Кіріспе
Жаңа Зеландия судьясы және Жаңа Зеландияның 12-ші бас судьясы Дам Сиан Серпухи Элиас (13 наурыз 1949 жылы туған) – Жаңа Зеландияның 12-ші бас судьясы, демек, елдің сот жүйесіндегі ең жоғары дәрежелі лауазымдағы өкіл болды. Ол Жаңа Зеландия Жоғарғы Сотының төрағасы және бірнеше рет Үкімет басшысының міндетін атқарды.
Dame Sian Seerpoohi Elias (born 13 March 1949) was the 12th chief justice of New Zealand, and was therefore the most senior member of the country's judiciary. She was the presiding judge of the Supreme Court of New Zealand and on several occasions acted as administrator of the Government.
Жас шағы мен отбасы
Лондон қаласында армян әкесі мен уэльстік анасынан дүниеге келген (сондықтан оның уэльстік есімі және армян тегі), Ильяс 1952 жылы Жаңа Зеландияға келді, содан кейін Оклендтегі Қыздар епархиялық мектебіне оқыды. 1970 жылы Окленд университетінде заң мамандығын бітіріп, кейін Стэнфорд университетінде оқуын жалғастырды.
Бас судья
1999 жылдың 17 мамырында Элиас Жаңа Зеландияның Бас судьясы болып ант берді, Жаңа Зеландияда бұл лауазымды атқарган алғашқы әйел атанды. 1999 жылғы Королеваның туған күніне арналған наградалар салтанатында ол Жаңа Зеландияның Еңбегі үшін орденінің Үлкен серігі дәрежесіне ие болды.
Үкімет әкімшісі қызметі
Бас судьяның рөлінің бір аспектісі – генерал-губернатор өкілдігін орындай алмаған кезде (қызметтің бос болуына, ауруға, Жаңа Зеландиядан кетуіне немесе басқа себептерге байланысты) Үкіметтің әкімшісі болып табылу. Элиас бұл қызметті ең көп 2001 жылдың 22 наурызынан 2001 жылдың 4 сәуіріне дейін – сэр Майкл Харди Бойз бен Сильвия Картрайттың қызмет мерзімдері арасында, 2006 жылдың 4 тамызынан 2006 жылдың 23 тамызына дейін – Картрайт пен сэр Ананд Сатьянандтың қызмет мерзімдері арасында, 2011 жылдың 23 тамызынан 2011 жылдың 31 тамызына дейін – Сатьянанд пен сэр Джерри Матепарейдің қызмет мерзімдері арасында, 2016 жылдың 31 тамызынан 2016 жылдың 28 қыркүйегіне дейін – Матепарей мен Пэтси Редди ханымның қызмет мерзімдері арасында, сондай-ақ генерал-губернатор өкілдік функцияларын орындай алмаған басқа да уақыттарда атқарды.
Маори келісімінің талаптарын қолдау
1984 жылы Элиас Нганеко Минхиниктің Манукау порты туралы талабын Уайтханги трибуналына ұсынуға көмектесті. Бұл, Жаңа Зеландия маори кеңесі мен Бас прокурор арасындағы іс, радиожиіліктерді сатуға тыйым салу туралы талап, сондай-ақ 1994 жылғы маори сайлау опциясына шағымдану ісі сияқты, басқа да шарттар бойынша істерде жұмыс істеуге әкелді. 2003 жылдың маусым айында ол маңызды сот ісіне қатысты, ол маори жер сотының жағалау және теңіз түбіне меншік құқығын беру мүмкіндігін қарастырды. Одан кейінгі құқықтық беймәлімдіктер мен маори қоғамындағы өзгерістер келесі 18 ай бойы саяси күн тәртібінде басымдыққа ие болды.
"Бәласыз нәрестелер" сөздігі
2009 жылдың шілдесінде Элиас Жаңа Зеландия Заңгерлер қоғамының Әйелдер заң комитетінің Веллингтон бөлімшесі ұйымдастырған жылдық Ширли Смит лекциясындағы сөздерімен пікір келіспеушілік тудырды. Жылдық лекция белгілі қылмыстық қорғаушы Ширли Смиттің құрметіне арналады. Смиттен алынған цитата бойынша "Кінәсіз нәрестелер" ("Blameless Babes") деп аталған сөйлемінде ол былай деп жазған: "[Құламаның түбінде түрме салу – шешім емес. Қылмыскерлер оған түсіп, қоғамға зор шығын келтіреді. Біз неге кінәсіз нәрестелер қылмыскерге айналатынын анықтауымыз керек]". Сөйлесінде Элиас түрмелердегі тұрушылардың көптігіне алаңдаушылық білдіріп, саяси қайраткерлердің қылмыстық әділет жүйесіне қатысты "жазалаушылық және рефлекстік" көзқарасына қарсы шықты. Соңында Элиас Жаңа Зеландия қылмысқа себеп болатын түбірлік мәселелерді шешу үшін шаралар қабылдамаса, үкімет тұтқындардың өсіп келе жатқан санын азайту үшін атқарушылық кешірімдерге жүгінуге мәжбүр болуы мүмкін деді. Бас судьяның бұл пікірі бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. Әділет министрі Саймон Пауэр жауабында: "Бас судьяның сөйлегені үкімет саясатын ешқандай жағынан көрсетпейді" деді.