Кіріспе
Еврей классикалық мәтіндерінің электрондық жинағы. Тора дерекқоры (מאגר תורני немесе מאגר יהדות) – еврей классикалық мәтіндерінің электрондық түрдегі жинағы, әсіресе Израильде жиі «Дәстүрлі еврей кітапханасы» (ארון הספרים היהודי) деп аталатын мәтіндер; мәтіндер бастапқы тілдерінде (иврит немесе арамей тілінде) жазылған. Бұл дерекқорларда терілген цифрлық мәтіндер немесе баспа басылымдарынан алынған беттердің суреттері болады. Дәстүрлі еврей Торасын зерттеудің ерекшелігі, мыңдаған жылдар бойы жазылған жүздеген мәтіндердің арасында кең сілтемелер мен өзара байланыстарды қамтуы, сондықтан көптеген Тора дерекқорлары гипермәтіндік сілтемелерді де кеңінен пайдаланады. Тора дерекқоры көбінесе аудармаларға, екіншілік зерттеулерге және анықтамалық материалдарға емес, негізгі мәтіндердің жинағына жатады.
A Torah database (מאגר תורני or מאגר יהדות) is a collection of classic Jewish texts in electronic form, the kinds of texts which, especially in Israel, are often called "The Traditional Jewish Bookshelf" (ארון הספרים היהודי); the texts are in their original languages (Hebrew or Aramaic). These databases contain either keyed in digital texts or a collection of page images from printed editions. Given the nature of traditional Jewish Torah study, which involves extensive citation and cross referencing among hundreds of texts written over the course of thousands of years, many Torah databases also make extensive use of hypertext links. A Torah database usually refers to a collection of primary texts, rather than translations or secondary research and reference materials.
Бар-Илан Респонси жобасы
Мұндай алғашқы деректер қоры 1963 жылы Израильдегі Вейцман институтында басталған, көп ұзамай Бар-Илан университетіне көшірілген және 1967 жылы іске қосылған Бар-Илан Респонса жобасы болды. Ол 1979 жылы университеттердің терминалдары арқылы уақытты бөлісу режимінде қолжетімді болды, 1990 жылы CD-ROM форматына көшірілді, ал 1.0 нұсқасы 1992 жылы көпшілікке сатылымға ұсынылды. Қазіргі нұсқасы 28 немесе 28+ (плюс нұсқасында «Энциклопедия Талмудит» деп аталатын маңызды екінші анықтама бар). Респонса жобасы электрондық мәтіндерін ең дәл басылған басылымдарға негіздеуге тырысады (бірақ кейде авторлық құқық мәселелеріне байланысты мұндай мүмкіндік болмайды), сондай-ақ осы басылымдарға негізделген, салыстырмалы түрде қатесіз электрондық мәтіндерге ие болғандығы үшін жақсы танымал. Бұдан басқа, деректер базасындағы әртүрлі жинақтар арасында шамамен 360 000 гипермәтіндік сілтемелер, сондай-ақ «Шүлхан Арух» және таңдалған респонсалар бойынша тақырыптық халахикалық көрсеткіштер бар. Ол алғашқы жылдарынан бастап еврей тіліндегі мәтіндерді іздеуге арналған күрделі іздеу жүйесін пайдаланды. Соңғы жылдары (кем дегенде 2002 жылғы 10-шы нұсқадан бастап) Респонса жобасы жаңартуларды жылына бір рет, әдетте Пасха мен Шавуот мерекелері арасында қолжетімді етеді, бірақ бұл мерзім айтарлықтай өзгеріп отырады. Кейде олар Ханука немесе Пурим мерекелерінен кейін жаңа жаңартуды жариялайды. Бұл олардың жұмысты қаншалықты аяқтағандығына байланысты. 2007 жылдың қаңтар айында Респонса жобасы онлайн нұсқада қолжетімді болды. 2007 жылдың сәуір айында Респонса жобасы еврейтану саласындағы Израиль сыйлығына ие болды. Қазіргі уақытта (2018 жылғы 26+ нұсқасы бойынша) олардың тізімінде шамамен 914 сефер (тек іздеуге қолжетімді «Хазон Иш» еңбегін қоспағанда) тізімделген. Кабала бөлімінде тек «Зохар» және «Отар Хамидрашим» деп аталатын бірнеше еңбектер бар. Дегенмен, басқа бөлімдерде көптеген маңызды сеферлер бар.
