Евгения де Монтихо: Франция императрицасы

Кіріспе

1853 жылдан 1870 жылға дейін Франция императрицасы

Дона Мария Евгения Игнация Агустина де Палафокс и Киркпатрик, 19-шы Теба графесі, 16-шы Ардальский маркизасы (5 мамыр 1826 - 11 шілде 1920), Евгения де Монтихо (øʒeni də mɔ̃tiʁo) деп белгілі, 30 қаңтар 1853 жылы Наполеон III-ке үйленгеннен бастап, император 4 қыркүйек 1870 жылы құлатылғанға дейін Франция императрицасы болды. 1870 жылдың 28 шілдесінен 4 қыркүйегіне дейін ол Францияның де-факто мемлекет басшысы болды. Испанияның көрнекті аристократиялық отбасында дүниеге келген Евгения Францияда, Испанияда және Англияда білім алды. Императрица ретінде ол өзінің ықпалын "авторитарлық және клерикалды саясатты" қолдау үшін пайдаланды; саясатқа араласуы замандастарынан көп сын тудырды. Наполеон мен Евгенияның бір баласы болды – Луи Наполеон, Императорлық ханзада (1856–1879). Империя құлағаннан кейін олар Англияда эмиграцияда өмір сүрді; Евгения күйеуі мен ұлынан асып түсті және өмірінің қалған бөлігін олардың және Екінші Империяның естелігін мәңгі есте қалдыруға арнады.

Жастық шақ

Мария Евгения Игнасия Агустина 1826 жылдың 5 мамырында Испанияның Гранада қаласында дүниеге келді. Ол Дон Сиприано де Палафокс и Портокаррероның кіші қызы болды, үш рет Испанияның Грандеесі, оның лауазымдарына 13-ші Пеньяранда де Дуэро герцогы, 9-шы Монтихо графы, 15-ші Теба графы, 8-ші Абилитас графы, 8-ші Фуентидуэна графы, 14-ші Ардалес маркизі, 17-ші Моя маркизі және 13-ші ла Алгаба маркизі, сондай-ақ Мария Мануэла Энрикета Киркпатрик и Гривегнэ кірді. Мария де Гривегнэ шотланд туған Уильям Киркпатрик Клозберннің (1764–1837) қызы болды, ол Малагада АҚШ консулы болды, кейіннен ол көтерме саудамен айналысып, шарап сатты, және оның әйелі Мари Франсуаза де Гривегнэ (1769 жылы туған), Лиеж қаласында туған Генри, Барон де Гривегнэнің және испан әйелі, Дона Франсиска Антония де Галлегос и Дельгадоның (1751–1853) қызы еді. Өмірінің кейінгі жылдары императрица Леди Хелена Глейхенге: «Ол жер сілкінісінің ортасында туды, анасы үйден шығарылып, ағаш астына жатты, содан бері оның отбасы оны әстеулеп, «Тау босанды, тышқан тудырды» дейтін еді», – деді. Евгенияның үлкен әпкесі Мария Франсиска де Сейлс Палафокс Портокарреро и Киркпатрик, «Пака» деген лақап атымен белгілі, отбасының көптеген құрметін мұраға алды және 14-ші Пеньаранда герцогинясы, Испанияның Грандеесі және 9-шы Монтихо графинясы болды, бұл атақ кейін Евгенияға берілді, ол 1849 жылы 15-ші Альба герцогына үйленді. 1853 жылы үйленгенге дейін Евгения Теба графинясы немесе Монтихо графинясы атақтарын қолданды. Дегенмен, отбасының кейбір лауазымдары оның үлкен әпкесіне мұра болып өтті, олар арқылы Альба үйіне жетті. Әкесінің қайтысынан кейін Евгения Тебаның 9-шы графинясы атанды және ол Гота альманахиның (1901 жылғы басылымы) ішінде осылай аталды. Евгения қайтыс болғаннан кейін Монтихо отбасының барлық лауазымдары Фитц Джеймстерге (Альба және Бервик герцогтары) көшті. 1834 жылдың 18 шілдесінде Мария Мануэла мен оның қыздары холера эпидемиясынан және Бірінші Карл соғысының қауіп-қатерінен қашып Мадридтен Парижге кетті. Осыған дейін Евгения олардың үйі Каса-Аризаның алдындағы алаңда болған тәртіпсіздік пен кісі өлтіруге куә болды. Францияда танымал болған Евгения де Монтихо 1835–1836 жылдар аралығында Париждегі сәнді, дәстүрлі Сакре-Кёр монастырында білім алды. Оқуға қолайлы орын – ағылшын тілін үйрену үшін «Гимназия Нормаль, Граждандық және Ортосоматика» мектебі болды. Евгенияның қызыл шашы үшін оны «Көкөніс» деп келекелеген, тіпті ол Үндістанға қашып кетуге тырысып, Бристоль портында кемеге мінген. 1837 жылдың тамызында олар Парижге мектепке қайта оралды. Алайда, қыздардың білімінің көп бөлігі үйде, ағылшын тәлімгерлері мисс Коул мен мисс Флауэрс, сондай-ақ отбасы достары Проспер Мериме мен Анри Бейлдің жетекшілігімен өтті. 1839 жылдың наурыз айында әкесі Мадридте қайтыс болғаннан кейін қыздар Парижден аналарына қосылу үшін жолға шықты. Испанияда Евгения ержүрек және батыл, атқа мінуге және басқа да спорт түрлеріне құштар қыз болып өсті. Ол суға батып кетуден құтқарылды және романтикалық көңілдесулерден кейін екі рет өмірге қол жұмбауға тырысты. Ол саясатқа қызығушылық танытты және Луи Наполеонның бұрынғы сүйіктісі Элеонора Гордонның ықпалымен бонапартизмге адалдығын білдірді. Анасының жоғары қоғамда той беруші рөлінің арқасында Евгения Испанияның королевасы Изабелла II және премьер-министр Рамон Нарваэске танысты. Мария Мануэла қызына күйеу табуға ниеттенді және оны 1849 жылы Парижге, ал 1851 жылы Англияға саяхатқа алып кетті.

