Кіріспе

Джордж Оруэллдің романы Keep the Aspidistra Flying, алғаш рет 1936 жылы жарық көрген, Джордж Оруэллдің әлеуметтік сыншыл романы. Оқиға 1930 жылдардағы Лондон қаласында өрбітеді. Романның негізгі тақырыбы – Гордон Комстоктың ақша мен мәртебеге табынуға қарсы романтикалық күресі және осының нәтижесінде туындайтын қасіретті өмір.

Өмірбаян

Оруэлл бұл кітапты 1934 және 1935 жылдары Лондондағы Хэмпстед маңындағы әртүрлі жерлерде тұрып, осы және алдыңғы бірнеше жылдағы тәжірибелеріне сүйене отырып жазды. 1928 жылдың басында ол Портобелло жолындағы жатақханаларда тұрып, ол жерден ол өзінің бос сапарларын бастады, қалың төсекте ұйықтап, Лондонның кедей аудандарында жүрді. Осы кезде ол кейіпкері Стоунға баласының өмірін құтқару операциясы үшін ақша қажет болатын пьесаның бір фрагментін жазды. Стоун өзінің шығармашылық адалдығын жарнамалық мақалалар жазу арқылы бұзбай, әйелімен жезөкшелік жасағанды жөн көрер еді. Оруэллдің алғашқы еңбектері "Адельфи" журналында жарық көрді – бұл солшыл әдеби журнал, оның редакторы бай және идеалистік барон сэр Ричард Рис болатын. "Аспидистраны ұшып жүр" кітабындағы бай баспагер Равелстонның кейіпкері Риспен көп ұқсастығы бар. Равелстон өзінің жоғары мәртебесіне өте мұқият қарайды және өзінің еңбексіз табысы туралы қорғанысқа шығады. Комсток Равелстонға салықтан кейін жылына екі мың фунттан жуық ақша түсетінін болжайды – сол кезде өте ыңғайлы сома. 1963 жылы жарық көрген автобиографиясында Риз былай деп жазды: "Менде жылына 1000 фунттан аз табыс болған емес, кейде одан да көп. Соғыстан бұрын бұл байлық еді, әсіресе үйленбеген ер адам үшін. Менің көптеген социалистік және интеллектуалды достарым менмен салыстырғанда кедейлер болды". Оруэллдің өмірбаяны жазған Майкл Шелден бұл туралы былай деді: "Бұл "кедейлердің" бірі – кем дегенде 1935 жылы – Оруэлл болды, ол сол жылы 200 фунт стерлинг тапса, сәтті болды. Ол Ристің "Адельфи" журналындағы редакторлық қызметін бағалап, онымен дос болуды шын жүректен ұнататын, бірақ ол жұмыс істемейтін, бірақ өзінен төрт-бес есе көп табыс табатын адамға деген реніштен аулақ бола алмады". 1932 жылы Оруэлл Батыс Лондонның кішкентай мектебінде мұғалім болып жұмысқа орналасты. Сол жерден ол Бернхам Бич және ауылдағы басқа да жерлерге барды. Оруэллдің Бренда Салкельд пен Элеонора Жакпен осы уақыттағы хат алмасуында Бернхэм Бичтерге және елде серуендеуге сілтеме жасалған. 1934 жылдың қазан айында Оруэлл Саутволдтегі ата-анасының үйінде тоғыз ай болғаннан кейін, оның әпкесі Нелли Лимузин оған Франсис пен Майфанви Уэстроп басқаратын Хэмпстедтегі Booklovers' Corner кітап дүкенінде жартылай жұмыс істейтін көмекші болып жұмыс тапты. Эсперанто қозғалысында Неллидің достары болған Вестроптар Оруэллге ыңғайлы жағдай жасап, Уорвик-Мансиес, Понд-стрит деген жерде жайлы орындықпен қамтамасыз етті. Ол Джон Кимчемен жұмыс істеді, ол да Вестроптармен бірге тұрды. Оруэлл кешкі уақытта дүкенде жұмыс істеді, таңертең жазуға, кешке араласуға босатқан. Ол кітап сүйерлердің бұрышында он бес ай болды. 1936 жылы қарашада жарық көрген "Кітапхана естеліктері" атты эссесінде ол кітапханадағы уақытының аспектілерін еске алды, ал "Аспидистраны ұшып жүр" кітабында ол оны сипаттады немесе оған кек алды, қырықтықпен, ақыл-ойымен және көкбауырмен. Оруэллді зерттеуде жазушылар Стански мен Абрахамс "Оруэллдің алғашқы екі романындағы әйел портретіне жасалған сәтсіз әрекеттердің жақсарғанын атап өтті: "Бирман күндері" романында стереотиптік Элизабет Лакерштейн және "Преподобный қызы" романында бақытсыз Дороти", – және керісінше, "Розмари – сенімді әйел портреті". Оруэлл кітап дүкенінде жұмыс істеген кезінде әйелдермен "алғашқыда клерк ретінде, содан кейін дос ретінде" танысуға мүмкіндік алды және "егер жағдай қолайлы болса, ол ақыр соңында "қарым-қатынасқа" кірісуі мүмкін екенін анықтады. Бұл автор Оруэлл мен Блэр үшін Кітап сүйерлер бұрышында жұмыс істеудің басты сыйы болды". Оруэлл, атап айтқанда, сол кезде жарнама агенттігінде жұмыс істейтін Салли Джероммен және Кая Экеваллмен танысты, ол "Адельфи" журналы үшін жұмыс істейтін кішкентай теру және хатшылық қызметін басқарды. 1935 жылдың ақпан айының соңында Оруэлл Парламент төбеліне пәтер алды; оның үй иесі Розалин Обермейер Лондон университетінде оқыды. Ол үй иесімен бірге өткен қонақ үйде болашақ әйелі Айлин О'Шонессимен танысты. Тамыз айында Оруэлл Кентиш Таун қаласындағы Майкл Сейерс және Рейнер Хеппенсталлмен бөліскен пәтерге қоныс аударды. Осы кезеңде ол "Аспидистраны ұшып жүр" романында жұмыс істеді және екі романы, "Бирман күндері" және "Діни қызметкердің қызы", жарық көрді. 1936 жылдың басында Оруэлл "Аспидистраны ұшып жүр" атты еңбегін баспадан бұрын шығару мәселесімен айналысты, сонымен қатар "Виган айлағына жол" атты еңбегіне материал жинау үшін Солтүстік Англияны аралап шықты. Романды Victor Gollancz Ltd баспасы 1936 жылы 20 сәуірде шығарды.

