Париж бен Лондон саяхатында: Джордж Орвеллдің естеліктері

Кіріспе

1933 жылы жарық көрген Джордж Оруэллдің естеліктері «Париж бен Лондонда қаңғыбас» – 1933 жылы жарық көрген ағылшын жазушысы Джордж Оруэллдің толық көлемді алғашқы туындысы. Бұл екі қаладағы кедейлік тақырыбындағы екі бөлімнен тұратын мемуар. Оның негізгі оқырмандары – қоғамның орта және жоғарғы топтары, көбінесе жақсы білім алған адамдар, және ол Париж мен Лондон сияқты өркендеген екі қаладағы кедейлікті ашып көрсетеді. Бірінші бөлім Париждегі шектен тыс кедейлікте және жоқшылықта өмір сүру, сондай-ақ мейрамханалардағы уақытша жұмыс тәжірибесін баяндайды. Екінші бөлім – Лондонда және оның төңірегіндегі жолдардағы өмірдің саяхаттық сипаттамасы, онда қаңғыбас көзқарасымен, қолжетімді жатақхана түрлері және маргиналда тұратын кейіпкерлер суреттеледі.

Өмірбаян

Бірмадағы полиция қызметкері лауазымын тастап, жазушы болу үшін Оруэлл 1927 жылдың соңында, 24 жасында Лондонның Портобелло жолындағы пәтерге көшіп барды. Әр түрлі журналдарға материалдарымен үлес қоса отырып, ол Лондонның ішінде және айналасында зерттеу сапарларын жасады, өзінің алғашқы жарияланған эссесі "The Spike" және "Париж бен Лондон тұрғындары" еңбегінің соңғы бөлімі үшін материал жинады. 1928 жылдың көктемінде ол Парижге көшіп, Латын кварталындағы 6 Rue du Pot de Fer мекенжайында тұрды – богемиялық және космополиттік атмосферасымен әйгілі аудан. Сол жерде Эрнест Хемингуэй және Ф. Скотт Фицджеральд сияқты американдық жазушылар да тұрған. Ресей революциясынан кейін Парижде көптеген орыс эмигранттары қоныстанды. Оруэллдің тәтесі Нелли Лимузин де Парижде тұрып, оған әлеуметтік және қажет болған жағдайда қаржылық көмек берді. Ол белсенді қоғамдық өмір сүрді, романдарымен айналысты және авангардтық журналдарда бірнеше мақаласы жарияланды. 1929 жылдың наурыз айында Оруэлл ауыр сырқатқа шалдықты, ал көп ұзамай ол тұрып жатқан үйден ақша ұрланды. Ұрының "Париж бен Лондон тұрғындары" еңбегінде сипатталған жас итальяндық екені күмәнді. Кейінірек ол ұрлықты өзімен бірге алып келген жас әйелдің ісі деп айтты, және бұл оқиғаның ата-анасының сезімталдығын ескеріп, жасырылуы керек болған деген пікір айтылды. Оруэллді мүсірлікке жеткізген адам оған жақсылық жасады – Париздегі соңғы он аптасы оның алғашқы жарияланған кітабының тұқымын септі. Қажеттіліктен немесе материал жинау үшін, немесе екеуінің де себебімен ол мейрамханаларда ыдыс-аяқ жуушы болып жұмыс істеді. 1929 жылдың тамызында ол "The Spike" эссесінің бір данасын Лондонға "Adelphi" журналына жіберді, және ол жариялануға қабылданды. Оруэлл 1929 жылдың желтоқсанында Парижден шығып, Англияға оралды, тікелей ата-анасының үйіне, Саутволдеге барды. Кейін ол онда мүгедек балаға жеке сабақтар берді, сондай-ақ тағы да саяхаттар жасады, 1931 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Кенттегі хмелі алқаптарында жұмыс істеумен аяқталды. Осы оқиғадан кейін ол Тоули көшесіндегі жағымсыз жатақханаға орналасты, ол оған соншалықты ұнамады, ол үйге ақша сұрап хат жазып, жайлырақ жатақханаға көшті.

