Шай ішудің денсаулыққа әсері: зерттеулер нақты пайда табуға мүмкіндік бермейді. Қафеиннен басқа, аурулардың алдын алуда дәлел жоқ. Құрамында алюминий/қорғасын болуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Денсаулыққа шай ішудің әсері
Influence of tea consumption on health
Camellia sinensis-ті күнделікті сусын ретінде пайдалану тарихы бойында денсаулыққа пайдалы деген болжам болғанымен, шай ішудің айтарлықтай пайдасы бар екенін көрсететін жоғары сапалы дәлелдер жоқ, мүмкін, шай жапырақтарындағы кофеиннің әсерінен туындайтын сергектік пен белсенділікті арттырудан басқа. 21-ші ғасырдың басында жүргізілген клиникалық зерттеулерде шайдың адамдардағы аурулардың қаупін азайту мүмкіндігі жан-жақты зерттелді, бірақ шай ішудің кез келген ауруға әсер ететінін немесе денсаулықты жақсартатынын көрсететін нақты ғылыми дәлелдер жоқ. Оның деңгейі қауіпсіз, бірақ алюминийдің Азгеймер ауруымен байланысты болуы мүмкін деген алаңдаушылық бар. 2013 жылғы зерттеуде кейбір шайларда қорғасын (көбінесе қытайлық) және алюминий (Үндістан/Шри-Ланка қоспалары, Қытай) бар екені анықталды. Бұл мәселе бойынша нақты қорытынды жасау үшін әлі де жеткілікті дәлелдер жетіспейді. Көптеген зерттеулер шай ішу мен темірдің сіңуі арасында байланыс жоқ екенін көрсетті. Дегенмен, қара шайды тым көп ішу темірдің сіңуін бәсеңдетіп, анемиясы бар адамдарға зиян келтіруі мүмкін. Сәйді қайта-қайта қайнату арқылы дайындалатын дәстүрлі әдіс қоршаған ортадан келген зиянды заттардың бөлінуі мен тұтынуын арттыруы мүмкін деген алаңдаушылық туындады.
Although health benefits have been assumed throughout the history of using Camellia sinensis as a common beverage, there is no high quality evidence that consuming tea confers significant benefits other than possibly increasing alertness, an effect caused by caffeine in the tea leaves. In clinical research conducted over the early 21st century, tea has been studied extensively for its potential to lower the risk of human diseases, but there is no good scientific evidence to indicate that consuming tea affects any disease or improves health. The levels are safe, but there has been some concern that aluminum traces may be associated with Alzheimer's disease. A 2013 study additionally indicated that some teas contained lead (mostly Chinese) and aluminum (Indian/Sri Lanka blends, China). There is still insufficient evidence to draw firm conclusions on this subject. Most studies have found no association between tea intake and iron absorption. However, drinking excessive amounts of black tea may inhibit the absorption of iron, and may harm people with anaemia. Concerns have been raised about the traditional method of over boiling tea to produce a decoction, which may increase the amount of environmental contaminants released and consumed.
Фторға әсер ету
Барлық шай жапырақтарында фтор бар, бірақ піскен жапырақтарындағы фтор мөлшері сол өсімдіктің жас жапырақтарына қарағанда 10-20 есе артық болуы мүмкін. Шай жапырағындағы фтордың мөлшері, оны қандай әдіспен жинағандығына және оны өсірген топырақтағы фтордың қанша екеніне байланысты; шай өсімдіктері басқа өсімдіктерге қарағанда осы элементті жақсы сіңіреді. Өсімдік өсірілетін жерді таңдауда сақтық таныту қауіпті азайтуға көмектеседі. Қолмен терілген шайда машинамен терілген шайға қарағанда фтор аз болады деп есептеледі, себебі жинау кезінде ескі жапырақтардың ілігіп қалу ықтималдығы төмен. 2013 жылы Ұлыбританияда жүргізілген 38 түрлі шайға жасалған зерттеуде, Ұлыбритания супермаркеттерінде сатылатын арзан шай қоспаларында фтордың ең жоғары деңгейі – шамамен 580 мг/кг болса, жасыл шайда орташа көрсеткіш 397 мг/кг, ал таза қоспаларда 132 мг/кг шамасында болды. Зерттеушілер, экономикалық классқа жататын шайларда фтордың көп мөлшері бар ескі жапырақтар қолдануы мүмкін екенін айтты. Олар, егер адам күн сайын бір литр экономикалық классқа жататын шай ішсе, шамамен 6 мг фтор қабылдайтынын, бұл тәулігіне 3-4 мг фторды қабылдаудың ұсынылған орташа мөлшерінен жоғары, бірақ күніне 10 мг фтордың қабылдауға болатын ең жоғары мөлшерінен төмен екенін есептеді. Фтордың ең жоғары деңгейі, құлаған жапырақтардан, ескі жапырақтардан және сабақтардан жасалған кірпіш шайда кездеседі. Бір зерттеу көрсеткендей, жасыл шай жапырақтарында фтордың орташа концентрациясы 52 мг/кг құрайды, ал демдеуден кейін жапырақтардан шайға шамамен 89% фтор өтеді.
