Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
I Кнут (швед. Knut Eriksson, көне скандинав. Knútr Eiríksson; 1150 жылға дейін туған – 1195/96 ж. қайтыс болған) – 1173 жылдан 1195 жылға дейін Швеция королі (1167 жылдан бастап талас королі). Ол король Эрик Святой мен королева Кристинаның ұлы, ал Кристина – швед королі Инге Ескінің немере қызы болған.
Canute I (Swedish: Knut Eriksson, Old Norse: Knútr Eiríksson; born before 1150 – died 1195/96) was king of Sweden from 1173 to 1195 (rival king since 1167). He was a son of King Eric the Saint and Queen Christina, who was a granddaughter of the Swedish king Inge the Elder.
Жастық шағы мен өрлеуі
Кнут 1140 жылдары, яғни әкесі Швецияның бір бөлігін билеуге ие болмас бұрын дүниеге келген. Жастығында ол тағы бір Кнуттың қарындасы болған әйелге құда болды. Оның аты аталмайды, бірақ оған тең келген адамды елде табу мүмкін емес деп есептеледі. 1160 жылы Упсалада Эрик IX өлтірілгенде, Кнут жеңіліп, қашуға мәжбүр болды, ал оның никесі қауіпсіздік үшін монастырьға тығылды. Кейінгі орта ғасырлық деректерде ол үш жыл бойы Норвегияда эмиграцияда болды делінеді, бірақ бұл ақпарат сенімді емес. Кейін ол таққа қайта оралу үшін келді. Әкесі Магнус Хенрикссонды өлтірген тағы бір талапкер Карл VII 1161 жылы таққа отырып, Веттерн көліндегі Висингсо аралының оңтүстік жағындағы Нэс қамалында тұрды. Кнут 12 сәуірде 1167 жылы келіп Карлді өлтірді. Көздер бұл патша өлтіру болды ма, әлде Карл шайқаста қаза болды ма, соны анықтауға мүмкіндік бермейді. Бұл әрекет Кнутқа бірден тақты қамтамасыз етпеді, ол Сверкер Ескінің ұлдары немесе немерелері Кол мен Бурислевке қарсы билік үшін күресті. Шежіреде айтылғандай, "Ол Швецияға қарсы көптеген шайқастарда күресіп, олардың барлығында жеңіске жетті және Швецияны бейбітшілікпен бағындыру үшін көп еңбек етті". Кейінгі деректерге сәйкес, Кол 1169 жылы Бьелбо шайқасында қаза тапты, ал Бурислев шамамен 1172-73 жылдары осы тағдырға ұшырады. Осы уақыттан бастап ғана Кнут өзін бүкіл елдің патшасы деп атады. Вестергётланд заңына енген қысқаша жылнамаға сәйкес, ол жеңістерінен кейін 23 жыл бойы жақсы патша ретінде билік етті.
Canute was born no later than the 1140s, thus before his father had yet gained power over parts of Sweden. As a young man he was betrothed to a lady, sister of another Canute. Her name is not revealed, but her equal could supposedly not be found in the land. When Eric IX was killed in Uppsala in 1160, Canute was defeated and forced to flee, while his fiancée hid in a monastery for reasons of safety. According to late medieval sources he lived in exile in Norway for three years, a piece of information that is highly unreliable. He later returned to reclaim the throne. The killer of his father, Magnus Henriksson, was slain in 1161 by another pretender, Charles VII, who took the throne and resided in Näs Castle at the southern point of Visingsö, an island in Lake Vättern. Canute came over and slew Charles on 12 April 1167. The sources do not allow us to tell if it was a regicide or if Charles was killed in battle. The deed did not immediately secure the throne for Canute, who started fighting for power against Sverker the Elder's sons or grandsons Kol and Burislev. As the chronicle states, "he fought many battles against Sweden and had the victory in them all, and had great effort before he gained Sweden with peace." According to later sources Kol fell in fighting at Bjälbo in 1169, while Burislev underwent the same fate in about 1172–73. Only from this time could Canute call himself king of the whole country. According to the short chronicle included in the Law of Västergötland, he ruled as a good king for 23 years after his victories.
