Кіріспе

Неміс теологы Даниэль Эрнст Яблонски (20 қараша 1660, Насенхубен (Мокри Двор), Корольдік Пруссия, Польша Корольдігі – 25 мамыр 1741, Берлин) – неміс теологы және реформаторы, чех шыққан, лютерандық және кальвинистік протестанттардың арасында бірігуді ілгерілетуге жасаған тыранымен белгілі.

Өмір

Яблонски Данцигке жақын Насенхубен ауылында дүниеге келді. Оның әкесі Петр Фигулус, Ағайындылардың Бірлігінің (Unitas fratrum; сондай-ақ "Богемиялық Ағайындылар" деп те аталады) пасторы болды; ұлы әкесінің туған жерімен байланысты Яблонски (Jablonský) богемиялық тегін таңдады. Ол Иоганн Теодор Яблонскидің кіші інісі еді. Оның анасының әкесі Иоганн Амос Коменский (1670 жылы қайтыс болған) – Бірлік епискобының соңғысы болды. Франкфурт (Одер) және Оксфордта оқығаннан кейін, Яблонски 1683 жылы Магдебургте уағыздаушы болып жұмыс істеді, ал 1686 жылдан 1691 жылға дейін Польшадағы Лешно (Лисса) Ағайындылар колледжінің басшысы болды – бұл лауазымды бұрын оның әкесі атқарған. Польшадағы шіркеулер үшін Бірлік епископы ретінде тағайындалған ол, Пруссия королі және Бранденбург курфюрсі Фридрих Вильгельм I-нің ынтасымен, Жаңа Жаратылған Ағайындылар Бірлігінің, яғни Моравия шіркеуінің апостолдық мұрагерлігін қамтамасыз етуге шақырылды және 1735 жылы Берлинде Давид Ничманды епископ етіп киялады. Богемиялықтармен байланысын сақтап, 1691 жылы Бранденбург курфюрсі Фридрих III оны Кенигсбергте сарайлық уағыздаушы етіп тағайындады. Ол тез арада сарай шеңберінде ықпалды тұлғаға айналып, белсенді қызметке кірісті. 1693 жылы ол Берлинге сарайлық уағыздаушы ретінде ауыстырылды, ал 1699 жылы Ағайындылар Бірлігінің епископы болып тағайындалды. Берлинде Яблонски Лютершілер мен Кальвиншілердің ізбасарларын біріктіру үшін көп еңбек етті; Берлин, Ганновер, Брансвик және Гота сарайлары оның жоспарына қызығушылық танытты, ал оның басты көмекшісі философ Готфрид Лейбниц болды. Оның мақсаты неміс, ағылшын және швейцариялық протестанттар арасында жалпы одақ құрып, осылайша "бір және бірдей қасиетті, католик және апостолдық, сондай-ақ евангелистік және реформаланған шіркеу" (una eademque sancta catholica et apostolica eademque evangelica et reformata ecclesia) құру еді. Осы мақсатқа жету үшін бірнеше жыл келіссөздер жүргізілді, бірақ көптеген қиындықтарды жеңу мүмкін болмады. Дегенмен, Яблонски мен Лейбниц өз мақсаттарына жету мүмкіндігіне сенуді тоқтатпады. Яблонскидің келесі жоспары Пруссия шіркеуін реформалау болды, оған епископтық және Англия шіркеуінің литургиясын енгізуді көздеді, бірақ бұл жолы да сәттілікке жете алмады.

Академиялық жетістіктер

Ғылымшы ретінде Яблонски Ескі Келісімнің еврей тіліндегі басылымын шығарды және Бентлидің "Атеизмді жоққа шығару" (1696) атты еңбегін латын тіліне аударды. Ол Бранденбург ғылым қоғамын құруға қатысты. 1700 және 1731 жылдар аралығында ол Академияның хатшысы болды, ал 1710, 1715, 1719, 1723, 1727, 1729, 1731 және 1733 жылдары вице-президенті қызметін атқарды. 1710 және 1731 жылдар аралығында Яблонски Академиядағы филология және шығыстану бөлімінің директоры болды. 1733 және 1741 жылдар аралығында Академия президенті болды. Ол Оксфорд университетінен диплом алды.