After giving up his post as a policeman in Burma to become a writer, Orwell moved to rooms in Portobello Road, London at the end of 1927 when he was 24. While contributing to various journals, he undertook investigative tramping expeditions in and around London, collecting material for use in "The Spike", his first published essay, and for the latter half of Down and Out in Paris and London. In spring of 1928 he moved to Paris and lived at 6 Rue du Pot de Fer in the Latin Quarter, a bohemian quarter with a cosmopolitan flavour. American writers like Ernest Hemingway and F. Scott Fitzgerald had lived in the same area. Following the Russian Revolution, there was a large Russian emigre community in Paris. Orwell's aunt Nellie Limouzin also lived in Paris and gave him social and, when necessary, financial support. He led an active social life, worked on his novels and had several articles published in avant garde journals. Orwell fell seriously ill in March 1929 and shortly afterwards had money stolen from the lodging house. The thief was probably not the young Italian described in Down and Out. In a later account, he said the theft was the work of a young woman whom he had picked up and brought back with him; it has been submitted that "consideration for his parents' sensibilities would have required the suppression of this misadventure". Whoever reduced Orwell to destitution did him a good turn; his final ten weeks in Paris sowed the seed of his first published book. Whether through necessity or just to collect material, and probably both, he undertook casual work as a dishwasher in restaurants. In August 1929 he sent a copy of "The Spike" to the Adelphi magazine in London, and it was accepted for publication. Orwell left Paris in December 1929 and returned to England, going straight home to his parents' house in Southwold. Later he acted as a private tutor to a disabled child there and also undertook further tramping expeditions, culminating in a stint working in the Kent hop fields in August and September 1931. After this adventure, he ended up in the Tooley Street kip, which he found so unpleasant that he wrote home for money and moved to more comfortable lodgings.

Жарияланым

Оруэллдің «Жетіш пен шығыс» романының алғашқы нұсқасы «Аспаздың күнделігі» деп аталды. 1930 жылдың қазанында аяқталып, тек Париж материалдарын қамтыды. Ол оны 1931 жылдың жазында Джонатан Кейпке ұсынды. Кейп оны күзде қабылдамады. Бір жыл өткен соң, ол «Faber & Faber» баспасына «көлемді нұсқасын (Лондон тараулары қосылған)» ұсынды, бірақ сол кездегі редакциялық директор Т. С. Элиот та оны қабылдамады, «Біз оны өте қызықты деп таптық, бірақ оны баспа жобасы ретінде жүзеге асыру мүмкін емес деп санаймын» деді. Виктор Голланц жаман сөздерді және кейбір танымал есімдерді алып тастау шартымен оны жариялауға келісті және 40 фунт стерлинг көлемінде аванс ұсынды. Оруэлл Голланц өзгертуге немесе алып тастауды сұраған бір абзастың «кітаптағы жалғыз жақсы жазылған бөлім» екеніне наразылық білдірді. Голланцтың «Жетіштің жасырын сыры» деген тақырыбы Оруэллді мазалады. «Егер «Аспаздың жасырын сыры» да жарай ма?» деп Мурға сұрады. «Мен жетіштің орнына аспазға жауап бергенді ұнатамын». 1932 жылдың шілдесінде Оруэлл кітапқа Алиса Мейнеллдің өлеңіне сілтеме жасай отырып, «Кедейліктің ханымы» деген ат қоюды ұсынды; 1932 жылдың тамызында ол «Кедейлікті мақтау» деген атауды ұсынды. Соңғы сәтте Голланц тақырыпты қысқартып, «Париж бен Лондонда жетіш пен шығыс» деп өзгертті. Автор, «Х», «П. С. Бертон» (Оруэллдің саяхаттарында қолданған псевдонимі), «Кеннет Майлз» және «Х. Льюис Аллвейс» сияқты нұсқалар қарастырылғаннан кейін, «Джордж Оруэлл» деп аталды. Оруэлл өзінің нақты аты – Эрик Блэр атымен жариялағысы келмеді, сондықтан ол осыдан кейін негізгі туындылары үшін «Оруэлл» есімін пайдаланды, бірақ көптеген мақалалар әлі де Эрик Блэр есімімен жарияланды. «Париж бен Лондонда жетіш пен шығыс» 1933 жылдың 9 қаңтарында жарық көрді және C. Day Lewis, WH Davies, Compton Mackenzie және JB Priestley сияқтылардың арасында жағымды пікірлер алды. Кейіннен ол Нью-Йорктегі Harper & Brothers баспасынан шықты. Алайда, 1940 жылдың желтоқсанына дейін, Penguin Books 6 пенске сатылатын 55 000 дана басып шығарғанға дейін сатылым төмен болды. Оруэлл бағалаған француз тіліне аударма, Р.Н. Раймбо және Гвен Гилберт аударған «Ашулы сиыр» деген атпен, 1935 жылдың 2 мамырында Gallimard баспасынан шықты, ал алғы сөзді Панайт Истрати, ал кіріспесін Оруэлл жазды.