María Eugenia Ignacia Agustina was born on 5 May 1826 in Granada, Spain. She was the youngest child and daughter of Don Cipriano de Palafox y Portocarrero, three times Grandee of Spain, whose titles included 13th Duke of Peñaranda de Duero, 9th Count of Montijo, 15th Count of Teba, 8th Count of Ablitas, 8th Count of Fuentidueña, 14th Marquis of Ardales, 17th Marquis of Moya and 13th Marquis of la Algaba, and María Manuela Enriqueta Kirkpatrick y Grivegnée. María de Grivegnée was the daughter of the Scots born William Kirkpatrick of Closeburn (1764–1837), who became United States consul to Málaga, and later was a wholesale wine merchant, and his wife, Marie Françoise de Grivegnée (born 1769), daughter of Liège born Henri, Baron de Grivegnée and Spanish wife, Doña Francisca Antonia de Gallegos y Delgado (1751–1853). In later life, the Empress told Lady Helena Gleichen that "she was born in the middle of an earthquake and her mother was carried out of the house and laid under a tree, her family ever after used to mock at her saying, “ The mountain was in travail and it brought forth a mouse.”"

Eugenia's elder sister, Maria Francisca de Sales Palafox Portocarrero y Kirkpatrick, nicknamed "Paca", who inherited most of the family honours and was 14th Duchess of Peñaranda, Grandee of Spain and 9th Countess of Montijo, a title later ceded to Eugenia, married the 15th Duke of Alba in 1849. Until her marriage in 1853, Eugenia variously used the titles Countess of Teba or Countess of Montijo. However, some family titles were inherited by her elder sister, through which they passed to the House of Alba. After the death of her father, Eugenia became the 9th Countess of Teba and is named as such in the Almanach de Gotha (1901 edition). After Eugenia's demise, all titles of the Montijo family came to the Fitz Jameses (the Dukes of Alba and Berwick). On 18 July 1834, María Manuela and her daughters left Madrid for Paris, fleeing a cholera outbreak and the dangers of the First Carlist War. The previous day, Eugenia had witnessed a riot and murder in the square outside their residence, Casa Ariza. Eugénie de Montijo, as she became known in France, was formally educated mostly in Paris, beginning at the fashionable, traditionalist Convent of the Sacré Cœur from 1835 to 1836. A more compatible school was the progressive Gymnase Normal, Civil et Orthosomatique, to learn English. Eugénie was teased as "Carrots" for her red hair and tried to run away to India, making it as far as climbing on board a ship at Bristol docks. In August 1837, they returned to school in Paris. However, much of the girls' education took place at home, under the tutelage of English governesses Miss Cole and Miss Flowers, and family friends such as Prosper Mérimée and Henri Beyle. In March 1839, on the death of their father in Madrid, the girls left Paris to rejoin their mother there. In Spain, Eugénie grew up into a headstrong and physically daring young woman, devoted to horseriding and a range of other sports. She was rescued from drowning and twice attempted suicide after romantic disappointments. She was very interested in politics and became devoted to the Bonapartist cause, under the influence of Eleanore Gordon, a former mistress of Louis Napoléon. Due to her mother's role as a lavish society hostess, Eugénie became acquainted with Queen Isabella II of Spain and the prime minister Ramón Narváez. María Manuela was increasingly anxious to find a husband for her daughter and took her on trips to Paris again in 1849 and England in 1851.

