Кіріспе
Бюджеттік дағдарыс – президенттік жүйеде заң шығару және атқару билігінің келіспеушілікке ұшырап, бюджетті қабылдай алмауының бейресми атауы. Президенттік жүйелерде заң шығару органы бюджетті қабылдау құқығына ие, бірақ атқару билігінде көбінесе вето құқығы болады, және заң шығару органында оны жеңуге жеткіліксіз дауыс болуы мүмкін. Егер үкімет бюджетіне төтенше жағдайлар үшін ережелер енгізілмесе, бюджеттік дағдарыс үкіметтің жұмысын тоқтатуға дейін барады, онда бюджет қабылданғанға дейін маңызды емес қызметтер уақытша тоқтатылады. Парламенттік жүйелерден айырмашылығы, онда үкіметке қаржыландырудан айырылу бірден құлауына әкеледі, бюджеттік дағдарыс көбінесе ұзаққа созылатын келіспеушілікке ұласады. АҚШ-тағы федералдық деңгейде дағдарысты алдын алу үшін бұрынғы бюджет деңгейінде қаржыландыруды жалғастыратын қаулы қабылдануы мүмкін. Бюджеттік дағдарыс заң шығарушы органның конституциялық түрде таратылуы немесе жұмысы тоқтатылуы тиіс болған күніне дейін бюджет қабылданбаған жағдайда да туындауы мүмкін. "Бюджеттік дағдарыс" термині атқару билігінің парламент қабылдаған жылдық бюджет туралы заңның талаптарына қарамастан, кейбір қаражатты тоқтатуы (қаржыны тоқтата тұру) жағдайында қолданылуы мүмкін. Саяси тұрғыдан алғанда, бюджеттік дағдарыс мемлекет пен азаматтық қоғам арасындағы келіспеушіліктер кезінде пайда болуы мүмкін. Конституциялық экономика – экономика және конституционализм саласы, ол конституциялық мәселелер мен экономиканың жұмыс істеуі арасындағы байланысты сипаттап, талдайды, соның ішінде бюджет процесін. Жылдық бюджет жоспарлау кезінде конституциялық экономиканың стандарттарын қолдану, сондай-ақ оның қоғамға ашықтығы құқықтық мемлекетті орнатуда маңызды рөл атқарады. Азаматтық қоғамның әділетсіз мемлекеттік шығындар мен бұрын бекітілген қаражатты атқару билігінің тоқтата тұру жағдайларында тиімді сот жүйесін пайдалану мүмкіндігі, кез келген ықпалды азаматтық қоғамның табысының кілті болып табылады.
A budget crisis is an informal name for a situation in which the legislative and the executive in a presidential system deadlock and are unable to pass a budget. In presidential systems, the legislature has the power to pass a budget, but the executive often has a veto in which there are insufficient votes in the legislature to override. If no emergency provisions are made for the government's budget, a budget crisis may develop into a government shutdown in which the government temporarily suspends non essential services until a budget is passed. Unlike parliamentary systems, where a loss of supply would trigger the immediate fall of the government, a budget crisis can often lead to an extended stand off. At the federal level in the United States, a crisis can often be averted by a continuing resolution which appropriates funding at the same level as the previous budget. A budget crisis can also occur if the legislative branch has a constitutionally mandated dissolution or suspension date and the budget hasn't been passed up to that point. The term "budget crisis" could be used for situation where the executive branch freezes certain funds (impoundment) despite the directions of the law on annual budget already passed by parliament. Politically, a budget crisis may develop in a situation of disagreement between state and civil society. Constitutional economics is a field of economics and constitutionalism which describes and analyzes the specific interrelationships between constitutional issues and functioning of the economy including budget process. The standards of constitutional economics when used during annual budget planning, as well as the latter's transparency to the society, are of the primary guiding importance to the implementation of the rule of law. Also, the availability of an effective court system, to be used by the civil society in situations of unfair government spending and executive impoundment of any previously authorized appropriations, becomes a key element for the success of any influential civil society.
1995 және 1996 жылдардағы АҚШ федералды үкіметінің жабылуы
1995 жылы қарашада АҚШ-та аса ауыр бюджеттік дағдарыс болды, онда спикер Ньют Гингрич басқаратын Өкілдер палатасы мен президент Билл Клинтон әкімшілігі қаражатты бөлу мәселесінде келіспеушілікке ұшырады. Өкілдер палатасы мен Клинтон уақытша қаржыландыру үшін бюджеттік қаулыны қабылдамағандықтан, АҚШ-тың көптеген маңызды емес мемлекеттік мекемелері бірнеше аптаға жабылды.
2013 жылғы АҚШ-тың федералды үкіметінің жабылуы
2013 жылы АҚШ тарихты қайталады. Бұл демократ президент Барак Обама кезінде де орын алды. Республикалықтар бақылайтын Өкілдер палатасы «Қолжетімді денсаулық сақтау туралы» заңға наразылық ретінде бюджетке бойкот жариялады. Палатаның үздіксіз бюджеттік қаулыны қабылдамауы салдарынан 2013 жылдың қазан айында АҚШ-тың көптеген маңызды емес мемлекеттік мекемелері бірнеше аптаға жабылды.
Халықтық мәдениеттегі қолданысы
"The West Wing" телесериалының "Shutdown" эпизодында 1995-1996 жылдардағы АҚШ федералдық үкіметінің жабылуына ұқсас бюджеттік дағдарыс жағдайы көрсетілген. Онда Жосия Бартлет және Палата спикері, республикашыл Хаффли бюджетті қысқарту мәселесінде келіспеушілік тудырып, үкіметті бірнеше күнге тоқтатады.