All tea leaves contain fluoride; however, mature leaves contain as much as 10 to 20 times the fluoride levels of young leaves from the same plant. The fluoride content of a tea leaf depends on the leaf picking method used and the fluoride content of the soil from which it has been grown; tea plants absorb this element at a greater rate than other plants. Care in the choice of the location where the plant is grown may reduce the risk. It is speculated that hand picked tea would contain less fluoride than machine harvested tea, because there is a much lower chance of harvesting older leaves during the harvest process. A 2013 British study of 38 teas found that cheaper UK supermarket tea blends had the highest levels of fluoride with about 580 mg per kilogram, green teas averaged about 397 mg per kg and pure blends about 132 mg per kg. The researchers suggested that economy teas may use older leaves which contain more fluoride. They calculated a person drinking a litre of economy tea per day would consume about 6 mg of fluoride, above the recommended average dietary intake level of 3–4 mg of fluoride per day, but below the maximum tolerable amount of 10 mg of fluoride per day. Brick tea, made from fallen leaves, old leaves and stems has the highest levels. One study indicated that green tea leaves have an average fluoride concentration of 52 mg/kg, and approximately 89% of the fluoride was released from the leaves into tea after brewing.
Оксалаттар
Чайда оксалат бар, оны көп мөлшерде тұтыну бүйрек тастарын тудыруы мүмкін, сондай-ақ денедегі бос кальциймен байланысады. Чайдан оксалаттың сіңірілуі төмен болғандықтан, ықтимал теріс әсерге ұшырау үшін көп мөлшерде шай ішу қажет. Қара шайды аса көп мөлшерде ішу оның жоғары оксалат құрамынан бүйрек жетіспеушілігіне (жедел оксалат нефропатиясы) алып келуі мүмкін.
Tea contains oxalate, overconsumption of which can cause kidney stones, as well as binding with free calcium in the body. The bioavailability of oxalate from tea is low, thus a possible negative effect requires a large intake of tea. Massive black tea consumption has been linked to kidney failure due to its high oxalate content (acute oxalate nephropathy).
Теанин және кофеин
Шайда сонымен қатар теанин және құрғақ салмағының шамамен 3% құрайтын кофеин де бар, бұл шайдың түріне, маркасына және дайындалу әдісіне байланысты 30 мг-нан 90 мг-ға дейін болуы мүмкін. Шайда теобромин мен теофиллин де аз мөлшерде кездеседі. Құрғақ шайдағы кофеиннің мөлшері құрғақ кофеге қарағанда салмағы бойынша көп; алайда, әдеттегі дайындамаларда құрғақ кофе құрғақ шайдан көбірек қолданылады, нәтижесінде бір стақан дайындалған шайдағы кофеин мөлшері бірдей көлемдегі кофеге қарағанда айтарлықтай аз болады. Шайдағы кофеин жеңіл диуретик болып табылады. Дегенмен, Британдық диетологтар қауымдастығы шайды қалыпты су ішуге қосымша ретінде пайдалануға болатынын және "Ұлыбританияда ішетін шай мен кофе түрлері мен мөлшері су толықтыруға кері әсер етпейді" деген пікірді білдіреді.
Tea also contains theanine and the stimulant caffeine at about 3% of its dry weight, translating to between 30 mg and 90 mg per depending on type, brand and brewing method. Tea also contains small amounts of theobromine and theophylline. Dry tea has more caffeine by weight than dry coffee; nevertheless, more dry coffee than dry tea is used in typical drink preparations, which results in a cup of brewed tea containing significantly less caffeine than a cup of coffee of the same size. The caffeine in tea is a mild diuretic. However, the British Dietetic Association has suggested that tea can be used to supplement normal water consumption, and that "the style of tea and coffee and the amounts we drink in the UK are unlikely to have a negative effect [on hydration]".
Танымдық әсерлері
Кофеинді шай ішу ой-сананың белсенділігін жақсартуы мүмкін.
Drinking caffeinated tea may improve mental alertness.