Неке

Ол алғаш рет принц Луи Наполеонмен, оның Екінші Республиканың президенті болғаннан кейін, анасымен бірге «принц-президенттің» берген қабылдауында кездесті. «Жүрегіңізге апаратын жол қандай?» – деп сұрады Наполеон. «Шіркеу арқылы, мырза», – деп жауап берді ол. 1853 жылғы 22 қаңтарда Наполеон III император болғаннан кейін жасаған мәлімдемесінде, ол өзіне ұнайтын әйелді таңдағанын ресми түрде жариялады: «Мен танымайтын, одақтасуы артықшылықтармен қатар құрбандықтарға да әкелер еді, әйелге қарағанда, мен жақсы көріп, құрметтейтін әйелді бағаладым». Олар 1853 жылғы 29 қаңтарда Туильри сарайында азаматтық той жасады, ал 30-ы Нотр-Дам соборында салтанатты діни рәсім өтті. Осы некеге кім лайық екенін анықтау үшін көптеген әрекеттер жасалды, көбінесе ақсүйектерге және сыртқы саясатқа бағытталды. Соңғы таңдау көптеген тараптан қарсылық көтерді. Кейбіреулер Евгенияның әлеуметтік жағдайы жеткіліксіз деп есептеді. Ұлыбританияда «Таймс» газеті бұл алаңдаушылықты мойынбұрмады, Бонапарттардың Грандеге және Испанияның ең беделді үйлерінің біріне үйленетінін атап өтті: «Француз империясының тарихындағы осы романтикалық оқиғаның қатты қарсылық тудырғанын және үлкен ашуға себеп болғанын білгенімізге қуаныштымыз. Императорлық отбасы, Министрлер кеңесі және тіпті сарайдың төменгі топтары немесе оның маңындағылардың бәрі осы некені үлкен қорлық деп қарастырады». 1853 жылы үш айлық жүктіліктен кейін түсік тастауы оны қорқытып, ашуландырды. 1856 жылғы 16 наурызда екі күндік босанудан кейін, ана мен баланың өміріне қауіп төндіріп, Евгения ұзақ уақыт бойы сауығып, императорша жалғыз ұлын, Наполеон Евгений Луи Жан Жозеф Бонапартты (Патшазада) дүниеге әкелді. Олар үйленгеннен кейін көп ұзамай күйеуінің адасқанын байқады, өйткені Евгения онымен қарым-қатынасты «қорқынышты» деп тапты. Ол күйеуіне мұрагер бергеннен кейін, оған одан әрі жақындауға рұқсат бермегеніне күмәнді. 1855 жылы Франц Ксавер Винтерхальтер «Күтуші әйелдермен қоршалған Евгения» атты суретін салды, онда Евгения ауылдық жерде Гранд-Майтриссаның жанында отырып, сегіз күтуші әйелімен бірге бейнеленген. Ол Суэц каналын ашу үшін Мысырға сапар шекті және күйеуі Франциядан тыс жерлерге сапар жасағанда оны ресми түрде өкілдік етті. 1860 жылы ол Наполеонмен бірге Алжирге барды. Ол әйелдердің теңдігін қатты қолдады, Ұлттық білім беру министрлігіне әйелге бірінші бакалавр дипломын беруді талап етті және Франция академиясын жазушы Жорж Сандты алғашқы әйел мүшесі ретінде сайлауға тырысты. Күйеуі маңызды мәселелерде онымен жиі ақылдасатын. Ол Италиядағы папаның уақытша билігін және ультрамонтанизмді қатты қорғады. Осы себепті ол күйеуін Италияның жаңа Патшалығын мойындаудан тайдыруға тырысты, ол Сардинияның 1861 жылы Бурбон әулеті билеген Екі Сицилия патшалығын және Римнен тыс папаның барлық аумағын аннексиялауынан кейін құрылды. Сондай-ақ, Римде папаның қалаға деген билігін сақтау үшін француз гарнизонын ұстап тұруды қолдады. Италияның бірігуіне қарсылығы Италияның Виктор Эммануэль II-сінің ашуын тудырды, ол «император