Кіріспе
АҚШ үкіметінде президент үшін конституцияға қайшы деп танылған, бірақ кейбір штат губернаторларына рұқсат етілген практика – жол тармағы ветосы немесе ішінара вето. Бұл атқарушы билікке бүкіл заңнамалық пакетке вето сала салмай, заң жобасының белгілі бір тармақтарын, әдетте бюджеттік бөлу туралы заң жобаларын күштен шығару немесе жою құқығын береді. Жол тармағы ветолары дәстүрлі ветолар сияқты заңнамалық жолмен күштен шығарылуы мүмкін.
In United States government, the line item veto, or partial veto, is the power of an executive authority to nullify or cancel specific provisions of a bill, usually a budget appropriations bill, without vetoing the entire legislative package. The line item vetoes are usually subject to the possibility of legislative override as are traditional vetoes.
Басқарушылар
АҚШ-тың 50 штатының қырық төртеуі өз губернаторларына қандай да бір түрінде жеке тармақтарды вето ету құқығын береді; Индиана, Невада, Нью-Гэмпшир, Солтүстік Каролина, Род-Айленд және Вермонт – бұл ерекше жағдайлар. Вашингтон қаласының мэрі де осы құқыққа ие.
Висконсин штаты
Висконсин губернаторының кең ауқымды вето құқығы бар. Висконсин губернаторлары ассигнование заңдарынан сөздерді, сандарды және тіпті толық сөйлемдерді алып тастауға құқылы. Ғалымдардың пікірінше, Висконсин штаты төрт түрлі ерекше ішінара ветоны пайдаланған. Екі жыл өткен соң Люси "өзгерту ветосын" енгізді. Осы оқиғада, "кемінде 50 процент" деген тіркестен "емес" сөзі алынып тасталды, нәтижесінде заң шығарушылар күткен нәтижеге кері әсер етті. 1983 жылы одан да радикальды нұсқасы – "әріп таңдау" немесе "Ванна Уайт ветосы" пайда болды. Губернатор Энтони Эрл соттан Мемлекеттік қызмет комиссиясына апелляциялық процесті өзгерту үшін 121 сөзден және бес сөйлемнен тұратын абзацты бір сөйлемді, 22 сөзден тұратын абзацқа дейін қысқартты. Соңғы нұсқасы, "қырқу ветосы", 1993 жылы губернатор Томми Томпсон енгізді. Бұл губернатордың заңмен бекітілген соманы өз қалауынша азайтуына мүмкіндік берді. Губернаторлықтың алғашқы екі мерзімінде Томпсон 150 миллион долларлық шығындарды жою үшін 1500 тармақты вето қолданды; бұл ветолардың ешқайсысы жойылған жоқ. 2009 жылы "Ванна Уайт ветосын" жоюға бағытталған конституциялық түзету қабылданды. 2023 жылы губернатор Тони Эверс мектептерге екі жылға берілген уақытша қаржыландыру мерзімін 400 жылға дейін ұзарту үшін тармақты ветодан пайдаланды.
Конфедерациялық мемлекеттер
Конфедеративтік Штаттар Конституциясының 1-бабы, 7-тармағы, Америка Азаматтық соғысының басталуына дейін қабылданған, Конфедеративтік Штаттар Президентіне "бір заңдағы кез келген қаржыландыруды мақұлдауға және сол заңдағы кез келген басқа қаржыландыруды қабылдамауға" құқық берген еді, мұндай қабылдамаулар Конгресс Мәжілісіне қайта қарау үшін және мүмкін болған жағдайда вето құқығын жеңу үшін қайтарылатын болды.
1996 жылғы Line-Item Veto Act (Жеті жолды ветолау туралы заң)
АҚШ президенттері бірнеше рет Конгресстен оларға жеке тармақтарға вето қою құқығын беруді сұрады. Луис Фишердің «Бірлескен билік саясаты» кітабында жазылғандай, Рональд Рейган 1984 жылы Конгреске арнаған сөзінде: «Бүгін сіздерден 43 губернатордың ие болғанын беруіңізді сұраймын: маған осы жылы жеке тармақтарға вето қою құқығын беріңіздер. Маған ысырапшылдыққа қарсы вето қоюға билік беріңіздер, мен жауапкершілікті өз мойныма аламын, мен кесім жасаймын, мен сынды қабылдаймын». Билл Клинтон 1995 жылы «Елдің жағдайы» атты жылдық үндеуінде осы өтінішті қайталады. Конгресс президентке 1996 жылғы Жеке тармақтарға вето қою туралы заң арқылы «шошқа шелекшесін толтыру» сияқты шығындарды бақылауға мүмкіндік берді, бірақ 1998 жылы АҚШ Жоғарғы Соты бұл заңды конституцияға қайшы деп тапты. Сотта жеке тармақтарға вето қою, федералдық шығындарды бекітетін заңдардың тек бір жақты түзетулеріне немесе жоюына тең екендігі анықталды, демек ол АҚШ Конституциясының ұсынылу тармағын бұзады. Осылайша, федералдық деңгейде жеке тармақтарға вето қою, кем дегенде осы нақты түсіндірмеде, тек конституциялық түзетулер арқылы ғана мүмкін болады. Осы шешімге дейін президент Клинтон федералдық бюджетке 82 рет жеке тармақтарға вето қойған.
