының негізінде жүргізген. Бұрын жабылып қалған Иллинойс штатының Рокфорд қаласындағы Уақыт мұражайында және Чикаго ғылым және өнеркәсіп мұражайында көрмеге қойылған сағат 2002 жылы сатылды, қазіргі орны белгісіз. Чикаго сағатының алдында жасалған Расмус Сорнес астрономиялық сағаты №3, оның құралдары, патенттері, суреттері, телескопы және басқа да заттары Норвегияның Сарпсборг қаласындағы Боргарсиссель мұражайында сақталады.
Үстел сағаттары
Астрономиялық үстел сағаттарының көптеген мысалдары бар, себебі олар көрнекі заттар ретінде танымал болған. 17 ғасырдағы Аугсбург қаласында сағатшы шебер болу үшін үміткерлер өте күрделі астрономиялық үстел сағатын – "шедеврлік" сағатты жобалап, құрастыруға міндетті болған. Мұндай сағаттардың мысалдары Лондонның Британ мұражайы сияқты мұражайларда кездеседі. Қазіргі таңда Edmund Scientific және басқа саудагерлер механикалық Теллурий сағатын ұсынады, бұл, мүмкін, жаппай өндірілген алғашқы механикалық астрономиялық сағат. Жапонияда 1851 жылы Танака Хисасиге "Мың жылдық" сағатты жасады.
Сағаттар
Жақында тәуелсіз сағатшы Кристиан ван дер Клау [nl] "Астролабиум" қол сағатын, сондай-ақ "Планетариум 2000", "Күн тұтылуы 2001" және "Нағыз Ай" сағаттарын жасады. Ulysse Nardin да бірнеше астрономиялық қол сағаттарын сатады, олардың ішінде "Астролабиум", "Планетариум" және "Теллуриум J. Кеплер" бар.
Австрия
Инсбрук. 17–19 Мария Терезиен-Страссе үйінің фронтонындағы астрономиялық сағат – Ульм қалалық үйінің астрономиялық сағатының 20 ғасырғы көшірмесі. Пейербах. Пейербах қалалық үйінің фасадында Георг фон Пейербахтың 1457 жылғы түпнұсқа астролябінен үлкейтілген көшірмесі салынған астроляб сағаты орналасқан.
Бельгия
Лиер. Циммер мұнарасында 1930 жылы Луи Циммер орнатқан астрономиялық сағат орналасқан. Орталық сағат дискісін қоршаған он екі циферблатта әлемдік уақыт, күні, ай фазасы, уақыт теңдеуі және толқын сағаты көрсетіледі. Сензельдер [fr]. Сензельдер астрономиялық сағаты [fr] 1896 және 1912 жылдар аралығында өзі білген Лусьен Шарлото жасаған. Ағаш жақта орналасқан үй сағаты, ол әлемдік күн, орташа және жұлдыздық уақытты, жұлдыздық шоқтар мен планеталардың орналасуын, сондай-ақ Галлей кометасының пайда болуын көрсетеді. Сент-Трюиден. Камиль Фестраетс [nl] 1937-1942 жылдар аралығында жасаған астрономиялық сағат қазір Фестраетс мұражайында сақталады.
Қазақстан
Дубровник. 1444 жылы салынған Дубровник қоңырау мұнарасы құрылысынан бері сағатты өз ішінде сақтап келген, алайда жер сілкінісінен зардап шегуіне байланысты мұнара да, сағат та 1929 жылы жаңасына ауыстырылды. Айналатын ай шар айналмалы кезеңін көрсетеді.