көрінеу әлсіреп бара жатыр және император әйел біздің жауымыз, діни қызметкерлермен жұмыс істейді. Егер мен оны қолымда ұстасам, оған әйелдердің не үшін жақсы екенін және немен айналысу керектігін жақсы үйретемін» деді. Ол сондай-ақ Римдегі француз гарнизоны мәселесі бойынша француз сыртқы істер министрі Эдуард Тувенелмен де келіспеді. Евгенияның қатты ренжігеніне орай, Тувенел жаңа итальян патшалығынан папалық егемендікке кепілдік беру үшін француз әскери қатысуын қысқарту туралы келісім жасады. Персиньи герцогы Тувенелді император босатып жібергенде оның ықпалын кінәлады, Луи Наполеонға былай деді: «Сен өзіңді мен сияқты әйеліңнің билігіне бағындырасың. Бірақ мен тек болашағымды ғана қауіпке тігемін, ал сен өзіңнің, ұлыңның және жалпы елдің мүддесін құрбан етесің». Ол Мексикадағы француз интервенциясының сәтсіздігіне және Мексика императоры Максимилиан I-нің өліміне кінәланды. Алайда, оның клерикализмі мен консервативтік жақтағы ықпалы басқа авторлармен жиі күресті. 1868 жылы Евгения Константинопольдегі Долмабахче сарайына барды, бұл Осман империясының 32-ші сұлтаны Абдулазиздің анасы Пертевниял Сұлтанның үйі. Пертевниял Евгенияның сарай бағын аралап жүргенде ұлдарының бірінің қолын ұстап алуына ашуланды және оған Францияда емес екенін еске түсіру үшін құрсағына шапалақпен соқты. Басқа бір дереккөз бойынша, Пертевниял шежіренің ішкі бөлмелеріне шетел әйелінің кіргенін қорлық деп санады. Ол Евгенияның бетіне шапалақ салып, халықаралық оқиғаға әкелуге дейін барды.

She first met Prince Louis Napoléon after he had become president of the Second Republic with her mother at a reception given by the "prince president" at the Élysée Palace on 12 April 1849. "What is the road to your heart?" Napoleon demanded to know. "Through the chapel, Sire", she answered. In a speech on 22 January 1853, Napoleon III, after becoming emperor, formally announced his engagement, saying, "I have preferred a woman whom I love and respect to a woman unknown to me, with whom an alliance would have had advantages mixed with sacrifices". They were wed on 29 January 1853 in a civil ceremony at the Tuileries, and on the 30th, there was a grander religious ceremony at Notre Dame. The marriage had come after considerable activity concerning who would make a suitable match, often toward titled royals and with an eye to foreign policy. The final choice was opposed in many quarters. Eugénie was considered of too little social standing by some. In the United Kingdom, The Times made light of the latter concern, emphasizing that the parvenu Bonapartes were marrying into Grandees and one of the most important established houses in the peerage of Spain: "We learn with some amusement that this romantic event in the annals of the French Empire has called forth the strongest opposition and provoked the utmost irritation. The Imperial family, the Council of Ministers, and even the lower coteries of the palace or its purlieus, all affect to regard this marriage as an amazing humiliation "

