Кіріспе

1931 жылы жазылған Вирджиния Вулфтың романы

"Толқындар" – ағылшын романисі Вирджиния Вулфтың 1931 жылы жазылған романы. Бұл шығарма сыншылардың пікірінше, оның ең тәжірибелік туындысы болып есептеледі, ол негізінен алты кейіпкердің – Бернард, Сьюзан, Рода, Невилл, Джинни және Луи – айтқан беймазмұнды және сырлы монологтардан тұрады. Персиваль, жетінші кейіпкер, монологтарда кездеседі, бірақ оқырмандар оны ешқашан өз дауысымен сөйлейтіндей естімейді. Кейіпкерлердің өмірін қамтитын диалогтар күннің шығысынан батуына дейін жағажай көрінісін сипаттайтын тоғыз қысқа үшінші тұлғадан баяндаулармен бөлінеді. Алты кейіпкер немесе "дауыстар" сөйлегенде Вулф жеке тұлға, өзі және қоғам туралы ұғымдарды зерттейді. "Әрбір кейіпкер ерекше, бірақ олардың біртұтаслығы үнсіз орталық сананы құрайды" делінген бір рецензияда. 2015 жылы BBC жүргізген дауыс беруде "Толқындар" ең ұлы британдық романның 16-шы орнына ие болды.

Сюжет

Роман алты баяндаушының балалық шағынан ересек жасқа дейінгі өмірін қамтиды. Вулф жеке санамен және бірнеше сананың қалай бірігіп жұмыс істейтінімен айналысады. Бернард – әңгімеші, әрқашан іздеп табуға тырысатын нақты сөздерді іздейді. Кейбір сыншылар Вулфтың досы Э.М. Форстерді оған шабыт көзі ретінде қарастырады. Луи – қабылдау мен табысқа ұмтылатын шеттен келген адам. Кейбір сыншылар оның кейіп-кейсінде Вулф жақсы білген Т.С. Элиоттың іздерін көреді. Невилл, Вулфтың тағы бір досы Лайтон Стречиге негізделген болуы мүмкін, ол бірнеше ер адамдарды іздейді, олардың әрқайсысы оның жоғары махаббатының нысанына айналады. Джинни – өзінің сұлулығына сай келген әлеуметтік өмірге бейім адам. Оның Вулфтың досы Мэри Хатчинсонға негізделгендігіне дәлелдер бар. Сюзан қаладан қашып, ауылды артық көреді, онда ана болудың қуанышы мен күмәнімен күреседі. Сюзанның кейбір мінез-қалпы Вулфтың әпкесі Ванесса Беллді еске түсіреді. Рода өзін-өзі күмәндандырып, алаңдап, депрессияға ұшырайды, әрқашан адамгершілік келісімдерді қабылдамайды және айыптайды, жалғыздық іздейді. Ол Шеллинің «Сұрақ» поэмасын қайталайды. Рода кейбір жағынан Вирджиния Вулфқа ұқсайды. Персиваль, Вулфтың ағасы Тоби Стивенге негізделген, қалған алты адамның құрметті батыры. Ол романның ортасында, Үндістанда империалистік ізденіс кезінде қайтыс болады. Персиваль «Толқындарда» өз бетінше сөйлемейді, бірақ оқырмандар басқа алты кейіпкер оны сипаттап, ойларымен бөліскен арқылы оның егжей-тегжейлі өмірін біледі.

Стиль

Романның жанрын анықтау қиындығы "Толқындар" романының алты ішкі монолог арасында еркін өтуіне мүмкіндік бере отырып, проза мен поэзия арасындағы шекараны жояды. Кітап сондай-ақ адамдар арасындағы кедергілерді бұзады, ал Вулф өзінің күнделігінде бұл алты тұлғаның бөлек "кадрлар" емес, керісінше, бірлік сезімін жарыққа шығаратын сананың жақтары болуы керек екенін жазды. Тіпті "роман" деген термин де Джулия Бриггстің Вулфтың әдеби өмірбаянында ("Ішкі өмір", Allen Lane 2005) сипатталғандай, "Толқындар" туындысының күрделі формасын толыққанды бейнелемейді. Вулф оны роман емес, "драмалық поэма" деп атады. Кітап "ерлер білімінің этикасының" қоғамдық өмірді қалыптастырудағы рөлін зерттейді және кейбір кейіпкерлердің мектептегі алғашқы күндерінде басталған зорлық-зомбылық көріністерін қамтиды.

Қабылдау

Маргарита Юрценар 1937 жылы он айдың ішінде «Толқындарды» француз тіліне аударды. Ол осы кезеңде Вирджиния Вульфпен кездесіп, былай деп жазды: «Мен Вирджиния Вульфті ағылшын тілінің төрт немесе бес ұлы виртуозының қатарына қосып, сондай-ақ, шығармалары он жылдан астам сақталатын сирек замандас романисетрдің бірі деп есептегенім үшін өзімді кінәлі деп ойламаймын». «Толқындар» Вирджиния Вульфтің ең танымал туындыларының бірі болмаса да, ол жоғары бағаланады. Әдебиет зерттеушісі Франк Н. Магилл өзінің «Әлем әдебиетінің шедеврлері» анықтамалығында оны барлық уақыттардағы ең жақсы 200 кітаптың бірі деп атады. Британдық жазушы Эми Саквилл «The Independent» газетінде: «Оқырман ретінде де, жазушы ретінде де, мен оның лирикасы, қайғысы және адамгершілігі үшін үнемі оған қайта ораламын» деп жазды. «Толқындарды» сахнаға қойған театр режиссері Кэти Митчелл бұл туындыны «баурап алатын» деп сипаттап, Вульфтің ойынша, өміріміздегі ұзаққа созылып, маңызды оқиғалар сыртқы дүние көзімен қарағанда шағын да маңызсыз болып көрінеді деді.

Танымал мәдениетте

1970 жылдардағы глэм-рок әншісі Стив Харли, Steve Harley және Cockney Rebel тобының жетекші вокалисі, 1978 жылғы өзінің тұңғыш жеке альбомы Hobo with a Grin-нің бесінші трегі ретінде "Riding The Waves (For Virginia Woolf)" әнін жазды. Вулфтың музыкасына әсері ұзақ жылдарға созылды, ал әннің көптеген мәтіні "The Waves" романынан алынған. Итальяндық пианист Людовико Эйнауди роман негізінде өзінің алғашқы фортепианолық альбомын, "Le Onde" атты туындысын жазды. Суретші Жан-Люк Годар романына бірнеше фильмдерінде сілтеме жасады, оның ішінде "Histoire(s) du cinéma" бейне жобасында да қолданды.