Ереже
1174 жылдан кейін Канутқа 1202 жылы қайтыс болған ярл (граф) Биргер Броза билігінде тиімді қолдау көрсетті. Көп жағынан, Кануттың ұзақ билеуі Швецияны католиктік Еуропалық мемлекет үлгісіне жақындастырды. Патша билігі нығая түсті, сонымен бірге жазбаша сөздің маңызы артатын орталық бюрократия қалыптасты. Осы кезде патшалық жазбаша құжаттар шығару басталды; олардың тоғызы сақталған, көбінесе Сигтунадағы Виби монастырының істеріне қатысты. 1030 жылдан 1150 жылға дейін Швецияда монета айналымы болмады, содан кейін Лёдеседе монета соғу қайта жаңғырды. Король Канут бұл бастаманы қолдады және шамамен 1180 жылдан кейін KANVTVS REX немесе KANVTVS деген жазуы бар патшалық монеталар шығарды. Монеталар неміс үлгісінде жасалған, және монета соғу Кануттың Солтүстік Германиямен байланысына қатысты болуы мүмкін. 1180 жылға дейін ол Саксониялық Генрих Арыстанмен сауда шарты жасады. Бұл Швеция тарихындағы алғашқы осындай шарт және қалалардың пайда болуының белгісі болуы мүмкін. Сонымен қатар, шамамен 1185 жылы Англияның Генрих II-ге үш елші жіберіп, одан қару-жарақ алды.
After 1174, Canute was ably supported in his rule by the jarl (earl) Birger Brosa who died in 1202. In many ways, the long reign of Canute brought Sweden closer to a Catholic European state model. The power of the king was consolidated, concomitantly with an emerging central bureaucracy where the written word was increasingly important. The issuing of royal written documents began at this time; nine such are preserved, mostly dealing with the affairs of the monastery of Viby at Sigtuna. There had not been any coinage in Sweden from about 1030 to 1150, when minting once again started in Lödöse. King Canute supported the initiative and issued royal coins after c. 1180 with the inscription KANVTVS REX or KANVTVS. The coins are of German type, and minting may be connected to Canute's relationship with North Germany. Some time before 1180 he concluded a commercial treaty with Henry the Lion of Saxony. It is the first such treaty in Swedish history and may indicate the emergence of towns. He also sent three envoys to Henry II of England in c. 1185 and received pieces of armour in return.
Скандинавия және Балтық елдерімен қарым-қатынастар
Скандинавияда Канут пен оның ярлы Бёргер Броза Норвегия королі Сверребен жақсы қарым-қатынаста болды, ол корольдің қарындасы Маргаретаға үйленді. Сверренің жауы Эрлинг Штайнвеггті Канут күйеуінің атынан тұтқындап, Висингсёге қамауға алды. Ал Даниямен қарым-қатынас шиеленіскен болатын. 1176 және 1191 жылдары Даниялық бүлікшілер Швецияда пана тапты, ал 1182 жылы Канут пен Биргер Броза Дания патшалық әскерлерімен жеңілген Скенеде көтеріліс ұйымдастырған Харольд Скраенгті қолдады. Өмірінің барысында Канут христиан дінін тарату мақсатында басқа дінге сенушілермен күрескендігі айтылады. 1187 жылы язычник карелиялықтардың флоты Мёларен көліне кіріп, жағалауларды қиратты. Шабуылдаушылар Сигтунаны өртеп, архиепископ Иоаннды Алмарестакетте өлтірді. Осы оқиғадан кейін Канут Стокгольм аралында қорғаныс мұнарасын салған, бұл Балтық елдерінен келген язычниктардың шабуылдарынан туындаған көптеген бекіністердің бірі болды. Мұндай мұнаралар Skå, Stegeborg, Stenså, Kalmar, Strömsrum және Borgholm қалаларында да салынды. Шабуылдан кейін бірден шығысқа теңіз экспедициясы ұйымдастырылды. Новгород жылнамалары 1188 жылы Готландтан келген варягтар мен "немістердің" оның аумағына шабуыл жасағанын хабарлайды. Солтүстік шабуылшылары Хоружка мен Новоторжекте жеңіске жетіп, қыстады. Бірақ келесі көктемде новгородтықтардан жеңілді. Біргер Броса 1190 жылдары Кануттың өліміне дейін немесе одан кейін Балтық теңізі арқылы немістер мен Готландтан келген адамдардан тұратын кеме флотын басқарған көрінеді. Экспедиция Курляндияға бағытталған, бірақ шығыс Эстонияның жағалауына итеріліп, ондағы тұрғындар жеңіліп, салық төлеуге мәжбүр болды. Skáldatal король Кануттың екі скальдын – Hallbjörn hali және Þorsteinn Þorbjarnarson есімдерін атайды.