DBS негізгі кітапханасы
DBS көлемі жағынан Bar Ilan Responsa жобасына шамалас. Ол Халаханың жалпы көлемінде және жауаптар саны бойынша кем, бірақ еврей философиясы және Мусар салаларында Bar Ilan-ның Responsa жобасымен бәсекелеседі. Бүгінгі күнгі соңғы Bar Ilan және DBS нұсқалары осы салалардағы мәтіндер саны бойынша салыстыралады. Bar Ilan Талмуд Бавлиға түсіндірмелер, жауаптар, Мишне Тора және басқалары бойынша DBS-тен басым. DBS хасидтік және каббалалық әдебиеттерде Bar Ilan-нан жоғары тұрады. Соңғы жылдары Bar Ilan көптеген мәтіндерді қамтыды, олардың көпшілігі дұрыс және қатесіз деп есептеледі, соның нәтижесінде кез келген Тора дерекқорының алтын стандартына айналды. DBS кейбір жағынан қалып қойды, әсіресе оның каббала бөлімі өте жақсы болғанымен, қандай мәтіндер пайдаланылғаны, олардың дұрыстығы және ұсынылған мәтіннің нақтылығы белгісіз. DBS-те дауысты белгілермен (никкуд) жазылған көптеген еврей мәтіндері бар; толығырақ төменде қараңыз. Сын: Оның ірі жинақтары арасында кеңейтілген гипермәтіндік сілтемелер жоқ, мәтіндердің дұрыстығы күмәнді және қателер болуы мүмкін. Көптеген салаларда Bar Ilan-мен салыстырғанда толық емес.
Тора кітап сөресі ("Халамиш")
Otzar ha Poskim (сонымен қатар төменде қараңыз) "Тора кітап сөресі" деп аталатын, негізгі мәтіндердің үлкен цифрлық жинағын жасайды, ол иврит тіліндегі "Халамиш" (Ha Sifriyah ha Toranit) деп аталады, қазіргі нұсқасы 3.0.
Ариэль
Ариэль (қазіргі нұсқасы 2.1) Отар ха Поскимнің "Тора кітаптарының жинағы" бағдарламалық қамтамасымен бірдей, және оған көлем бойынша ұқсас (іргелі негізгі жинақ), бірақ екі жинақтағы көптеген кітаптардың атаулары әртүрлі.
Микраот Гедолот Хакетер
Бар Илан университетінің "Микраот Гедолот" кітабының толыққанды жаңа сындық басылымын дайындау жобасы баспа түрінде ғана емес, электрондық түрде де қолжетімді. Жобаның төрт негізгі құралы бар:
Киелі кітап мәтіні (Алеппо кодексіне және оның жоғалған бөліктерінің мұқият қалпына келтірілуіне негізделген), дауыстылар мен ән салу белгілерімен бірге енгізілді, бұл грамматиканың егжей-тегжейін зерттеуге мүмкіндік береді. Масора да енгізілді (ол да Алеппо кодексіне негізделген және арнайы түсіндірмелермен толықтырылған). Таргум Йемендік Тажға негізделген дауыстылармен бірге қосылған. Киелі кітапқа түсініктемелер де қолжазбалардағы мәтіндік варианттарды қоса, жаңа сындық басылымдар ретінде енгізілді. CD-ROM қазіргі уақытта 2.0 нұсқасында (бета нұсқасы). (Ескерту: Бұл жоба да Бар Илан университетінің басқаруында болғамен, Бар Илан жауаптар жобасымен байланысы жоқ.)
The biblical text (based on the Aleppo codex and a careful reconstruction of its missing parts) is keyed in, including vowels and cantillation signs, allowing for sophisticated research on details of grammar. The masorah is also keyed in (also based on the Aleppo codex and supplemented by a special commentary). The Targum is included with vowels, based on the Yemenite Taj. The biblical commentaries are also keyed in as fresh new critical editions, including textual variants from manuscripts. The CD ROM is currently in version 2.0 (beta). (Note: Although also under the auspices of Bar Ilan University, this project is unrelated to the Bar Ilan Responsa Project.)
Танах
Танах жоғарыда аталған бағдарламалық қамтамасыздардың барлығында дауыстылар (ниқуд) қойылған, терілген еврей мәтіні түрінде қолжетімді. Дауыстылармен және кантилляция белгілерімен бірге Танах Mikra'ot Gedolot Haketer жинағында, сондай-ақ Mechon Mamre, Hebrew Wikisource және Base HaSefer ресурстарынан онлайн тегін нұсқа ретінде алуға болады (соңғы үшеуі туралы төменде қараңыз). Бұл нұсқалардың бәрі Алеппо кодексіне негізделген, бірақ Мехон Мамре басылымы рабби Мордехай Брюердің редакциялау әдісіне сүйенеді, ол кейбір ұсақ-түйектері бойынша Микраот Гедолот Хакетер басылымынан аздап ерекшеленеді. Hebrew Wikisource осы екі нұсқаға ұқсас (толық сипаттамасын қараңыз), ал Base HaSefer-дегі мәтін Hebrew Wikisource мәтініне негізделген.