Атау

Аспидистра – Англияда үй өсімдігі ретінде қолданылатын, тіпті ауыр болып көрінетіндей үлкенге дейін өсетін, ұзақ өмір сүретін өсімдік. Ол әсіресе Виктория дәуірінде танымал болды, себебі тек әлсіз күн сәулесін ғана емес, сонымен қатар мұнай шамдары мен кейіннен көмір газ шамдарын пайдаланудан туындаған нашар үй ішкі ауа сапасын да төзе алатын. 20-ғасырда электр жарығының пайда болуымен аспидистралар сұраныстан қалды, бірақ олардың орта тап арасында кеңінен таралғандығы соншалық, музыкалық залдарда әзілге айналды, мысалы, "Әлемдегі ең үлкен аспидистра" деген әнге енді, оны Грейси Филдс орындаған. Оруэлл атауда аспидистраны, орта тап қоғамының тұйықтығының символы ретінде, "туды (немесе түстерді) көтеріп ұстау" деген тіркеспен бірге қолданады. Осылайша, атауды "Орта тапқа хош келдіңдер!" деген мағынадағы сарказмдық шақыру ретінде түсіндіруге болады. Оруэлл бұл тіркесті өзінің бұрынғы романы "Пастордың қызы" (1935) кітабында да қолданған, онда кейіпкер оны неміс ұлттық әнұранының әуенімен айтады. Кейінгі бейімделулер мен аудармаларда түпнұсқа атау жиі өзгертілді: неміс тілінде – "Аспидистраның қуаныштары", испан тілінде – "Аспидистраның қурауына жол бермеңіз", итальян тілінде – "Аспидистра гүлдесін", голланд тілінде – "Сансеверияны биік ұстаңыз". 1997 жылғы фильм АҚШ-та "Көңілді соғыс" деген атпен шықты. "Аспидистраны көтеріп ұстаңдар!" – Генри Миллердің 1959 жылы жарық көрген "Нексус" романының соңғы жолы. Оруэлл "Кітап сүйерлер бұрышында" жұмыс істеген кезде Миллердің кейбір шығармаларына ие болды. Сол кезде бұл кітаптар Ұлыбританияда тыйым салынған еді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Гордон Комсток ақшаға деген "барлықтай тәуелділік" деп санайтын нәрсеге "соғыс жариялады" ол жарнама компаниясы үшін жаңа Альбион деп аталатын жарнамашы ретінде уәделі жұмыстан кетіп, оның орнына аз жалақы алатын жұмыс жасады, яғни ол поэзия жаза алады. Ол мұрагерлік байлықты ысырап еткен, абыройлы отбасынан шыққандықтан, өмір сүру үшін жұмыс істеуден ренжіді. "Соғыс" пен поэзия жақсы жүрмейді және Гордонның "өзін-өзі қуған" байлықтан болған стрессімен, Гордон абсурдқа, қарапайым және терең невротикалыққа айналды. Комсток Лондондағы төсекке отыратын бөлмеде сән-салтанатсыз өмір сүреді, ол шотландтық МакКечнидің кішкентай кітап дүкенінде жұмыс істейді. Ол өз еңбегін, Лондон қуаныштары деп аталатын ұзын өлеңін үзілістермен жасайды; бұл арада оның жалғыз басылған еңбегінің көшірмелері, Мис атты өлеңдер жинағы, қалған сөреде шаң жиналады. Ол бір мезгілде өзінің аз өмір сүруіне қанағаттанған және оны менсінбейді. Ол ақшалай амбициясыз немесе "жақсы жұмыс" қажетсіз өмір сүреді, бірақ оның өмір сүру жағдайы ыңғайсыз, ал жұмысы қатал. Комсток әлеуметтік қарым-қатынастардың артында ақшаның (оның айтуынша, "Қаржы құдайы") кеңінен таралуы деп санайтын нәрсеге "маңыз", егер ол жақсы болса, әйелдер оны тартымды деп табады деп сенді. Романның басында ол Нью-Альбионда кездескен және сол жерде жұмыс істеп жүрген қыз жолдасы Розмари Уотерлоудың кедейлігіне