Кіріспе

1929 жылғы Синклер Льюисдің «Додсворт» романы – американдық жазушы Синклер Льюистің сатиралық романы, алғаш рет 1929 жылғы 14 наурызда «Харкорт Брейс & Компания» баспасында жарық көрген. Роман АҚШ және Еуропаның интеллектуалдық деңгейі, әдеп-ғұрыптары мен моральдық қағидаларындағы айырмашылықтарды көрсетеді, бұл тақырып Генри Джеймстің туындыларында жиі кездеседі. 1936 жылы осы романды негізге алған «Додсворт» фильмі жеті «Оскар» сыйлығына ие болды және АҚШ Конгресінің кітапханасы оны тарихи маңызы бар туынды деп таныды.

Сюжет

Роман оқиғасы 1925 жылдың соңы мен 1927 жылдың соңы аралығында өрбиді. Сэмюэл ("Сэм") Додсворт – амбициялы және жаңашыл автомобиль дизайнері, өзінің «Revelation Motor Company» компаниясының табысы арқасында құдайылық Зенит және Виннемак қалаларында байлық жинайды. Ол жолында әдемі, жас әлеуметтік белсенді Франсис "Фран" Волькердің махаббатына ие болады. Өзінің демалысын толыққанды пайдалана отырып зейнетке шығуды шешіп, елу жасында бизнесін сатады және бұрынғысынан ешқашан мүмкіндік таппаған арманының қуып жетеді: әйелімен бірге Еуропаға саяхаттау, болашақта өзіне жаңа қиындықтар іздейтін бірнеше өндіріс орындарын аралау. Бірақ оның қырық бір жасар әйелі, өзінің жалған мақтанышы мен жастығынан қорқуынан туған наразылықпен, отбасылық өмірге және кішкентай Зенит қаласына көңілі тола қоймайды, ол бірнеше айға емес, Еуропада тұрақты түрде өмір сүруге ниетті. Додсворттар Франмен бірге Еуропаға аттанады. Оның сапарға шығуының нақты себептері тез білінеді. Еуропаны аралап саяхаттай келе, олар өте әртүрлі өмір салтына тап болады. Фран бейқам әлеуметтік топтардың құрамына кіреді, ал Сэм көбінесе тәуелсіз турист рөлін таңдайды. "Қызыл "Бейдекер" нұсқаулығын қолына ұстап, ол Вестминстер аббаттығы, Нотр-Дам соборы, Сансуси сарайы және Сан-Марко алаңы сияқты әйгілі туристік орындарды тамашалайды. Бірақ ол көрген тарихи орындар, Ұлыбритания және континенттік Еуропадағы кең саяхаттарында кездескен американдық эмигранттардан гөрі әлдеқайда маңызсыз болып көрінеді." Ол Венецияда Эдит Кортрайтпен, американдық жесірмен танысады, ол әйелінен мүлдем өзгеше: өзіне сенімді, өзіне жеке пікірі бар, ешкімге қарыз болмайтын және тәуелсіз. Сэм мен Фран жеке ізденістерімен айналысқанда, олардың қарым-қатынасы шиеленісе бастайды. Екеуі де некеде қалуды немесе жаңа өмір салтын таңдауға мәжбүр болады. Роман Сэм мен Франның Еуропа бойынша жасаған саяхаттарының егжей-тегжейлі сипаттамаларын қамтиды. Олар Нью-Йорктан пароходпен континентке аттанып, бірінші кезекте Англияға жетеді. Олар Лондонды аралап, майор Клайд Локерттің шақыруымен демалысқа ауылға сапар шегеді. Кейін Локерт Франға арсыз ұсыныс жасағаннан кейін, олар Парижге кетеді, онда ол жаңа әлеуметтік өмірге еніп, ал Сэм көрікті жерлерді тамашалауға кіріседі. Ол Нью-Хейвендегі колледжге қайта оралу үшін Америкаға қайтқанда, Фран жаз айларын Монтрё және Стреза маңындағы Альпі көлдерінде өткізеді, онда ол Арнольд Израильмен романтикалық қарым-қатынас құрады. Сэм оны Парижден алып келгеннен кейін, олар бірлесіп саяхаттарын жалғастыруға келіседі, Франция, Италия, Испания, Австрия, Венгрия және Германияны аралайды. Фран Берлинде ақсүйек Курт фон Оберсдорфқа ғашық болып, онымен бірге қалады, ал Сэм Еуропаны шарлап, некесінің бұзылуымен күреседі. Ол Венецияда Эдитпен кездескенде, оны Неаполь маңындағы ауылға сапарға шақырады. Фон Оберсдорф үйленуді тоқтатады, ал Сэм Франмен бірге Нью-Йоркке қайтады. Үш күннен кейін ол келесі кемемен Парижге Эдитпен кездесуге аттанады.

Бейімделулер

Роман 1934 жылы Сидни Ховардтың сахналық қойылымына бейімделді, ал 1936 жылы продюсер Сэмюэл Голдвин түсіріп, режиссер Уильям Уайлер қойды. Басты рөлдерде Уолтер Хьюстон, Рут Чаттертон және Мэри Астор ойнады. 1995 жылы Техас штатының Форт-Уорт қаласында Хэл Линден мен Ди Хоти қатысқан музыкалық қойылым жасалды. Майкл Аугсбургер романдағы бизнеске қатысты идеялар мен идеологияны талдағанда Торстейн Вебленнің идеяларының ықпалын атап өтті.