Чехия
Прага. Ескі қала ғимаратындағы Прага астрономиялық сағаты ең танымал астрономиялық сағаттардың бірі болып табылады. Ортаңғы бөлімі 1410 жылы аяқталды, күнтізбелік циферблаты 1490 жылы қосылды. Сағат екінші дүниежүзілік соғыста зақымдалғаннан кейін және 1979 жылы қайта қалпына келтірілді. Сағатта Өлім уақытты соқты, және он екі елші сағат үстіндегі есіктерде пайда болады. Оломоуц. Қалалық әкімдіктегі Оломоуц астрономиялық сағаты – гелиоцентрлік астрономиялық сағаттың сирек кездесетін үлгісі. Аңыз бойынша 1422 жылы жасалған, бірақ тарихта алғаш рет 1517 жылы айтылған, сағат шамамен әр ғасырда бір рет қайта жаңартылған; 1898 жылы астроляби күн жүйесінің гелиоцентрлік моделімен ауыстырылды. 1945 жылы шегінетін неміс әскері сағатты қатты зақымдады, 1955 жылы коммунистік үкімет кезінде социалистік реализм стилінде қайта жаңғыртылды. Діни және патшалық тұлғалардың орнына спортшылар, жұмысшылар, шаруалар, ғалымдар және пролетариаттың басқа өкілдері келді. Литомышл. Ескі қала ғимаратының мұнарасында 1907 жылы орнатылған модерн стиліндегі астрономиялық сағат бар. Prostějov. Жаңа қала ғимаратының мұнарасындағы астрономиялық сағат 1910 жылы орнатылды. Кристофово Удоли. Криштофово Удоли астрономиялық сағаты – заманауи астрономиялық сағат (2008 жылы ашылды), бұрынғы электр станциясында салынған. Хойсова Страж. 2017 жылы Богемия орманында астрономиялық сағат ашылды. Онда 24 сағаттық уақытты, күнді, зодиак белгісін, ай фазасын және айдаһар қолы бар жұлдыздық картаны көрсететін концентрлі циферблат бар, сонымен қатар күннің шығу және бату уақытын көрсетеді. Тřebíč. Тřebíč астрономиялық обсерваториясында әлемдік қалалардың уақытын, күннің шығу және бату уақытын, күнді, зодиак белгісін және планеталардың орбиталарын көрсететін заманауи астрономиялық сағат орнатылған. Жатец. Шарапқа және сыраға арналған музей-ойын-сауық кешені – «Шарапқа арналған ғибадатханада» жылдық сыра өндірісі процесін көрсететін астрономиялық сағат бар.
Дания
Копенгаген. Копенгаген қалалық әкімдігіндегі Женс Олсеннің әлем сағаты Женс Олсен жобалаған және 1948 жылдан 1955 жылға дейін жиналған.
Франция
Осер. Осердегі Tour de l'Horloge мұнарасындағы 15 ғасырлық сағатта 24 сағаттық күн және ай көрсеткіші бар, ол айдың 24 сағат 50 минуттық айналымында бір толық айналым жасайды және айналмалы ай шарларында ай фазасын көрсетеді. Бове. Огюст Люсьен Верите 1865–1868 жылдары салған Бове соборындағы Бове астрономиялық сағатында 52 циферблат бар. Олар күннің шығуы, батуы, айдың шығуы, батуы, ай фазалары, күннің толуы мен кемілуі, планеталардың орналасуы, әлемнің 18 қаласындағы уақыт және толқындардың сағаттарын көрсетеді. Оның 68 автоматы сағат сайын Соңғы Сот суретін ойнатады. Безансон. Безансон соборындағы Безансон астрономиялық сағаты (1860) да Огюст Люсьен Верите салған. Оның 70 циферблаты 122 түрлі мәлімет береді. Бурж. Бурж соборындағы Бурж астрономиялық сағаты 1424 жылы орнатылған. Онда зодиак белгілері, ай фазасы және жасы көрсетілген. Шартр. Шартр соборындағы Шартр астрономиялық сағаты 1528 жылы орнатылған астролябия сағаты. 2009 жылы оның механизмі электрлік механизмге ауыстырылды. Гагенау. Эльзас мұражайының фасадында Ульм қалалық үйінің сағатының заманауи көшірмесі – астрономиялық сағат орналасқан. Лион. Лион соборындағы Лион астрономиялық сағаты 1661 жылы салынған, ол 14 ғасырлық түпнұсқаның орнына қойылған. Онда астролябия циферблаты және күнтізбе циферблаты бар. Мюнстер. Сен-Лежер шіркеуінде 2008 жылы орнатылған Жаратылыс сағаты орналасқан. Ол уақытты, апта күнін, айды, зодиак белгісін және ай фазасын көрсетеді. Плёрмель. 