Кіріспе

Саентологияның псевдоғылыми детоксикациялық бағдарламасы

Тазарту режімі, сонымен қатар Тазарту немесе Хаббард әдісі деп аталады, көптеген адамдар осы процеске қатысу нәтижесінде ауруханаға түскен. Оның есірткіге тәуелділікті емдеуде клиникалық қолданылуы жоқ, бірақ Саентологияның ізбасарлары оны есірткі пайдаланудың немесе уытты заттарға ұшыраудың ұзақ мерзімді салдарымен күресудің жалғыз тиімді жолы деп санайды. Ол контекстке байланысты діни немесе зайырлы, медициналық немесе таза рухани ретінде әртүрлі жарияланады. Ол сәулеленуге қарсы қоспаны таблетка түрінде "Дианазен" деп сатқан. 1958 жылы АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы 21 мың таблетканы тартып алып жойды. 1979 жылғы Тазарту режімінің алдындағы нұсқасы "Теру бағдарламасы" деп аталды және Хаббардтың сөзіне сүйенсек, денеде ұзақ уақыт сақталып қалатын ЛСД іздерін жоюға арналған. Қатысушы диетасын шектеді, оған үлкен дозада витаминдер мен бір шай қасық тұз кірді, сондай-ақ күніне кем дегенде бір сағат резеңке костюммен жүгіруге жұмсады. Кейбір жағдайларда бұл режим айлар бойы созылды. Бұл туралы ақпарат Хаббардтың "Дианетика және Саентологияның техникалық бюллетеньдерінде" және "Таза дене, таза ой" кітабында жарияланды. Осылайша, ниациннің шамадан тыс дозасынан туындайтын тері тітіркенуі, қызару, бас айналу және бас ауру сияқты әсерлер бағдарламаның пайдалы нәтижесі ретінде қарастырылады. 1996 жылы "жеңілдіктермен" 1790 доллар (бірақ басқа 1996 жылғы дерек көзі төрт апталық бағдарлама үшін шамамен 4000 доллар тұрады деп мәлімдейді), Саентология Тазарту режімін жұртшылыққа детоксикация бағдарламасы ретінде ұсынады, сонымен қатар Нарконон сияқты Саентологиямен байланысы жоқ ұйымдармен бірлесіп, осы бағдарламаны тәуелділік пен жоғары деңгейдегі стресске ем ретінде ұсынады. Саентологтар бағдарламаның көмегімен емделетін жағдайлардың қатарында рак, ЖИТС, жүрек аурулары, бүйрек жеткіліксіздігі, бауыр аурулары және семіздік бар екенін айтады. Саентология шіркеуі Хаббардқа осы бағдарламаны ойлап тапқаны үшін Нобель бейбіт сыйлығын беруге әрекеттенді, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Калифорнияда Саентологтар детоксикация бағдарламасына ғылыми негіз беру мақсатымен екі ұйым құрды: Ғылым мен білімді дамыту қоры (FASE) және HealthMed клиникасы. HealthMed ұсынған бағдарлама журналист Дэвид Стейнманның "Уланған планетаға арналған диета" кітабында кеңінен жарияланды, ол Саентология шіркеуімен байланысы жоқ екенін мәлімдеді. Алайда, кітап АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасынан шыққан бір құжаттың тақырыбы болды, онда Стейнман фактілерді бұрмалаған деп айыпталды.