Eugénie found childbearing extraordinarily difficult. An initial miscarriage in 1853, after a three month pregnancy, frightened and soured her. On 16 March 1856, after two day labor that endangered mother and child and from which Eugénie made a prolonged recovery, the empress gave birth to an only son, Napoléon Eugène Louis Jean Joseph Bonaparte, styled Prince Impérial. After marriage, it did not take long for her husband to stray as Eugénie found sex with him "disgusting". It is doubtful that she allowed further approaches by her husband once she had given him an heir. In 1855 Franz Xaver Winterhalter painted The Empress Eugénie Surrounded by her Ladies in Waiting, where it depicted Eugénie, sitting beside the Grand Maitresse in a countryside setting, with eight of her ladies in waiting. She traveled to Egypt to open the Suez Canal and officially represented her husband whenever he traveled outside France. In 1860, she visited Algiers with Napoleon. She strongly advocated equality for women; she pressured the Ministry of National Education to give the first baccalaureate diploma to a woman and tried unsuccessfully to induce the Académie Française to elect the writer George Sand as its first female member. Her husband often consulted her on important questions. She was a staunch defender of papal temporal powers in Italy and of ultramontanism. Because of this she ardently tried to dissuade her husband from recognizing the new Kingdom of Italy, which was formed after Sardinia's 1861 annexation of the Bourbon ruled Kingdom of the Two Sicilies and all of the pope's territory outside Rome. She also supported keeping a French garrison in Rome to protect the papacy's continued hold on the city. Her opposition to Italian unification earned her the enmity of Victor Emmanuel II of Italy, who stated that "the emperor is weakening visibly and the empress is our enemy and works with the priests. If I had her in my hands I would teach her well what women are good for and with what she should meddle." She also clashed with the French foreign minister Édouard Thouvenel over the question of the French garrison in Rome. Much to Eugénie's chagrin, Thouvenel negotiated an agreement to wind down the French military presence in exchange for a guarantee of papal sovereignty from the new Italian kingdom. The Duke of Persigny blamed her influence when Thouvenel was dismissed by the emperor, declaring to Louis Napoléon that, "You allow yourself to be ruled by your wife just as I do. But I only compromise my future whereas you sacrifice your own interests and those of your son and the country at large." She was blamed for the fiasco of the French intervention in Mexico and the eventual death of Emperor Maximilian I of Mexico. However, the assertion of her clericalism and influence on the side of conservatism is often countered by other authors. In 1868, Empress Eugénie visited the Dolmabahçe Palace in Constantinople, the home to Pertevniyal Sultan, mother of Abdulaziz, 32nd sultan of the Ottoman Empire. Pertevniyal became outraged by the forwardness of Eugénie taking the arm of one of her sons while he gave a tour of the palace garden, and she slapped the empress on the stomach as a reminder that they were not in France. According to another account, Pertevniyal perceived the presence of a foreign woman within her quarters of the seraglio as an insult. She reportedly slapped Eugénie across the face, almost resulting in an international incident.