Orwell's first version of Down and Out was called "A Scullion's Diary". Completed in October 1930, it used only his Paris material. He offered it to Jonathan Cape in the summer of 1931. Cape rejected it in the autumn. A year later he offered "a fatter typescript (the London chapters had been added)" to Faber & Faber, where T. S. Eliot, then an editorial director, also rejected it, stating, "We did find it of very great interest, but I regret to say that it does not appear to me possible as a publishing venture." Victor Gollancz was prepared to publish the work, subject to the removal of bad language and some identifiable names, and offered an advance of £40. Orwell complained that one passage that Gollancz asked be changed or cut was "about the only good bit of writing in the book". The title improvised by Gollancz, Confessions of a Down and Outer, bothered Orwell. "Would The Confessions of a Dishwasher do as well?" he asked Moore. "I would rather answer to dishwasher than down & out." In July 1932, Orwell had suggested calling the book The Lady Poverty, in reference to a poem by Alice Meynell; in August 1932, he suggested In Praise of Poverty. At the last minute, Gollancz shortened the title to Down and Out in Paris and London. The author, after possibilities including "X," "P. S. Burton" (an alias Orwell had used on tramping expeditions), "Kenneth Miles" and "H. Lewis Allways" had been considered, was renamed "George Orwell." Orwell did not wish to publish under his own name Eric Blair, and Orwell was the name he used from then on for his main works—although many periodical articles were still published under the name Eric Blair. Down and Out in Paris and London was published on 9 January 1933 and received favourable reviews from, among others, C. Day Lewis, WH Davies, Compton Mackenzie and JB Priestley. It was subsequently published by Harper & Brothers in New York. Sales were low, however, until December 1940, when Penguin Books printed 55,000 copies for sale at sixpence. A French translation, which Orwell admired, by RN Raimbault and Gwen Gilbert, entitled La Vache Enragée, was published by Éditions Gallimard, on 2 May 1935, with a preface by Panait Istrati and an introduction by Orwell.

123-тарау (Париж)