Теориялық негіз

Тазарту курсының теориялық негізі – токсиндер, есірткілер және радиоактивті бөлшектер дене майында жиналады, олар май алмасу (осылайша май тұтыну) және физикалық жаттығулар арқылы шығарылады, содан кейін терлеу және басқа да қалыпты механизмдер арқылы – организмнен шығарылады. Тәуелсіз ғылыми сараптамалар тердегі токсиндер мен есірткілердің концентрациясының мардымсыз екенін көрсетеді, себебі олар негізінен бауыр, бүйректер және өкпе арқылы шығарылады. Ұсынылған дәлелдер детоксикацияның іс жүзінде жүзеге асырылып жатқанын көрсетпейді. 1995 жылғы медициналық конференцияда жасалған шолуда ниациннің үлкен дозалары тиімсіз деп танылды, әсіресе олар химиялық сезімталдықпен күрескенде кері нәтиже беретін гистаминді босатуға себеп болатындықтан. Психолог Герман Стауденмайер бұл бағдарламаны белгілі бір ауруға сәйкес келмейтін және психофизиологиялық болуы мүмкін көптеген химиялық сезімталдық синдромын диагностикалау және емдеу үрдісінің бір бөлігі ретінде сипаттайды. "Buffalo News" газетімен кеңескен үш сарапшы бағдарламаның негізгі әлсіз дәлелдері мен күмәнді болжамдарын сынады. Наркононмен байланысы бар дәрігер Дэвид Эмерсон Рут осы бағдарламаны жиырма жылдан бері жүргізіп келеді және оның теориясын қолдайды. Саентолог емес ол, бағдарламаның Саентология үшін ақша немесе жаңа мүшелер жинамайтынын мәлімдейді. 1989 жылы Newkirk Herald Journal редакторы Роберт В. Лобсингер бағдарлама туралы медициналық сарапшылардың пікірлерін сұрады. Оклахома штатының Понка қаласындағы доктор Марк Палмер терлеу арқылы есірткілерді тазартатын теорияны жоққа шығарып, "Пациент қанша терлесе де, көптеген есірткілерді шығару қабілетін айтарлықтай арттыра алмайды" деді. Оклахома университетінің биохимия профессоры Брюс Ро Наркононның материалдарын қарап шыққаннан кейін бағдарламаны "жартылай шындықтар мен жалған ғылымға" негізделген "алдау" деп сипаттады. Калифорния штатының Денсаулық сақтау департаменті үшін дайындалған Нарконон туралы есепте витаминдердің үлкен дозалары "қауіпті" және "кейбір жағдайларда өлімге әкелуі мүмкін" деп көрсетілді. 2003 жылы Дублин университетінің фармаколог профессоры Майкл Райан сотта бағдарламаның ғылыми тұрғыдан дәлелденбегенін және медициналық тұрғыдан қауіпті екенін куәландырды. Бағдарламаны сатушылар оның қауіпсіз және тиімді екенін мәлімдейді. Маркетингтік материалдарда оның тиімділігі туралы куәліктер келтірілген. Бұл емді байқаған кейбір дәрігерлер куәліктерге риза болды, бірақ жақсарулардың себебі плацебо әсері емес, бағдарламаның өзі екенін дәлелдеуді сұрады. 1999 жылы Франциядағы сот ісінде Саентология шіркеуінің бес қызметкері бағдарламаны және басқа Саентология процедураларын сатуда алаяқтық жасады деп айыпталды. Ресейде бұл бағдарламаны мемлекеттік органдар халық денсаулығына қауіп төндіретініне байланысты тыйым салған.

Мемлекеттік органдардың қабылдауы

Луизиана штатының Шревпорт қалалық кеңесі 1980 жылдардың соңында HealthMed арқылы 20 өрт сөндірушінің бағдарламаға қатысуын мақұлдады. Қаланың сақтандыру компаниялары токсиколог Рональд Э. Готстың бағалауын тапсырды, ол бағдарламаны "алдастың көрінісі" деп бағалап, "ешқандай рационалды медициналық мақсаты жоқ" деді. Әйел Наркононның сенімділерінің қаржысымен орталықта қалды. Бұл орталық алғашқы жылы жүздеген науқасты қабылдады, бірақ қаржылық қиындықтарға ұшырады. Кейбір судьялар оның тиімділігіне көз жеткізбегендіктен, қылмыскерлерді оған жіберуден бас тартты. Осыдан екі жыл бұрын орталыққа федералды және штаттық қаржыландырудан 1,57 миллион доллар түсті.

Нью-Йорк құтқарушыларының удан арылу жобасы

Нью-Йорк қаласындағы құтқарушылардың залалсыздану жобасы – танымал сайентолог Том Круздің бірлесімен құрған бастамасы. Бұл жоба 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі шабуылдардан кейін улануға ұшыраған мемлекеттік қызметкерлерге тазалау процедураларын ұсынады. Жоба президенті бағдарламаны 800-ден астам құтқарушыға қолданғанын мәлімдеді. Көптеген қатысушылар оң нәтижелерге қол жеткізгендерін айтты, ал кейбір жергілікті билік өкілдері мемлекеттік қаржымен марапатталған бұл жобаны қолдады. Дегенмен, жоба құтқарушыларды бағдарламаның ықтимал қауіптеріне ұшыратуы, сайентологияға жалдауы және қаржыны сайентологиямен байланысты ұйымдарға бағыттауы сынға ұшырады. Процедура Американың био тазалау орталықтары деген атпен жүргізіледі және жеке донорлық қаражаттан өзге мемлекеттік қаржыны да алады. Көптеген полицейлер бағдарламаға қатысқаннан кейін пайда көргендерін мәлімдейді, бірақ 2007 жылы Юта штатындағы клиникамен байланысты дәрігер бұл бағдарламаның мет-лабораторияларға ұшыраған адамдарға тигізетін әсері зерттелмегенін мойындады. 2007 және 2008 жылдары оның кеңсесі 20 полицейдің бағдарламаға қатысуы үшін 140 000 доллар жұмсады және Юта штаты заң шығарушы органынан 440 000 доллар сұрады. 2009 жылы республикалық заң шығарушылар сессияның соңғы күндерінде жобаға қосымша 100 000 доллар бөлді, төлемді қарастыратын комитеттің қарауына жібермей, тікелей мақұлдады. 1998 жылғы сұхбатта Саентология халықаралық шіркеуінің президенті Хебер Йенцш бұл бағдарламаның өзіне радиациялық аурудан құтылуға көмектескенін айтты, ол Ютадағы ядролық сынақтарға ұшыраған бала кезінде жұққан деген сөз. Бірақ кейбір лейкемия жағдайлары осы сынақтармен байланысты болуы мүмкін.