Өнердегі рөлі

Императрица "әлдебір сәнге тікелей және дереу әсер еткен соңғы патша тұлғасы" болды. Ол Париждің сәнді индустриясы гүлденген кезде заманауи сәннің стандартын белгіледі. "Императрица стиліндегі" киімдер, түстер және шаштар Еуропа мен Америкада императордан ынталы түрде көшірілді. Ол үлкен кринолиндерімен және күні бойы киім ауыстырып, таңертең, түстен кейін, кешке және түнге арналған әртүрлі киімдер киіп танымал болды. Ол ешқашан бір көйлекті екі рет кимеді, осылайша ол үлкен гардеробты тапсырыс беріп сатып алды және оны жыл сайынғы сату арқылы қайырымдылыққа жұмсады. Оның сүйікті кутюрьесі Чарльз Фредерик Уорт оған жылдар бойы жүздеген көйлек тікті және 1869 жылы сарайдың ресми киім тігушісі болып тағайындалды. 1860 жылдардың соңында ол кринолиндерден бас тартып, Ворттың "жаңа" жіңішке силуэттерін қабылдап, юбканы арт жағынан бүктеу арқылы сәннің өзгеруіне ықпал етті. Нэнси Николс Баркердің сөзінше, оның Мария Антуанеттаға деген құрметі "дегенге жетерліктей құштарлыққа айналды. Ол оның портреттері мен әшекейлерін жинады, Сент-Клаудтағы жатын бөлмесінде тұрды, паркте Кішкентай Трианонның кішкентай моделін салғызды және жиі Хюбнермен шейіт болған патшайымның тағдыры туралы мұңды әңгімелерге тартысты." 1863 жылы императрица Фонтенбло сарайында Азия өнері мұражайын құрды. Жиынқыда 800-ге жуық зат бар, оның 300-і Жазғы сарайды тонаудан алынған.

Биарриц

1854 жылы император Наполеон III және Евгения Биаррицте бірнеше акр құмды алқапты сатып алып, инженер Дагеретке бау-бақшалармен, орманмен, шалғындықтармен, көлмен және шаруашылық ғимараттармен қоршалған жазғы үй салуды тапсырды. Наполеон III Испанияға жақын жерді оның әйелі туған жерін сағынбауы үшін таңдады. Бұл үй Вилла Евгения деп аталды, бүгінде ол – Хотель дю Палас. Императорлық жұптың келуі британдық монарх Виктория патшайымы және испан корольі Альфонсо XIII сияқты басқа еуропалық патшаларды да қызықтырды, соның арқасында Биарриц кеңінен танымал болды.

Франко-пруссия соғысындағы рөлі

Императрица Пруссияға қарсы пікірде болды және Солтүстік Германияның канцлері Отто фон Бисмаркты Испания мәселесіне "араласуы" үшін жақтырмады. Ол Францияның үлкен держава статусына қауіп төніп тұр деп санады, ал Пруссияға қарсы жеңіс ұлының болашақ билігін қамтамасыз етеді деп сенді. Максим дю Камп 1866 жылы Пруссияның Австрияны жеңгеннен кейін императрицаның "католиктік Франция үлкен протестант державасымен көрші болуге көнбейді" деп жиі айтатынын мәлімдеді. Императрица елді басқарғанда, әскерге Базен басшылық еткенде императордың істеуге қатысы болмады. Фронтта император маршал Ле Бёфқа: "Біз екеуміз де қызметтен босатылдық" деді. Соңында армия жеңілді, ал Наполеон III Седан шайқасында пруссиялықтарға тұтқынға берілді. Капитуляция туралы жаңалық 3 қыркүйекте Парижке жетті. Императрица император мен армияның тұтқынға алынғанын естігенде, императордың жеке көмекшісіне: "Жоқ! Император капитуляцияламайды! Ол қайтыс болды! Олар менің алдымнан жасыруға тырысады. Неге өзін-өзі өлтірмеді? Өзін-өзі арсыздыққа ұшыратқанын білмей ме?!" деп айғайлады. Кейіннен, Тюильри сарайының жанында наразылық толқындары пайда болып, қызметкерлер қашуға асыққанда, императрица өзінің сүйемелдеушісінің бірімен бірге жасырын түрде шығып, американдық тіс дәрігері Томас В. Эвансқа паналады, ол оны Довильге алып барды. Содан кейін, 7 қыркүйекте ол британдық шенеуніктің яхтасымен Англияға аттанды. Осы уақытта, 4 қыркүйекте республикалық депутаттар тобы Республиканың қайта жаралуын және Ұлттық қорғаныс үкіметін құруды жариялады. 1870 жылдың 5 қыркүйегінен 1871 жылдың 19 наурызына дейін Наполеон III және оның сүйемелдеушілері, соның ішінде Жозеф Бонапарттың немересі Луи Жозеф Бентон, Кассель қаласының жанындағы Вильгельмшёде жайлы тұтқындықта ұсталды. Евгения Наполеонды көру үшін Германияға жасырын сапар жасады.

