Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық ботаник және зерттеуші (1817–1893)
British botanist and explorer (1817–1893)
Ричард Спраус (10 қыркүйек 1817 – 28 желтоқсан 1893) – бриология саласында маманданған ағылшын ботаник. Виктория дәуірінің көрнекті ботаникалық зерттеушілерінің бірі Спраус 15 жыл бойы Амазонканы Анд тауларынан сағасына дейін зерттеді және ол үлгілер жинаған көптеген жерлерді барған алғашқы еуропалықтардың қатарында болды. Спраус көптеген жаңа өсімдік түрлерін ашты және оларға ат қойды, сондай-ақ 19 ғасырдың белгілі ботаниктерімен хат алмасты.
Richard Spruce (10 September 1817 – 28 December 1893) was an English botanist specializing in bryology. One of the great Victorian botanical explorers, Spruce spent 15 years exploring the Amazon from the Andes to its mouth, and was one of the first Europeans to visit many of the places where he collected specimens. Spruce discovered and named a number of new plant species, and corresponded with some of the leading botanists of the nineteenth century.
Ерте өмір және мансап
Ричард Спраус Йоркширдегі Ховард қамалының жанындағы шағын Ганторп ауылына жақын жерде дүниеге келген. Әкесі, жергілікті мектеп мұғалімінен оқығаннан кейін, Спраус 1839-1844 жылдар аралығында Йорктегі Санкт-Петер мектебінде тәрбиеші, сосын математика пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді. Спраус 1833 жылы Йоркширде өсімдіктерді жинаумен айналыса бастады. 1834 жылы, 16 жасында, ол Ганторп маңындағы саяхаттарында тапқан барлық өсімдіктердің тізімін жасады, бұл тізімде мох тәрізділерге ерекше назар аударылған. Әліпбилік тәртіппен реттелген және 403 түрді қамтитын жинақ және атау беру – Спраустың жергілікті ботаникаға жасаған алғашқы маңызды үлесі болды. Үш жылдан кейін ол гүлді өсімдіктердің 485 түрін қамтитын «Мальтон ауданының флорасының тізімі» құрастырды. Спраустың сирек кездесетін өсімдіктерге қатысты бірнеше орналасқан жерлері Генри Бейнстің 1840 жылы жарық көрген «Йоркшир флорасында» көрсетілген. 1842 жылы Спраус мох тәрізділерге қызығушылық танытқан ирланд ботанигі Томас Тейлорға барды. 1844 жылы үш апталық саяхатының нәтижесінде жазылған «Тиздейлдің мохтары мен гепатикалары» атты жұмысы, сирек түрлерді табу және анықтаудағы оның шеберлігін көрсетті. Бейнстің «Йоркшир флорасында» Тиздейлден тек төрт мох тіркелген. Спраус бұл көрсеткішті 167 мох және 41 гепатикаға дейін арттырды, олардың ішінде алты мох және бір бауырлы мох Ұлыбритания үшін жаңа болды. 1845 жылдың сәуір айында ол «Лондон ботаникалық журналында» 23 жаңа британдық мохтың сипаттамасын жариялады, олардың шамамен жартысын өзі ашқан. Сол жылы ол «Фитолог» журналында «Йоркширдің мохтары мен гепатикаларының тізімі» атты жұмысын жариялады. Бұл тізімге Англия флорасына жаңа 48 және Йоркширге жаңа 33 мох кірді. Спраус Кеудегі Корольдік ботаникалық бақтың директоры Уильям Джексон Хукердің назарына ілігіп, 1845-1846 жылдары Пиренейге ғылыми экспедицияға ұсынылды. 1846 жылы ол «Пиренейлер ботаникасы туралы жазбалар» жариялады, содан кейін 1849 жылы жарық көрген «Пиренейлер мохтары мен гепатикалары» атты техникалық мақаласы жарық көрді.