1850–1855 жылдары салынған Плёрмель астрономиялық сағаты 10 циферблаттан және оррериден тұрады. Руан. Гро-Орлож сағатының механизмі 1389 жылы салынған, ал циферблаты 1529 жылы қосылған. Ол циферблат үстіндегі айналмалы шар арқылы ай фазасын және циферблат төменгі жағындағы терезе арқылы апта күнін көрсетеді. Сен-Омер. Сен-Омер соборындағы Сен-Омер астрономиялық сағаты – 1558 жылғы астролябия сағаты. Страсбург. Страсбург астрономиялық сағаты – Страсбург соборында орналасқан үшінші сағат, оған дейін 14 және 16 ғасырлардағы екі сағат болған. Жан Батист Швильге 1838–1843 жылдары салған бұл сағатта көптеген астрономиялық және күнтізбелік функциялар (соның ішінде Пасха күнін есептеуге қажетті компутус механикасының алғашқы толық жүзеге асырылуы) және бірнеше автоматтары бар. Версаль. Пассамант астрономиялық сағаты – Париждің жанындағы Версаль сарайындағы рококо стиліндегі астрономиялық сағат. Оны жасауға сағатшы мен инженер 12 жыл жұмсаған, ал 1754 жылы Людовик XV-ке сыйға тартылған.
Грузия
Батуми. Еуропа алаңындағы бұрынғы Ұлттық банк ғимаратының қасбетінде Мантуядағы сағат үлгісінде жасалған астрономиялық сағат орналасқан, ол күн мен айдың шоқжұлдыздар белдеуіндегі орнын және ай фазасын көрсетеді.
Венгрия
Будапешт: Сағат мұражайында автоматты құрылғылары бар заманауи астрономиялық сағат.
Италия
Ареццо. 1552 жылы орнатылған Палаццо-делла-Фратернита-деи-Лайци [it] сағаты ай фазасын және жасын көрсетеді. Бассано-дель-Граппа. 1430 жылы алғаш орнатылған, 1747 жылы Бартоломео Феррачина жаңғыртқан Палаццо-дель-Муниципиодағы 24 сағаттық циферблат. Брешия. Torre dell'Orologio-дағы шамамен 1540-1550 жылдар аралығында жасалған астрономиялық сағат. Клюзоне. Фанзагоның 1583 жылы Пьетро Фанзаго салған Palazzo Comunale, Clusone [it] -дегі астрономиялық сағаты. Кремона. Кремона соборының қоңырау мұнарасы Торраццодағы 16 ғасырлық астрономиялық сағат Еуропадағы ең үлкен ортағасырлық сағат болып табылады. Мацерата. Мацератадағы Torre Civica-ға орнатылған астрономиялық сағат, планеталар орбиталарын көрсететін 1571 жылғы түпнұсқа сағаттың заманауи көшірмесі. Мантуя. 1473 жылы Палаццо-делла-Рагионедегі Torre dell'Orologio-ға астрономиялық сағат орнатылды. Мерано. Мерано қалалық зиратының кіреберісіндегі сағат мұнарасы, 1908 жылы Ульмдік Филипп Хорц орнатқан, ай, зодиак және ай фазасын көрсететін күнтізбелік циферблаты бар. Мессина. Мессина соборының мұнарасындағы Мессина астрономиялық сағаты. Күрделі автоматтармен жабдықталған көп циферблатты сағат. 1930-1933 жылдары Страсбургтегі Унгерер компаниясы жасаған. Бұл әлемдегі ең үлкен астрономиялық сағаттардың бірі. Падуа. Torre dell'Orologio-дағы 15 ғасырлық астрономиялық сағат. Римини. Piazza Tre Martiri-дегі сағат мұнарасында 1750 жылы орнатылған күнтізбелік циферблат, онда күн, зодиак, ай фазасы және жасы көрсетілген. Сончино. Қалалық әкімдіктегі 24 сағаттық циферблат, зодиак белгілерімен. Терракотадан жасалған зодиактық циферблат 1977 жылы жасалған. Трапани. Porta Oscura-дағы 1596 жылғы астрономиялық сағат, сағаттар мен зодиакқа арналған циферблат және ай фазасын көрсететін циферблат. Венеция. Сан-Марко алаңындағы сағат мұнарасындағы Сан-Марко сағаты 1496 және 1499 жылдар аралығында Жан Пауло мен Жан Карло Райнери, әке мен бала жасаған.