Қатерлі ісік
2011 жылы АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) жасыл шай ішудің сүт безі және простата қатерлі ісігінің қаупін азайтуы мүмкін деген мәлімдемені қолдайтын аз ғана дәлел бар екенін хабарлады. 2010 жылғы АҚШ Ұлттық қатерлі ісік институтының баяндамасында эпидемиологиялық зерттеулер мен шайдың қатерлі ісіктің алдын алуға арналған клиникалық сынақтарының нәтижелері шешімсіз екені айтылды. Жасыл шайдың сүт безі, простата, жұмыртқа безі және эндометрий қатерлі ісігінің қаупін азайтуға қатысты белгілі бір оң нәтижелер болғанымен, олар әлсіз және нақты емес. Байқау зерттеулерінің мета-талдауында қара шай ішудің Азия және еуропалық халықтарда ауыз қуысы қатерлі ісігінің, Азия халықтарында өңеш және простата қатерлі ісігінің, ал өкпе қатерлі ісігінің дамуына қарсы қорғамайтындығы анықталды. 2018 жылы 14 жағдайды бақылау зерттеуіне негізделген мета-талдауда шай ішу ауыз қуысы қатерлі ісігінен қорғайтындығы және шайдың мөлшері артқан сайын қаупі азайғандығы (қара шай мен американдықтардан басқа) анықталды. Өте ыстық шай ішу өңеш қатерлі ісігінің қаупін арттыруы мүмкін.
In 2011, the US Food and Drug Administration (FDA) reported that there was very little evidence to support the claim that green tea consumption may reduce the risk of breast and prostate cancer. A 2010 report by the US National Cancer Institute stated that epidemiological studies and the few clinical trials of tea for the prevention of cancer were inconclusive. Though there is some positive evidence for risk reduction of breast, prostate, ovarian, and endometrial cancers with green tea, it is weak and inconclusive. Meta analyses of observational studies have concluded that black tea consumption does not appear to protect against the development of oral cancers in Asian or Caucasian populations, the development of esophageal cancer or prostate cancer in Asian populations, or the development of lung cancer. In 2018, a meta analysis based on 14 case control studies found that tea consumption appears protective of oral cancer with a greater decrease in risk occurring with a larger intake (except for black tea and American people). The consumption of very hot tea could increase the risk of esophageal cancer.
Жүрек- қан тамырлары аурулары
Алдын ала ұзақ мерзімді клиникалық зерттеулерде қара шай ішу инсульт қаупін аздап төмендетуге көмектесетіні байқалды, бірақ тағы бір зерттеуде жасыл шай мен қара шайдың жүрек ишемиялық ауруы қаупіне елеулі әсері жоқ екені анықталды. Рандомизацияланған бақыланатын зерттеулердің екі шолуында қара шайды ұзақ мерзім бойы тұтыну систолалық және диастолалық қан қысымын сәл төмендетеді (шамамен 1–2 мм рт. б.), бұл шектеулі деректерге негізделген. 2013 жылғы Кохрейн шолуы шай ішудің жүрек-қантамырлары көрсеткіштеріне (жалпы және ЛПН холестерин) пайдалы әсер ететініне қатысты бірнеше дәлелдер тапты, бірақ осы мәселені толығырақ зерттеу қажет.
In preliminary long term clinical studies, black tea consumption showed evidence for providing a small reduction in the risk of stroke, whereas, in another review, green tea and black tea did not have significant effects on the risk of coronary heart disease. Two reviews of randomized controlled trials concluded that long term consumption of black tea slightly lowers systolic and diastolic blood pressures (about 1–2 mmHg), a finding based on limited evidence. A 2013 Cochrane review found some evidence of benefit from tea consumption on cardiovascular markers (total and LDL cholesterol), though more research is needed.
Салмақтың төмендеуі
Жасыл шай салмақ жоғалтуға көмектеседі деп жиі айтылады, бірақ оны ұзақ мерзім бойы қолданудың артық салмағы бар немесе семіз адамдарға салмақ тастауға, немесе салауатты салмақты сақтауға көмектесетінін көрсететін сенімді деректер жоқ. Салмақ жоғалту мақсатымен жасыл шай ішудің денсаулыққа зиянды әсерлері болуы мүмкін, мысалы, құлайтыны, іш қату және асқазанның ауыруы.
Although green tea is commonly believed to be a weight loss aid, there is no good evidence that its long term consumption has any meaningful benefit in helping overweight or obese people to lose weight, or that it helps to maintain a healthy body weight. Use of green tea for attempted weight loss carries a small risk of adverse effects, such as nausea, constipation, and stomach discomfort.