Кіріспе

Ағаш өңдеуге арналған пішіндеу және аяқтау құралы, металл өңдеуге арналған қол құралы.

Карточкалық сырғанағыш немесе шкаф сырғанағышы – ағаш өңдеуге арналған пішіндеу және аяқтау құралы. Ол қолмен аз мөлшерде материалды алып тастау үшін қолданылады және қол ұстағыштармен (ұшақтармен) жыртылу қаупі бар қиын өрнекті ағаштарда тиімді жұмыс істейді. Карточкалық сырғанағыштар қатты ағаштармен жұмыс істеуге ең қолайлы және оларды құм қағаздың орнына пайдалануға болады. Сырғанау құмдауға қарағанда таза беткей береді, ағаш порындарына шаң жиналмайды және жыртылған талшықтарды қалдырмайды.

Түрлері

Карта сырғанағы әр түрлі пішінде және өлшемде болады, ең көп таралғаны тіктөртбұрышты пішінде, шамамен және қалыңдығы да сондай болады. Тағы бір кең таралған түрі – құс мойны сырғанағы, ол француз қисығына ұқсас пішінге ие және қисық беттерді сырғанауға ыңғайлы. Мысалы, скрипка мойны сияқты дөңгелек пішіндерді сырғанау үшін кішкентай, икемді тіктөртбұрышты сырғанақтар пайдалы. Сондай-ақ, карта сырғанағын арнайы қалыптар жасау үшін де қолдануға болады, мысалы, қалаған қалыптың кері бейнесін болатқа кесу арқылы (түрту немесе штамптау арқылы). Скретч-сток – бұл реттелетін тіреуіште ұсталатын, пішінделген карта сырғанағы. Сырғанақтар көбінесе жоғары көміртекті болаттан жасалады. Көптеген өндірушілер әртүрлі стильдегі сырғанақтарды ұсынады. Көптеген ағаш шеберлері өздерінің карта сырғанақтарын ескі қол араларынан кесуді ұнатады. Карта сырғанақтары керамикамен жұмыс істеуде де қолданылады, онда олар дәстүрлі ағаш қабырғаның орнын басады. Сырғанақ ылғалды немесе құрғақ сазды кесуге де жарамды. Суретте осы сырғанақтың камераға ең жақын орналасқан түрі көрсетілген.

Бүршікті бұру

Карта сырғанағының кескіш бөлігі – сырғанақтың қазылған жиегі. Қазық – металлдан жасалған өткір ілгек, ол сырғанақтың шетін бөрішпен немесе болат таяқшамен жылтырату арқылы жасалады. Жылтырату алдында сырғанақтың шетін тегістеу үшін арнайы қайрақ немесе доғарылған тас қолданылады. Кабинет жасаушылар көбінесе жиекті тікбұрышты немесе сырғанақтың бетіне перпендикуляр етіп тегістейді, бұл екі жағынан да жақсы қазықты жасауға мүмкіндік береді. Аспап жасаушылар көбінесе қисайған жиекті пайдаланады, ол бір жағынан ғана күшті қазықты жасауға мүмкіндік береді. Қазықты жасау процесінің әртүрлі нұсқалары бар, олардың таңдалуы жеке талғамға байланысты. Дегенмен, негізгі принцип – жылтырату таяғын сырғанақтың жиегіне шағын бұрышпен ұстап, оның бойымен бірнеше рет жүгіртіп, қазық пайда болғанша жылтырату. Бір нұсқада, алғашқы бірнеше жүрісте таяқты сырғанақтың бүйіріне тік ұстап, жиектен сыртқа қарай қазық жасалады, содан кейін таяқты сырғанаққа перпендикуляр бағытта жүгіртіп, оны кері бұруға болады. Қазық дұрыс жасалғанда, сырғанақ ұшақтан шыққан қыртыстарға ұқсас шағын қыртыстарды шығарады. Егер тек ұнтақ пайда болса, сырғанақ өткір емес немесе дұрыс қолданылмаған.

Қолдану

Қолданылған кезде, карточка сырғанағышты саусақтармен ұстап, екі қолымен екі жағынан қысқылап, қозғалыс бағытына қарай еңкейтіледі. Еңкейтілу дәрежесі кескіш жиектің тиімді бұрышын, яғни тізімді басқарады. Дұрыс бұрышты табу үшін жаттығу қажет. Еңкейтуден басқа, пайдаланушы әдетте сырғанағышты саусақтарымен жиектерінен ұстап, ортасынан бас бармақтарымен басып, сәл иілтеді. Осы сәл иілу сырғанағыштың бұрыштарын сәл көтеріп, жұмыс дайындамасын зақымдаудан сақтайды. Сырғанағышты пайдаланушыға қарай тартуға немесе одан итеруге болады, бірақ кейбір ағаш өңдеушілер сырғанағышты бір жаққа тартқанда, ол шұңқырына түсіп, беті тегіс болмай қалуы мүмкін деп санайды. Карточка сырғанағыштың басты кемшілігі – оны қолдануды меңгерудің қиындығы. Тізімді дұрыс бұруға біраз тәжірибе керек, содан кейін сырғанағышты жұмыстың үстінде дұрыс ұстау қажет. Сонымен қатар, қолдану кезінде туындайтын үйкелістен сырғанағыш саусақты күйдіретіндей ыстық болуы мүмкін. Кейбір ағаш өңдеушілер осы құралды «карточка сырғанағыш» орнына «кабинеттік сырғанағыш» деп атайды. Бұл кеңінен қабылданғанымен, жеке құрал да бар, ол «кабинеттік сырғанағыш» деп аталады және карточка сырғанағыштан ұшақ сияқты қисайған жиегімен ерекшеленеді. Карточка сырғанағышты кабинеттік сырғанағыш деп атау осы екі құралды шатастыруға әкелуі мүмкін. Карточка сырғанағыштың бір түрі – сырғанақ ұшағы, ол карточка сырғанағыш орнатылған қол ұшағынан тұрады. Бұл мақсатқа арналған әртүрлі түрдегі ұстағыштар да бар. Бұл карточка сырғанағышты қолдануды жеңілдетеді және жылумен байланысты проблемаларды азайтады. Тізімді бұруға көмектесетін жылтырату жигалары және басқа да аксессуарлар бар, бұл карточка сырғанағышты жаңадан бастағандар үшін қолжетімді етеді.