Ян Ти Лян: Гонконг судьясының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Гонконг судьясы (1929–2023)

Сэр Ти Лян Янг (30 маусым 1929 – 24 маусым 2023) – Гонконг судьясы. Ол 1988–1996 жылдары Гонконгтың бас судьясы болды, британдық отаршылдық кезеңінде бұл қызметке тағайындалған жалғыз этникалық қытай азаматы болды. Янг 1996 жылғы Гонконгтың бас атқарушысы сайлауына қатысты, бірақ қарсыласы Тунг Че Хвадан жеңіліс тапты. Гонконгқа егемендік берілгеннен кейін Тунг оны Атқарушы кеңестің ресми емес мүшесі етіп тағайындады және ол 2002 жылы зейнетке шықты. Зейнетте ол негізінен ағылшын тілінде жазу және оқытумен айналысты. 2003 жылдың қыркүйегінде ол RTHK радио бағдарламасының жүргізушісі болды, «Ян Ти Лянның пошта жәшігі» (楊鐵樑留言信箱) бағдарламасы ағылшын грамматикасын оқытуға арналған. Янг 2023 жылдың 24 маусымында 93 жасында дүние салды.

Ерте өмір

Ян 1929 жылғы 30 маусымда Шанхайда дүниеге келген. Ол алғашқы жылдары Сент-Джон орта мектебінде оқыды (Сент-Джон университетімен негізі бір) және 1946-1949 жылдары Шанхайдағы Сучжоу университетінің құқық мектебіндегі Қытай салыстырмалы құқық мектебінде құқық білімін алды. Қытай азамат соғысының салдарынан, ол бітіруге аздай қалғанда қысқа мерзімге Гонконгқа көшіп, 1949 жылы Сент-Джон залында тұрды. Содан кейін ол Лондон университетінің колледжінде құқық оқу үшін Англияға кетіп, 1953 жылы құрметпен LLB дәрежесін алды. 1954 жылы Грейс Иннде құрметпен адвокаттыққа қабылданды. Англияда оқып бітірген соң, Ян 1955 жылы Гонконгқа қайтып келді.

Сот мансабы

1956 жылғы маусымда Янгқа судьялық лауазым ұсынылды, ол оны қабылдады, ал 1963 жылы аға судья болып тағайындалды. Янг 1964-1968 жылдары аудандық судья міндетін атқарды. Осы кезеңде ол Коулун көтерілісіне байланысты талаптарды бағалау кеңесінің төрағасы болды, ал 1967 жылғы солшыл көтерілістен кейін өтемақы төлеу кеңесіне де төрағалық етті. 1968 жылы Виктория аудандық сотының судьясы болып тағайындалды, 1970 жылы Қытай тілі комитетінің мүшесі және Заң комитетінің төрағасы болды. Янг 1971 жылы қысқа мерзімге Puisne Judge міндетін атқарды. 1972 жылы нөсер жаңбырдан болған апаттарды тергеу комиссары болып тағайындалды. 1975 жылғы 17 ақпанда ол Корольдік Гонконг полициясының бұрынғы Коулун аудандық комиссарының орынбасары Питер Фицрой Годбердің сыбайлас жемқорлыққа қатысты ісін қарады. Алты күндік соттан кейін Янг оны төрт жылға бас бостандығынан айырды. Сол жылы Янг Гонконг Жоғарғы Сотының судьясы болып тағайындалды. 1976 жылы ол Леунг Уинг-сан ісі бойынша тергеу комиссиясына төрағалық етті, онда станция сержанты Лау Чонг вах Леунгке 10 000 гонконг доллары ұсынып, басқа адамды жарақаттағанын мойындауға мәжбүрлегені айтылды. 1980 жылы Янг инспектор Джон МакЛеннанның өзін-өзі өлтіруіне байланысты тергеу комиссиясын басқарды. 1981 жылы Янг апелляциялық сот судьясы болып тағайындалды, ал алты жылдан кейін вице-президент болды. 1988 жылғы наурыз айында Янг Гонконгтың бас судьясы (сол кездегі Апелляциялық соттың бас судьясы) болып тағайындалды, бұл ұсыныс губернатор сэр Дэвид Уилсон жасаған. Бұл қытай ұлтының өкілінің осы лауазымға тағайындалған алғашқы жағдайы болды. Тағайындау алдында ол сондай-ақ Жаңа жылдық құрмет көрсету тізімінде Елизавета II патшайымнан рыцарлық атағын алды. Дәстүрлі практика бойынша Гонконгтың бас судьялары Бруней Даруссаламның бас судьясы болып тағайындалады. Алайда Янгтың алдыңғы лауазымдағы адамы, сэр Денис Тюдор Эмиль Робертс зейнетке шыққаннан кейін де Бруней Даруссаламның бас судьясы қызметін атқаруын жалғастырды. Сэр Т.Л. орнына 1988 жылғы 24 мамырда Брунейдің Апелляциялық сотының президенті болып тағайындалды.