Латвия
Рига: Қара бас үйінің қасбетіндегі сағат уақытты, күнді, айды, апта күнін және ай фазасын көрсетеді.
Мальта
Валетта қаласы. 1745 жылы орнатылған Ұлы Мастер сарайының сағаты сағатты, күнді, айды және ай фазасын көрсетеді, ал оның қоңырауларын төрт механикалық фигура (жакемарт) соғады. Мальтада жеке циферблаттарда күнтізбелік көрсеткіштері бар бірнеше шіркеу сағаттары бар, олардың ішінде Валеттадағы Сен-Жан соборы, Мдинадағы Сен-Пол соборы, Моста ротондасы және Гарғурдағы Сен-Бартоломей шіркеуі бар.
Оңтүстік Корея
Хончонсигье: 1669 жылы Гуансангам (Чосон әулетінің ғылыми мекемелерінің бірі) профессоры Сонг И Ён жасаған астрономиялық сағат. 1985 жылдың 9 тамызында Оңтүстік Кореяның ұлттық қазынасы ретінде тағайындалды. Сағат 1657 жылы Кристиан Гюйгенс жасаған сағат технологиясын пайдаланды. Бұл мұра Гюйгенс технологиясының Шығыс Азияға бар-жоғы 12 жылда тарағанын көрсетеді. Сонымен қатар, ол Чосон әулетінің астрономия және механикалық инженерия технологиясын көрсетеді. Корея 15 ғасырдан бері Седжонг патшаның технологияны дамыту саясатының бір бөлігі ретінде армиллярлық сфера жасап келеді, ал бұл сағат Шығыс Азия астрономиясы мен еуропалық механикалық технологияның үйлесімділігін көрсететін маңызды тарихи құжат болып табылады.
Испания
Асторга: Асторга соборындағы сағаттың ішкі жағында ай фазасын және күнді көрсететін 24 сағаттық сағат дискісі орналасқан.
Швеция
Лунд: Швециядағы Лунд соборындағы Лунд астрономиялық сағаты (Horologium mirabile Lundense) шамамен 1425 жылы, мүмкін, Росток қаласындағы сағатшы Николаус Лилиенвельд жасаған. 1837 жылдан бері сақтаулы тұрғаннан кейін, ол 1923 жылы қалпына келтіріліп, қайта орнатылды. Тек жоғарғы, астрономиялық бөлігі түпнұсқа, ал қалған ортағасырлық бөліктердің бір бөлігі собор мұражайында көрініс тапқан. Ол ойнағанда, шіркеудегі ең кішкентай органнан "In Dulci Jubilo" әні естіледі, ал үш патша және олардың қызметшілерін бейнелейтін жеті ағаштан жасалған мүсін өтеді. sv: 1946 жылы жергілікті пастор Эмиль Ахрент Фьели шіркеуіне астрономиялық сағат жасап, сыйға берді. Nottebäcks församling: 1954 жылы жергілікті пастор К. Л. Лунден Nottebäcks kyrka-ға астрономиялық сағат орнатты. Ринкаби: Ринкаби шіркеуіне 1950 жылдары астрономиялық сағат орнатылды. Орта ғасырлық сағаттардың үлгісімен жасалған, ол жергілікті электрик жасаған.