Бастапқы тараулардағы сахналық жағдай Париж кварталының атмосферасын сипаттайды және кітапта кейінірек пайда болатын әртүрлі кейіпкерлерді таныстырады. III тараудан X тарауға дейін, онда баяндаушы "Х отельде" жұмысқа орналасады, ол кедейлікке құлауын, көбінесе трагикомедиялық тұрғыдан сипаттайды. Италиялық типограф бөлме кілттерін жалғандап, жинаған ақшасын ұрлап алады. Оның ағылшын тілі сабақтары тоқтағаннан кейін азын-аулақ табысы да жоғалады. Алдымен ол киімдерінің бір бөлігін сатады, содан кейін қалған киімдерін кепілге қояды, одан кейін Борис есімді орыс официанттан жұмыс іздейді. Les Halles-те портер болып жұмыс істейді, ағылшын тілінен сабақ береді және мейрамханада жұмыс істейді. Ол екі күндік аштық өмірін баяндайды және орыс "коммунистерімен" кездескенін айтады, олар кейін жоғалып кеткен кезде, олар жай ғана алаяқтар болуы керек деп қорытынды жасайды. Жұмыссыздық пен аштықтың түрлі қиындықтарынан кейін баяндаушы Конкорд алаңының жанындағы "Х отельде" асқыр жуушы (plongeur) болып жұмысқа орналасады және онда ұзақ уақыт жұмыс істей бастайды. XIII тарауда ол қонақ үйдің "касталық жүйесін" сипаттайды: "Менеджерлер, аспаздар, официанттар, асқыр жуушылар", ал XIV тарауда оның шатастырғыш және көрінетін хаостық жұмысын айтады. Ол сондай-ақ "Х отельдегі лас орынды" атап өтеді, ол "қызметтік бөлмеге кірген адамға" көрінеді. Ол Париждегі жұмысшы кедейлердің арасындағы күнделікті өмірі туралы айтады, еңбек етіп, ұйықтап, содан кейін сенбі күні кешке дейін жексенбі күні таңертеңгі сағатқа дейін ішіп-жеді. XVI тарауда ол қысқаша "Менің тереземнің астында [ұйықтап жатқанда] жасалған кісі өлтіру туралы айтады. Ол былай дейді: "Мен артқа қарап тұрғанымда мені таңғалдырған нәрсе - мен төсекте едім және кісі өлтіргеннен кейін үш минут ішінде ұйықтап қалдым. Біз жұмысшы адамдар едік, кісі өлтіруге ұйықтауды ысырап етудің қандай мағынасы бар?" Борис оптимизміне алданып, баяндаушы Бориспен бірге жаңа мейрамханада жұмыс күтіп, қонақ үй жұмысынан кеткеннен кейін қысқа уақытқа ақшасыз қалады, "Жан Коттар тавернасы", онда Борис қайтадан официант болатынына сенімді; "Х отельде" ол төменгі сыныпты жұмыс істеді. Тавернаның "патроны", "орыс армиясының бұрынғы полковнигі" қаржылық қиындыққа тап болған сияқты. Баяндаушы он күн бойы жалақы алмайды және үй иесіне төлемеген жалдамасы үшін қарсы тұрудың орнына бір түнді орындықта өткізеді: "Бұл өте ыңғайсыз болды - орындықтың қолы арқаңызға тиіп, мен күткеннен әлдеқайда суық болды". Ресторанда баяндаушы күніне "он жеті жарым сағат" жұмыс істейді, "демалыссыз", және "Х отельдегі" салыстырмалы түрде бос және тәртіпті өміріне қайғылы қарап отырады. Борис тіпті ұзақ жұмыс істейді: "күнде он сегіз сағат, аптасына жеті күн". Баяндаушы "мұндай сағаттар, әдеттегідей болмаса да, Парижде ерекше емес" деп мәлімдейді. Ол сонымен қатар, "Жан Коттар тавернасы" студенттер мен жұмысшылар жиі баратын қарапайым, арзан тамақ үйі емес екенін айтады. Біз жиырма бес франктан кем емес тамақпен қамтамасыз еттік, біз көркемдікпен айналыстық, бұл біздің әлеуметтік мәртебемізді арттырды. Барда әдепсіз суреттер, қабырғалардағы нормандық безендірулер, шам ретінде жасалған электр шамдары, "шаруа" қыш құмыралары, тіпті есіктегі мінгізу блогы, меценаты мен бас официанты орыс офицерлері болды, ал көптеген клиенттер орыс босқындары болды. Қысқасы, біз әбден сәнді едік. Ол қайтадан күнделікті өмірге кіріп, Париж метросында "салқын, лас ас үйге" жету үшін орын үшін сөзбе-сөз күресу туралы айтады. Лас және құмарлыққа қарамастан, ресторан сәтті болып шығады. Оқиға кейіпкерлердің кейбіреулері, мысалы, "Х отельдегі" итальяндық официант Валенти және "отбасы мен білімді үйден қашып кеткен жас" Чарли сияқты "жергілікті қызығушылықтардың бірі" ретінде баяндайды. XXII тарауда баяндаушы асқыр жуушының өмірін қарастырады: [A] асқыр жуушы - қазіргі заман құлдарының бірі. Бірақ оны құлыққа шағымданудың қажеті жоқ, өйткені ол көптеген жұмысшылардан жақсырақ, бірақ ол сатып алынғаннан да, сатылғаннан да еркін емес. Оның жұмысы құлшылық және өнерсіз; ол өмір сүру үшін жеткілікті төленеді; оның жалғыз демалысы - бұл жұмыстан шығару. Ол ойлау мүмкін емес ететін күнделікті өмірдің тұзағына түсіп қалды. Егер асқыр жуушылар ойланса, олар көптен бері кәсіподақ құрып, жақсырақ емдеуді талап етер еді. Бірақ олар ойланбайды, өйткені олардың бос уақыты жоқ; өмір оларды құл қылады. Ұзақ жұмыс уақытының стрессінен ол Лондондағы досына "Б" деп хат жібереді, ол оған түнде бес сағаттан артық ұйықтауға мүмкіндік беретін жұмыс табуға көмектесуін сұрайды. Оның досы жауап беріп, "туа біткен ақымаққа" қарау жұмысын ұсынады және оған кепілдегі мүліктерін алу үшін ақша жібереді. Баяндаушы содан кейін асқыр жуушы болып жұмыстан шығып, Лондонға кетеді.