Кейінгі дамуы
1998 жылы Жоғарғы Сот Line Item Veto Act-ті жойғанмен, президент Джордж Буш Конгресстен Line Item Veto құқығын атқарушы билікке қайтаратын заң шығаруды сұрады. 2006 жылғы 31 қаңтардағы одақ жағдайы туралы жолдауында осындай заң шығару ниеті туралы алғаш рет хабарлаған президент Буш 2006 жылғы 6 наурызда Конгресске заң шығару ұсынысын, 2006 жылғы Заң шығарушы тармақ ветосы туралы заңды жіберді. Сенаторлар Билл Фрист (R TN) және Джон Маккейн (R AZ), сондай-ақ Республикашылдар Сенаторы Митч Макконнелл (R KY) бірлесіп бұл ұсынысты ұсынды. Өкіл Пол Райан (R WI) сол жылдың наурызында өзінің 2006 жылғы Заңнамалық жолдағы Ветосы туралы заңын ұсынды. Сол күні Басқарма және бюджет басқармасының директоры Джошуа Болтен президенттің вето ұсынысы туралы баспасөз мәслихатын өткізді. Болтен заң жобасының президентке "бос" шығындарды анықтап, оларды тоқтатуға мүмкіндік беретінін түсіндірді. Шығындар бабы тоқтатылған кезде Президент Конгресске заң шығаруды жіберіп, нақты бапты алып тастай алады. Содан кейін бұл ұсыныс екі палатада да он күн ішінде мақұлданбау немесе мақұлдау негізінде қаралады және қарапайым көпшілікпен қабылдануы мүмкін. Сонымен қатар, мұндай ұсыныстарды кешіктіруге болмайды. Бұл заң жобасының 1996 жылғы Жоғарғы Сот заңсыз деп таныған Line Item Veto Act-тен қандай айырмашылығы бар деген сұраққа Болтен бұрынғы заңның атқарушы билікке белгілі бір шығыс баптарын рұқсат етпеу үшін біржақты билік бергенін, ал жаңа заң жобасының осындай бапқа вето қоюға Конгресс мақұлдауын сұрайтынын айтты. Осылайша, президент бұрын қабылданған шығындарды сәтті қайтарып алу үшін Конгресстің қарапайым көпшілігі осы мақсатта арнайы заңға келісуі қажет. 2006 жылғы тармақты вето ұсынысы 1996 жылғы нұсқаға қарағанда әлдеқайда әлсіз болса да, Конгрессте күшті қолдау таба алмады. Батыс Вирджиния штатының сенаторы Роберт Бёрд бұл заңды "Конгресске қарсы туысымсыз шабуыл" деп атап, оның президентке кез келген Конгресс мүшелерін саяси қарсыластарының жобаларына қарсы шабуыл жасап қорқытуға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Ол сондай-ақ, ұсынылып отырған тармақ бойынша вето Конгресстің конституциялық "қазынашылық өкілеттігін" алып тастап, оны атқарушы билікке берер деп шағымданды. 2006 жылдың 8 маусымында Джорджтаун университетінің заң орталығының заң профессоры Вьет Д. Динь және Джорджтаун университетінің заң орталығының Джон М. Олин стипендиаты Натан Сэйлс, ұсынылған заң жобасына байланысты конституциялық мәселелер бойынша Бюджет жөніндегі палата комитетінің алдында жазбаша мәлімдеме жасады. Динь мен Сэйлс 2006 жылғы Заңнамалық тармақ ветосы туралы заң Конституцияның екі палаталылық және ұсынылу туралы ережесін қанағаттандырады, сондықтан Жоғарғы Сот жойған 1996 жылғы заңда көтерілген конституциялық мәселелерді болдырмайды деп дәлелдеді. Олар сондай-ақ, ұсынылған заң Конгресске өзінің ішкі іс-әрекеттерін басқару үшін рәсімдер белгілеуге кең ауқымды дискрециялық билікті беретін негізгі қағидаға сәйкес келеді деп мәлімдеді. H. R. 4890, Заңнамалық тармақ ветосы туралы заң, 2006 жылдың 14 маусымында 24–9 дауыспен Палатаның Бюджет комитетімен мақұлданды. Ол 22 маусымда Палатаның жалпы отырысында мақұлданды. Осыған ұқсас нұсқа Сенатта сенатор Джадд Греггтің авторлығымен "2006 жылғы шығындарды тоқтату туралы заңға" енгізілген және Сенаттың Бюджет комитетімен мақұлданған, бірақ Сенаттың толық құрамы оны мақұлдамады, осылайша Заңнамалық жолдағы вето заңының заңға айналуының алдын алды. Бұл заң жобасы қабылданбады.
Талқылау
Кейбір ғалымдар, мысалы Луис Фишер, тармақты вето президенттерге Конгресс билігімен салыстырғанда үкімет шығындарына тым көп қадағалау береді деп есептейді.