Таргум
Торадағы Таргум Онкелос және Невиимдегі Таргум Джонатан екеуі де Микраот Гедолот Хакетердің цифрлық мәтіндерінде дауысталады (Йемен қолжазбаларына негізделген). Таргум Онкелос «Жудай кітапханасы» жинағында және Мехон Мамре, Еврей Викиресурсы мен База ХаСефердің онлайн ақысыз бағдарламасы ретінде дауысталған.
Мишна
Мишна жоғарыда аталған барлық жалпы бағдарламалық қамтамасыздарда дауысты белгілермен жазылған цифрлық еврей мәтіні түрінде ұсынылады. "Халамиш" пакетіндегі дауысты белгілер Альбек басылымының Мишнасына негізделген сияқты (Мишнаға қараңыз).
Сидур және литургия
Сидур: Дауысты белгілермен жабдықталған сандық сидурлар (әртүрлі дәстүрлерге сәйкес) DBS (Ашкеназ, Сефард, Сефарди/Эдот Мизра), Яһуди кітапханасы (Ашкеназ, Сефард) және Ариэль (Ашкеназ, Сефард, Сефарди/Эдот Мизра) ішінде бар. DBS-тің ең соңғы нұсқасы (10-шы нұсқа) махзорим, селихот және Пасха хагдасын да қамтиды.
Этикаға қатысты танымал еңбектер (мусар)
Көп таралған этикалық еңбектер жарияланған басылымдарда әдетте дауысты белгілермен жазылады. DBS-тің мұндай еңбектер жинағы электрондық нұсқаларында дауысты белгілерді қамтиды.
Халыққа танымал халахи еңбектер
Олардың бір бөлігі DBS жүйесінде де дауысты түрінде жазылады.
Отар Хахохма
Бұл жоба 128 200 сканерленген еврей кітаптарының беткесінен алынған кескіндерге негізделген. Қосымша кітапханаларды қосу мүмкіндігі бар (Мосад Харав Кук, Махон Ерушалайим басылымдары, Ахват Шалом баспасы және Кехот баспа қоғамы). Сонымен қатар, пайдаланушы тақырыптар бойынша кітаптарды іздеуге болады. Жүйенің мүмкіндіктері оны оқу құралына айналдырады.
Отар ха-Шут
Otzar ha Poskim "Otzar ha Shut" (Шулхан Арух ретімен индекстелген жеке жауаптардың гиперсілтемеленген суреттері) жасайды. Бұл жинаққа сондай-ақ "Халамиш" (жоғарыда қараңыз) кіреді.
Стайнзальц Талмуды CD-ROM-да
Штейнсальц Талмуды CD-ROM дискісінде іздеуге болатын PDF форматтағы суреттер түрінде қолжетімді. Басылып шыққан нұсқадағы барлық материал қосылған, бірақ оны тек сурет ретінде көшіруге және қоюға болады, сандық мәтін ретінде емес.
Уикимедияның Тора зерттеу жобалары
Викикөздің мәтіндік зерттеу жобалары өз еріктілері арқылы Тораның ақысыз деректер базасын құруға көмектеседі, мұнда қатысушылар мәтіндерді теріп және өңдеу арқылы Wikimedia-дағы контенттің дамуына үлес қосады. Көбінесе бұл жобалар ағылшын тілінен гөрі еврей тілінде жылдамдатылады. Микраот Гедолот (Раббилік Киелі кітап) еврей тілінде (мысал) және ағылшын тілінде (мысал). "Vayavinu Bamikra" жобасындағы әндер еврей тілінде (шамамен 200 жазбаға жуық) және ағылшын тілінде қолжетімді. Мишна еврей және ағылшын тілдерінде (мысал). Шүлхан Арух еврей тілінде және ағылшын тілінде (еврей мәтіні ағылшын тіліне аудармасымен). Арух ХаШулхан еврей Викикөздерінде жаңа форматталған, цифрлық еврей нұсқасында қолжетімді (қазіргі уақытта 600-дан астам тарау бар). Сондай-ақ, Орах Хайм көрсеткіштерін қараңыз.