The scene setting opening chapters describe the atmosphere in the Paris quarter and introduce various characters who appear later in the book. From Chapter III to Chapter X, where the narrator obtains a job at "Hotel X," he describes his descent into poverty, often in tragi comic terms. An Italian compositor forges room keys and steals his savings and his scant income vanishes when the English lessons he is giving stop. He begins at first to sell some of his clothes, and then to pawn his remaining clothes, and then searches for work with a Russian waiter named Boris—work as a porter at Les Halles, work as an English teacher and restaurant work. He recounts his two day experience without any food and tells of meeting Russian "Communists" who, he later concludes, on their disappearance, must be mere swindlers. After the various ordeals of unemployment and hunger the narrator obtains a job as a plongeur (dishwasher) in the "Hôtel X" near the Place de la Concorde, and begins to work long hours there. In Chapter XIII, he describes the "caste system" of the hotel—"manager cooks waiters plongeurs"—and, in Chapter XIV, its frantic and seemingly chaotic workings. He notes also "the dirt in the Hôtel X.," which became apparent "as soon as one penetrated into the service quarters." He talks of his routine life among the working poor of Paris, slaving and sleeping, and then drinking on Saturday night through the early hours of Sunday morning. In Chapter XVI, he refers briefly to a murder committed "just beneath my window [while he was sleeping The thing that strikes me in looking back," he says, "is that I was in bed and asleep within three minutes of the murder [ ] We were working people, and where was the sense of wasting sleep over a murder?" Misled by Boris's optimism, the narrator is briefly penniless again after he and Boris quit their hotel jobs in the expectation of work at a new restaurant, the "Auberge de Jehan Cottard," where Boris feels sure he will become a waiter again; at the Hotel X, he had been doing lower grade work. The "patron" of the Auberge, "an ex colonel of the Russian Army," seems to have financial difficulties. The narrator is not paid for ten days and is compelled to spend a night on a bench—"It was very uncomfortable—the arm of the seat cuts into your back—and much colder than I had expected"—rather than face his landlady over the outstanding rent. At the restaurant, the narrator finds himself working "seventeen and a half hours" a day, "almost without a break," and looking back wistfully at his relatively leisured and orderly life at the Hotel X. Boris works even longer: "eighteen hours a day, seven days a week." The narrator claims that "such hours, though not usual, are nothing extraordinary in Paris." He adds

by the way, that the Auberge was not the ordinary cheap eating house frequented by students and workmen. We did not provide an adequate meal at less than twenty five francs, and we were picturesque and artistic, which sent up our social standing. There were the indecent pictures in the bar, and the Norman decorations—sham beams on the walls, electric lights done up as candlesticks, "peasant" pottery, even a mounting block at the door—and the patron and the head waiter were Russian officers, and many of the customers titled Russian refugees. In short, we were decidedly chic. He falls into a routine again and speaks of quite literally fighting for a place on the Paris Métro to reach the "cold, filthy kitchen" by seven. Despite the filth and incompetence, the restaurant turns out to be a success. The narrative is interspersed with anecdotes recounted by some of the minor characters, such as Valenti, an Italian waiter at Hotel X, and Charlie, "one of the local curiosities," who is "a youth of family and education who had run away from home." In Chapter XXII, the narrator considers the life of a plongeur:

[A] plongeur is one of the slaves of the modern world. Not that there is any need to whine over him, for he is better off than many manual workers, but still, he is no freer than if he were bought and sold. His work is servile and without art; he is paid just enough to keep him alive; his only holiday is the sack [ He has] been trapped by a routine which makes thought impossible. If plongeurs thought at all, they would long ago have formed a labour union and gone on strike for better treatment. But they do not think, because they have no leisure for it; their life has made slaves of them. Because of the stress of the long hours, he mails to a friend, "B," back in London, asking if he could get him a job that allows more than five hours' sleep a night. His friend duly replies, offering a job taking care of a "congenital imbecile," and sends him some money to get his possessions from the pawn. The narrator then quits his job as a plongeur and leaves for London.

2438 (Лондон) тараулары

Оқиғаның баяндаушысы Лондонға жұмысы күтіп тұр деп ойлап келеді. Өкінішке орай, жұмыс берушілер "сабырлы дайын тұрған күйлерімен" бірге шетелге кетіпті. Жұмыс берушілері оралғанша, баяндаушы түрлі орындарда, босқындар сияқты өмір сүреді: пансиондар, босқындарға арналған жатақханалар немесе "пиктер" және Құтқару армиясының баспаналары. Босқындар "бір ай ішінде бір немесе екі лондондық пикке бір реттен артық кіре алмайды, әйтпесе бір аптаға қамауға алынуы мүмкін" болғандықтан, ол үнемі қозғалып тұруға мәжбүр, нәтижесінде көп уақытын жол жүріп немесе жатақханалардың ашылуын күтіп өткізеді. XXV-XXXV тарауларда оның түрлі сапарлары, әртүрлі жатақханалар, ол кездесетін адамдар және босқындардың христиандық қайырымдылыққа реакциясы сипатталады: "Көрініп тұрғанындай, босқындар тегін шайға риза болған жоқ. Дегенмен, ол өте жақсы болды, мен оның жақсы ниетпен, бізді кемсірту ниетісіз берілгеніне сенімдімін, сондықтан әділеттілік тұрғысынан біз риза болуымыз керек еді, бірақ болған жоқпыз". Осы бөлімнің кейіпкерлеріне "білімсіздігі шексіз және қорқынышты" ирланд босқыны Пэдди, "жақсы жігіт" және бұрынғыда әуесқой астроном болған, әдебиетті жақсы білетін Эмбанкменттен шыққан суретші Бозо кіреді. Оның оң аяғы "өте деформацияланған" және өмірі мен кәсібінде ұқсас бақытсыздықтарға ұшыраған. Соңғы тарауларда босқындарға қолжетімді түрлі жатақханалардың тізімі, соның ішінде төрт пеннилік қабір берілген. Баяндаушы бірнеше жалпы ойлармен бөлісіп, мынадай қорытынды жасайды:

Қазірге дейін мен кедейліктің тек сыртқы жағын ғана көргенімді сезінемін. Дегенмен, қиын жағдайда болудан анық алған бір-екі нәрсені атап айтуға болады. Мен енді ешқашан барлық босқындарды мас қарақшылар деп ойламаймын, бір тиын бергенде жалқаудың маған риза болатынын күтпеймін, жұмыссыздардың күш-қуатының жетіспеуіне таңқалмаймын, Құтқару армиясына мүше болып кірмеймін, киімдерімді кепілге қоймаймын, жарнама парақтарын қабылдамаймын және сәнді мейрамханада тамақтанғаннан ләззат алмаймын. Бұл – бастама ғана.