Кіріспе
Армян таулы аймағының халық биі Кочари (;; Κότσαρι; Koçari) – Армян таулы аймағында пайда болған халық биі. Қазір оны армяндар билейді, ал оның түрлерін ассириялықтар, әзербайжандықтар да билейді. Бұл – шеңбер биінің бір түрі. Армян таулы аймағының әр аймағының өзіндік Кочари биі мен музыкасы болған.
Kochari (; ; Κότσαρι; Koçari) is a folk dance originating in the Armenian Highlands. It is performed today by Armenians, while variants are performed by Assyrians, Azerbaijanis, It is a form of circle dance. Each region in the Armenian Highlands had its own Kochari, with its unique way of both dancing and music.
Этимология
Армян тілінде "Кочар" сөзбе-сөз "тізе кел" дегенді білдіреді. Գուճ (gudj немесе goudj) "тізе" және արի (ari) "кел" дегенді білдіреді. Әзірбайжан түркісінде "köç" - "қозғалу" дегенді білдіреді, ол етістік ретінде де, есім ретінде де қолданылады, соңғысы көшпелілердің саяхаттауына байланысты жиі қолданылады. "Köçəri" сонымен қатар "көшпелі" және "көшпелілік" мағыналарын беретін сын есім және зат есім болып табылады. Понт грек тілінде грекше "κότσι" (понт грекше "κοτς") "өкізше" немесе "тобық" дегенді білдіреді (Ортағасырлық грекше "κόττιον" да осы мағынаны білдіреді) және "αίρω" "көтеру" дегенді білдіреді, барлығы бірге "тобықты көтеру" дегенді білдіреді, себебі гректер би кезінде табанды қолданатын аяқтың ең маңызды бөлігі осы деп санайды.
Армян тілі
Армениялықтар Кохари биін мың жылдан астам уақыттан бері билеп келеді. Бұл биді ерлер де, әйелдер де орындайды және оның мақсаты қарсыласты қорқыту. Кохаридің заманауи түрлеріне "тремоло қадамы" қосылған, ол бүкіл денеді дірілдетуді қамтиды. Бұл би Армения геноцидінен кейін Арменияның шығыс бөлігіне таралды. Армениялық Кохари 2017 жылы ЮНЕСКО-ның шұғыл сақтауды қажет ететін материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізілді.
Әзірбайжан тілі
Бүгін бұл би Нахчыван жерінде, оның ішінде Шарур, Садарак, Қаңғарлы, Жұлфа және Шахбуз аймақтарының фольклорлық ұжымдарында ойналады және тойларда көрсетіледі. Кочари биі тензеремен бірге 2018 жылдың қараша айында ЮНЕСКО-ның шұғыл сақтауды қажет ететін материалдық емес мәдени мұралар тізіміне, Йаллы биінің нұсқалары ретінде енгізілді.
Понт грек тіліндегі коцари
Понт гректері мен армяндарда Кочари сияқты көптеген қарқынды, соғысқа дайындық билері бар. Көптеген Понт билерінен өзгеше, Коцари тік ырғақта, бастапқыда жабық шеңберде орындалған.