In June 1956, Yang was offered a post as magistrate, which he accepted, and, in 1963, he was promoted to senior magistrate. Yang was acting District Judge from 1964 to 1968. During that period, he was chairman of the Kowloon Disturbances Claims Assessment Board and following the 1967 Leftist Riots, he also presided over the Compensation Board. In 1968, he was appointed District Judge of the Victoria District Court and was made a member of the Chinese Language Committee and president of the Legal Sub Committee in 1970. Yang was, for a brief period in 1971, acting Puisne Judge. In 1972, he was appointed Commissioner of Inquiry into the Rainstorm Disasters. On 17 February 1975, he presided over the watershed corruption trial of Peter Fitzroy Godber, a former Kowloon Deputy District Commissioner of the Royal Hong Kong Police Force. Yang sentenced him to four years' imprisonment after a six day trial. That same year, Yang was promoted to Judge of the High Court of Justice of the Supreme Court of Hong Kong. In 1976, he chaired the Commission of Inquiry into the Leung Wing sang case in which a station sergeant, Lau Cheong wah, allegedly induced Leung with HK$10,000 to confess to wounding another person. In 1980, Yang was chairman of the Commission of Inquiry into the apparent suicide of Inspector John MacLennan. Yang was appointed a Justice of Appeal in 1981 and, six years later, Vice President. In March 1988, Yang was appointed Chief Justice of Hong Kong (the then chief judge of the Court of Appeal) following recommendation of the Governor Sir David Wilson. This was the first time an ethnic Chinese had held this office. Prior to the appointment, he also received a knighthood from Queen Elizabeth II in the New Year Honours List. According to customary practice, Chief Justices of Hong Kong would also become Chief Justice of Brunei Darussalam. Yang's predecessor, however, Sir Denys Tudor Emil Roberts, continued to serve as Chief Justice of Brunei Darussalam after his retirement. Sir TL was instead appointed president of the Court of Appeal of Brunei on 24 May 1988.

Бас атқарушыны сайлау

1996 жылы Янг өзінің кандидатурасын алғашқы Бас атқарушы сайлауына қатысу үшін сол кездегі губернатор Крис Паттенге отставкасын ұсынды. Бұған қоса, ол британдық азаматтығынан бас тартып, Елизавета II патшайымына рыцарлық атағынан бас тарту туралы хат жазды. Сайлауға дейін ол бірқатар науқандар ұйымдастырды, оның ішінде мемлекеттік тұрғын үйлерді аралады және өмірінде алғаш рет метромен саяхат жасады. 1996 жылдың 11 желтоқсанында кіші сайлау комитеті кеме тасымалының ірі кәсіпкері Тун Чхэ Хуаның кандидатурасын Янгтан басымдықпен қолдап, Бас атқарушы етіп тағайындады. Дауыс беру нәтижесі 320-ге қарсы 42 болды. Янг Гонконг арнайы әкімшілік аймағы құрылғаннан кейін Тунның Атқарушы кеңесінің ресми емес мүшесі болып тағайындалды. Кеңесте жұмыс істеген кезеңінде ол 1998 жылдан 2002 жылға дейін Exchange Fund Investment Ltd компаниясының төрағасы болды және Гонконгтың Tracker қорының басқаруына жауапты болды. 1999 жылдан 2004 жылға дейін ол Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуелсіз комиссияның шағымдар жөніндегі комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

Мемлекеттік қызмет

1981 жылдан 1984 жылға дейін Янг университеттер мен политехникалық институттарға берілетін гранттар комитетінің төрағасы болды. 1985 жылдан 2001 жылға дейін ол Гонконг университетінің кеңесінің төрағасы болды. Сонымен қатар, 1994 жылдан 2001 жылға дейін Гонконг университетінің проканцлері қызметін атқарды. 2000 жылы проканцлер болып жұмыс істеген кезінде университет оны "Қоғамдық пікір" бағдарламасы бойынша туындаған дауларды зерттеуге тағайындады. 1988 жылы Грей Инннің құрметті мүшесі болып сайланды. 1991 жылы ол Лондон университетінің колледжінде Бентам клубының президенті болды. 1998 жылдан 2012 жылға дейін Гонконг Қызыл Кресінің төрағасы болды, ал 2012 жылдың маусым айында президенттің құрметті лауазымын иеленді. 2002 жылы Атқарушы кеңестен кеткеннен кейін Янг көп уақытын ағылшын грамматикасы мен этикетін оқытуға арнады. 2003 жылдың қыркүйегінде ол Гонконг радио және теледидарында "Янг Ти Лянның пошта жәшігі" (楊鐵樑留言信箱) атты радио бағдарламасын жүргізіп, ағылшын грамматикасын оқытып, өз веб-сайтында сұрақтарға жауап берді. 1998 жылдан бері Гонконг университетінде қытай тілінен құрметті профессор болып табылады. 2005 жылы Гонконгтың Қытай университеті оны құрметті профессор және Заң мектебінің атқару комитетінің төрағасы етіп тағайындады. 2006 жылы Гонконгтың Ашық университетінде әлеуметтік ғылымдар кафедрасының құрметті профессоры атанды.

Құрметтер

Ол 1988 жылы рыцарь атағына ие болды. 1998 жылдың 1 шілдесінен 2012 жылға дейін бейбіт судья болып тағайындалды. 1999 жылы Гонконгтың арнайы әкімшілік аймағы үкіметі оның Гонконгтағы әділет және жоғары білім беруге қосқан үлесі үшін Ұлы Баухиния медалімен марапаттады.

Құрметті дәрежелері

Құрметті ЛЛД, Гонконгтың Қытай университеті, 1984 ж.
Құрметті ДЛит, Гонконг университеті, 1991 ж.
Құрметті ЛЛД, Гонконг политехникалық университеті, 1992 ж.