Франко-пруссия соғысынан кейін

Франко-пруссия соғысында Франция жеңілгеннен кейін Екінші империя құлағанда, императрица және оның күйеуі Англияға тұрақты түрде көшіп, Кенттегі Числхерст қаласындағы Камден-Плейске қоныстанды. Оның күйеуі Наполеон III 1873 жылы қайтыс болды, ал ұлы 1879 жылы Оңтүстік Африкадағы зулу соғысында қаза тапты, Евгения оның қаза болған жеріне қайтыс болған күнінің бір жылдығында барды. Ұлының өлімінен бұрын және жесір қалғаннан кейін, ол Бонапартистер мен Легитимистерді француздық үшінші республикаға қарсы саяси одақ құруға шақырып, Шамбор графына (Франция тағының заңды талапкері) ұсыныс жасап, одан ұлын асырап алуын сұрады. Алайда, Шамбор графы бұл ұсынысты қабылдамады. 1885 жылы ол Фарнбороға, Гэмпширге және оған арнап Ментон мен Ницца арасындағы Кап-Мартинде салынған Вилла Сирносқа (Корсиканың ежегіс грекше атауынан алынған) көшіп барды, онда ол зейнеткерлікке шығып, саясаттан қол үзді. Күйеуі мен ұлының қайтысынан кейін, денсаулығы нашарлағанда, ол Уайт аралындағы Осборн Хаусында біраз уақыт болды; оның дәрігері Виктория дәуірінде денсаулық сақтау курорты ретінде танымал болған Борнмутқа баруды ұсынды. 1881 жылы ол түстен кейін Швеция королевасына «Краг-Хед» резиденциясында қонаққа барды. Оның құлатылған отбасының Ұлыбританиямен болған достық қарым-қатынасы 1887 жылы, ол Испания королі Альфонсо XIII-нің әйелі болған принцесса Беатристің қызы Виктория Евгения Баттенбергтің (1887–1969) крест анасы болғанда еске алынды. Ол сондай-ақ Ресей императрицасы Александра Федоровнамен жақын болды, ол соңғы рет 1909 жылы император Николай II-мен бірге оны зиярат етті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Евгения Ресей, Германия және Австро-Венгрия сияқты басқа еуропалық монархиялардың құлауын көруге өмір сүрді. Ол өзінің мүлігін әртүрлі туыстарына қалдырды: испандық иеліктері әпкесі Паканың немерелеріне; Фарнбородағы үй және барлық жинақтары ұлы, ханзада Виктор Бонапарттың мұрагеріне; Вилла Сирнос – оның әпкесі Аоста принцессасы Летицияға. Ақшалай қаражат үш бөлікке бөлініп, жоғарыда аталған туыстарға таратылды, бірақ Реймс соборының қайта құрылымына арналған комитетке сыйланған 100 000 франктан басқа.

When the Second Empire was overthrown after France's defeat in the Franco Prussian War, the empress and her husband took permanent refuge in England and settled at Camden Place in Chislehurst, Kent. Her husband, Napoleon III, died in 1873, and her son died in 1879 while fighting in the Zulu War in South Africa, with Eugénie visiting his death site on the first anniversary. Before her son's death and after she was widowed, she attempted to join Bonapartists and Legitimists in political alliance against the French Third Republic by making overtures to the Count of Chambord (the Legitimist claimant to the throne of France) and proposing that he adopt her son. The idea was rejected by the Count of Chambord. In 1885, she moved to Farnborough, Hampshire, and to the Villa Cyrnos (named after the ancient Greek for Corsica), which was built for her at Cape Martin, between Menton and Nice, where she lived in retirement, abstaining from politics. After the deaths of her husband and son, as her health started to deteriorate, she spent some time at Osborne House on the Isle of Wight; her physician recommended she visit Bournemouth which was, in Victorian times, famed as a health spa resort. During an afternoon visit in 1881, she called on the queen of Sweden, at her residence 'Crag Head'. Her deposed family's friendly association with the United Kingdom was commemorated in 1887 when she became the godmother of Victoria Eugenie of Battenberg (1887–1969), daughter of Princess Beatrice, who later became queen consort of Alfonso XIII of Spain. She was also close to Empress consort Alexandra Feodorovna of Russia, who last visited her, along with Emperor Nicholas II, in 1909. After World War I, Eugenie lived long enough to see the collapse of other European monarchies, such as those of Russia, Germany and Austria Hungary. She left her possessions to various relatives: her Spanish estates went to the grandsons of her sister Paca; the house in Farnborough with all collections to the heir of her son, Prince Victor Bonaparte; Villa Cyrnos to his sister Princess Laetitia of Aosta. Liquid assets were divided into three parts and given to the above relatives except for the sum of 100,000 francs bequeathed to the Committee for Rebuilding the Cathedral of Reims.