байланысты оған қанағаттанбайтынын сезінеді. Оның қаржылық ұяттылығының мысалы, ол жергілікті пабта бір пинта сыраны алуға асыққанда, бірақ ақшасы түсіп, өзінің қонағы Флаксманнан сусын алуға ұялады. Комстоктың соңғы достарының бірі, антихрист атты журнал шығаратын марксист Филипп Равелстон, принцип бойынша Комстокпен келіседі, бірақ өзі де ыңғайлы. Бұл Комсток өмірінің практикалық қайғы-қасіреті айқын көрінгенде, қиындық тудырады. Алайда Равелстон Комстоктың кейбір еңбектерін жариялауға тырысады және оның күш-жігері Комстокка беймәлім болып, Мисты оның баспагерлік байланыстарының бірі арқылы жариялауға әкелді. Гордон мен Розмаридің бірге уақыт аз болады - ол кешке дейін жұмыс істейді және жатақханада тұрады, ал оның "үй иесі" әйелдерге қонақтарға тыйым салады. Бір күні кешке оңтүстікке қарай сапар шегіп, жалпы "әйелдер ісі" туралы және әсіресе Розмари туралы ойланып жүргенде, Гордон Розмариді көше базарда көреді. Розмари онымен жыныстық қатынаста болудан бас тартады, бірақ ол онымен бірге бір жексенбі күнін өткізгісі келеді, ол жерде, Бернхам Бичс маңындағы жерде. Олармен қоштасқанда, ол Тоттенхэм Корт Роудтан трамвайға мініп, өзінің төсегіне оралғанда, ол қуанышты және Розмари оның сүйіктісі болатыны туралы олардың арасында келісілгенін сезінеді. Алайда, Лондонның кірінен аулақ болған жағымды күн апатқа айналады, өйткені олар аш болса да, "басқаша қарапайым" паб арқылы өтуді таңдайды, содан кейін басқа паб таба алмай, қымбат қонақ үйде дәмсіз түскі тамақ ішуге мәжбүр болады. Гордон олардың саяхатқа бөлген ақшасымен шотты төлеуі керек және Розмариден қарыз алу туралы уайымдайды. Ауылда олар алғаш рет жыныстық қатынасқа түседі, бірақ ол оны қарсы алады, өйткені ол контрацепция қолданғысы келмейді. Ол қызға: "Көрдің бе, тағы да ақша! Балалы бола алмайсың дейді. Сізге батылдық жоқ, өйткені сіз жұмыстан шығып, менде ақша жоқ, бәріміз аштан өлетін боламыз. Америкалық басылымға өлеңін жіберген Гордон кенеттен олардан он фунт стерлингке тең ақша алады, бұл сол кездегі үшін едәуір сома (1934 жылы 10 фунт стерлинг 2023 жылы 592,20 фунтқа тең). Ол жартысын қарындасы Джулияға қалдырмақшы, ол оған әрқашан ақша мен қолдау көрсеткен. Ол Розмари мен Равелстонды кешкі асқа шақырады: жақсы басталады, бірақ Гордон мас болғандықтан, Розмариге күштеп басуға тырысады. Сонда әйел жігітпен ашуланып, кетіп қалады. Гордон ішуді жалғастырады, Равелстонды өзімен бірге екі жезөкшеге барады, ал келесі күні таңертең полиция камерасында қалады. Ол өзінің бес фунттық банкнотын жезөкшелердің біріне берген немесе ұрлағандықтан, қарындасына берешегі бар ақшаны қайтара алмайтынына кінәлі. Гордон судья алдында қысқаша пайда болғаннан кейін Равелстон Гордонның айыппұлын төлейді, бірақ репортер бұл туралы жергілікті газетте жазады. Осыдан кейін пайда болған жариялылық Гордонның кітап дүкеніндегі жұмысын жоғалтуына әкеледі. Басқа жұмыс іздеген кезде оның өмірі мен өлеңдері тұрақтайды. Досы Равелстонмен бірге тұрғаннан кейін, Гордон Lambeth-те, басқа кітап дүкенінде және сұмдық Мистер Чиз�...