Within Scandinavia, Canute and his jarl Birger Brosa entertained good relations with the Norwegian king Sverre, who married the sister of the king, Margareta. The pretender Erling Steinvegg, who was the enemy of Sverre, was arrested by Canute on behalf of his brother in law and imprisoned on Visingsö. On the other hand, relations with Denmark were rocky. Danish rebels found refuge in Sweden in 1176 and 1191, and in 1182 Canute and Birger Brosa supported the pretender Harald Skraeng who fomented a rising in Skåne but was defeated by the Danish royal troops. During his reign Canute was reportedly occupied fighting pagans for the sake of dissemination of the Christian faith. A fleet of pagan Karelians entered Lake Mälaren in 1187 and ravaged the coasts. The marauders burned Sigtuna and killed Archbishop Johannes at Almarestäket. It seems that Canute built a defensive tower on the island of Stockholm after this event, one of many such fortifications made necessary by heathen incursions from the Baltic lands. Other such towers were constructed in Skå, Stegeborg, Stenså, Kalmar, Strömsrum and Borgholm. Immediately after the attack, a sea borne expedition to the east was organized. The chronicles of Novgorod report that Varyags and "Germans" from Gotland attacked its territory in 1188. The Nordic attackers won victories at Khoruzhka and Novotorzhek and stayed over winter. In the next spring they were defeated by the Novgorodians, however. Birger Brosa seems to have led another fleet of Germans and men from Gotland across the Baltic Sea in the 1190s either before or after Canute's death. The expedition was aimed for Curland but was driven to the coast of eastern Estonia whose inhabitants were defeated and forced to pay tribute. Skáldatal names two of King Canute's skalds: Hallbjörn hali and Þorsteinn Þorbjarnarson.
Өлім және мұрагерлік
Кнут 1195 жылдың күзінде немесе 1196 жылдың 8 сәуірінде Вестергётландтың Эриксберг қаласында қайтыс болды. Ұзақ жылдар бойы Швецияны табысты басқарған ол, Филиптен (1118 ж. қайтыс болған) кейін табиғи өліммен өлген алғашқы патша болды. Ол Варнем аббаттығында жерленді. Оның ұлдарының оның қайтыс болған кезде есейгені айтылады, бірақ оның орнына бұрынғы қарсыласы Карл VII-нің ұлы Сверкер Карлссон келді. Сверкер әулеті шіркеу мен салтанатты тұлғалардың қолдауымен билікті қан төкпей-ақ қайта иеленді.
Canute died in Eriksberg in Västergötland, either in the autumn of 1195 or on 8 April 1196. On balance he was the first successful ruler of Sweden for a long time, being the first king since Philip (d. 1118) to die a natural death. He was buried in Varnhem Abbey. His sons were reportedly grown up at his demise, but he was nevertheless succeeded by a son of his former rival Charles VII, Sverker Karlsson. The House of Sverker had sufficient support among the church and grandees to regain power, apparently without shedding blood.