Мұра

Императрица есімі ғарышқа ие болды; 45 Евгения астероиді оның құрметіне, ал оның серігі – императорлық ханзаданың есімімен аталды. Оның кең және бірегей әшекейлер жинағы болды, олардың көп бөлігі кейін бразилиялық әлеуметтік тұлға Эйме де Херенге тиесілі болды. Де Херен әшекейлер жинауды ұнатты және императрицаны да сыйлады, себебі екеуі де "Биарриц патшайымдары" деп есептелді; олар екеуі де жаздарды Баск жағалауында өткізді. Неоклассикалық дәуір әшекейлерінің талғампаздығы, стилі және дизайнына тәнті болған ол 1858 жылы Корольдік сарайда "Royale Collections" деген атпен дүкен ашты. Ол Джон Гулдтың құрметіне ие болды, ол ақ басты жеміс көгершінге Ptilinopus eugeniae деген ғылыми атау берді.

Танымал мәдениетте

Джордж В. М. Рейнольдстың "Пенни-дерефт" ("Penny Dreadful") жанрындағы "Императрица Евгенияның Будоары" ("The Empress Eugenie's Boudoir") екінші империя кезіндегі француз сарайындағы оқиғаларды баяндайды және атақты императрица оның басты кейіпкерлерінің бірі болып табылады. Императрицаның атымен аталған Евгения шапаны – әйелдер киетін әсем шапан. Ол бір көзіне қарай драматикалық түрде иілген және көзінің үстінен төмен түсірілген, ал қырлары екі жағынан жоғары бүгілген, мінекей шапаны сияқты, көбінесе артынан ұзын құс қауырсыны ағып тұрады. Бұл шапанды киножұлдыз Грета Гарбо танымал етті және 1930 жылдардың басында өте кең таралды, "гистериялық танымал" болды. Дегенмен, императрицаның шын киімдерін көрсететін нәрсе – 19 ғасырдың соңындағы Евгения палетотының әйелдер пальтосы, ол қоңырау тәрізді жеңдерімен және мойнындағы бір ғана түймемен бекітіледі.

Фильмдердегі бейнелеулер

Суэцте (1938) Лоретта Янг Фердинанд де Лессепстің сүйіктісі рөлін ойнайды. Хуарес (1939) фильмінде Гейл Зондергаард оны күйеуімен бірге австриялық эрцгерцог Максимилианды Мексика тағына отырғызып, кейін оны тастап кететін қатыгез әйел ретінде бейнелейді. Violetas Imperiales (1932, 1952): 19 ғасырдағы Гранадада Эужени де Монтихо (Симон Валер ойнады) циган қызы Виолеттадан (Кармен Севилья ойнады) оның қолынан бағысын білуді сұрайды. Виолеттаның патшайым болатыны туралы болжамы Эужениге күш беріп, оны Парижге аттандырады. Бернадеттің әні (1943) фильмінде оның рөлін Патриция Морисон ойнайды; ол императорлық ханзаданың жазылуына Лурд суларының күшін сіңіреді. "Теңіздің астындағы қоңырау және көбелек" (2007) фильмінде Эмма де Коунс оны фантазиялық сахнада ойнайды. Сиси (2009) мини-сериалында оны венгр актрисасы Андреа Осварт сомдайды.