Әдеби мәні және сын

Кирилл Коннолли романның жарық көрген кезінде екі сын жазды. Daily Telegraph газетінде ол оны "жабайы және қатал кітап" деп сипаттап, "автор ұсынған ақиқаттар соншалықты жағымсыз, сондықтан олардың атауын қорқынышпен аяқталады" деп жазды. Ол "Нью стейтсмен" журналында "бұл кітаптың кедейлік туралы жағымсыз, жандырмаған баяндауы" туралы жазды. Оруэлл Джордж Вудкокка 1946 жылы 28 қыркүйекте жазған хатында "Аспидистраны ұшқыр етіп ұстаңыз" деп жазған. Бұл оның екі-үш кітабының бірі, өйткені ол "жөн ғана жаттығу ретінде жазылған және мен оны жарияламауым керек еді, бірақ мен ақшаға қатты мұқтаж болдым. Сол кезде менде кітап жоқ еді, бірақ мен жартылай аштықпен өліп, 100 фунт немесе одан да көп ақша табу үшін бірдеңе жасау керек едім ". Оруэлл өзінің көзі тірісінде бұл кітапты да, "Пастор қызы" атты еңбегін де қайта басып шығаруды қаламаған. BBC телешоусының Omnibus (The Road to the Left, 1971 жылдың 10 қаңтарында) нұсқасында Мелвин Браг Норман Мейлермен сұхбат жасады. Брэгг "Мейлер Оруэллді оқыды деп ойлаған. Ол тіпті оған ашулы" "Аспидистраның ұшқыр хатшысын сақтаңыз" атты кітаптың бір аудармашысы былай деген: "Бұл кітап бірінші беттен соңғы бетіне дейін өте керемет". Роман Мейлерден басқа да құрметтілерге ие болды, әсіресе Лионель Триллинг оны "коммерциялық өркениетке жасалған барлық сынның жиынтығы" деп атады. Оруэллдің өмірбаянын жазған Джеффри Майерс романның сюжеті, стилі мен кейіпкерлерінің әлсіздігін байқаған, бірақ "Оруэллдің кедейліктің алшақтық пен жалғыздықты суреттеуінен және Розмаридің Гордонның қарапайым қайғысына деген мейірімді реакциясынан шыққан әсерлі және қозғаушы сапаны" мақтаған. 1945-1949 жылдар аралығында "Трибун" газетінің әдеби редакторы, Оруэллдің соңғы он жыл өмірінің досы және әріптесі Тоско Файвел "Гордон Комсток арқылы Оруэллдің Лондонның көпшілік өмірін және жаппай жарнаманы қатты жек көруін білдіргенін" қызықты деп тапты. Оруэллдің Гордонның бұрыштағы үстелдің бокспен тамақтануына байланысты плакатына реакциясы бар, бұл кейінірек романдағыны білдіреді: Гордон жеккөрушіліктің жақындығымен нәрсені зерттеді. Бірақ мұңның артында не жатыр? Жайналыс, бос орын, апат туралы пайғамбарлықтар. Көрмейсің бе, сол жалпақ қанағаттанғандықтың артында, сол майлы, беті қарапайымдықтың артында, қорқынышты бостандықтан басқа ештеңе жоқ, жасырын өлім-жітім? Ал болашақ соғыстардың салдары. Кэтрин Блоунт секс жасау үшін жеке орын табу үшін ауылға бару керек Лондондық жұп тақырыбына назар аударады, бұл Aspidistra сюжетіне маңызды орын алады және ол 1984-те айқын орын алады. Оруэллдің өмірбаянын жазған Д. Тейлор Гордон Комсток туралы былай деп жазады: "Дороти сияқты діни қызметкердің қызы және Уинстон Смит сияқты Он тоғыз сексен төрт, ол жүйеге қарсы көтеріледі және ақырында оны жұтып алады.

Фильмге бейімделу

1997 жылы осы аттас фильм жарық көрді. Оны Роберт Биерман түсірді, ал басты рөлдерді Ричард Э. Грант және Хелена Бонэм Картер сомдады. Фильм Солтүстік Америка мен Жаңа Зеландияда «Қуанышты соғыс» деген атаумен шықты.