Richard Spruce was born near Ganthorpe, a small village near Castle Howard in Yorkshire. After training under his father, a local schoolmaster, Spruce began a career as a tutor and then as a mathematics master at St Peter's School in York between 1839 and 1844. Spruce started his botanical collecting in Yorkshire about 1833. In 1834, at age 16, he drew up a neatly written list of all of the plants he had found on trips around Ganthorpe, focusing on bryophytes. Arranged alphabetically and containing 403 species, the gathering and naming was Spruce's first major contribution to local botany. Three years later he had drawn up a "List of the Flora of the Malton District" containing 485 species of flowering plants. Several of Spruce's localities for the rarer plants are given in Henry Baines's Flora of Yorkshire, published in 1840. In 1842 Spruce visited Thomas Taylor, an Irish botanist who shared his interest in bryophytes. In 1844 his paper on "The Musci and Hepaticae of Teesdale", the result of a three week excursion, showed his skill at locating and identifying rare species. In Baines's Flora of Yorkshire only four mosses were recorded from Teesdale. Spruce increased the record to 167 mosses and 41 hepaticae, of which six mosses and one liverwort were new to Britain. In April, 1845, he published in the London Journal of Botany descriptions of 23 new British mosses, about half of which he had discovered himself. That year he also published his "List of the Musci and Hepaticae of Yorkshire" in The Phytologist. The list included 48 mosses new to the English flora and 33 new to Yorkshire. Spruce came to the attention of William Jackson Hooker, the director of the Royal Botanic Gardens at Kew, and was recommended for a collecting expedition to the Pyrenees, which he undertook in 1845–1846. In 1846 he published "Notes on the Botany of the Pyrenees" and followed it with a more technical article, "The Musci and Hepaticae of the Pyrenees", published in 1849.
Оңтүстік Америкаға экспедиция
Прус Пиренейлерде ботаникалық шеберлігін көрсеткеннен кейін, Хукер Бразилияға одан да қиын экспедиция ұсынды. Белгілі ботаник Джордж Бентам Англияға жіберілген барлық үлгілерді делдал және таратушы ретінде қызмет ететін еді. Денсаулығының нашарлығына қарамастан, Спраус ұсынысты қабылдап, Кьюде бір жыл тропикалық ботаниканы зерттейді. Спраус 1849 жылдың 12 шілдесінде «Британия» кемесімен Параға келді, содан кейін Амазонка өзенімен Сантаремге дейін саяхаттап, онда Амазонканы зерттеген тағы екі жас табиғат зерттеушісі – Альфред Рассел Уоллес және Генри Уолтер Бейтспен алғаш рет кездесті. Кейіннен табиғи іріктеу саласындағы еңбектерімен танымал болған Уоллес пен Бейтс Амазонканың салаларымен саяхаттап, кейде Спраусспен кездесіп, ақпарат алмасты. Экспедициясының алғашқы екі жылында Спраус Тромбетас өзенінің бойымен Британдық Гвианаға дейін, Рио-Негро өзенінен Манаосқа дейін жол жүрді. Спраус 1849-1864 жылдар аралығында (көбінесе Бразилия, Эквадор және Перуде) жинаған өсімдіктер мен заттар маңызды ботаникалық, тарихи және этнологиялық ресурсты құрайды және Нью-Йорк ботаникалық бағында, Лондонның Кью қаласындағы Корольдік ботаникалық бақтарда, Дублин Тринити колледжінде және Манчестер университетінде тізімделген. Оңтүстік Америкадағы экспедициясының соңында Спраус Перудің Анд тауларында цинхонаның жергілікті халықтармен өсірілуін зерттеді, содан кейін Үндістан үкіметінің сұрауы бойынша тұқымдар мен жас өсімдіктерді сәтті экспорттады. Бұл өсімдік малярияны емдеу үшін қолданылатын хининді өндіруге арналған еді.
After Spruce proved his botanical skills in the Pyrenees, Hooker proposed a much more challenging expedition to Brazil. The prominent botanist George Bentham would act as broker and distributor of any specimens sent back to England. Despite his fragile health, Spruce accepted the proposal and spent a year at Kew becoming familiar with tropical botany. Spruce arrived at Pará on board the Britannia on 12 July 1849, and traveled up the Amazon River to Santarém where he first met two other young naturalists exploring the Amazon, Alfred Russel Wallace and Henry Walter Bates. Both subsequently well known for their work on natural selection, Wallace and Bates traveled along the tributaries of the Amazon, occasionally crossing paths with and sharing information with Spruce. Within the first two years of his expedition, Spruce had trekked along the full length of the river Trombetas to British Guiana, crossing over the Rio Negro to Manaos. The plants and objects collected by Spruce from 1849 to 1864 (mostly in Brazil, Ecuador, and Peru) form an important botanical, historical and ethnological resource, and have been indexed at the New York Botanical Garden, at the Royal Botanic Gardens, Kew, London, at Trinity College Dublin, and at the University of Manchester. Towards the end of his expedition through South America, Spruce studied indigenous cultivation of cinchona in the Andes of Peru, then successfully exported seeds and young plants as requested by the government of India. The plant was cultivated to produce quinine, a drug used to prevent malaria.
Кейінгі өмірі
1864 жылы Англияға оралған кезде денсаулығы мүжіліп, жинаған ақшасы алаяздардың құрбаны болып жоғалды. Өмірінің соңғы 27 жылын туған жеріне жақын, Йоркширдегі Конисторп ауылында өткізді. Ол үкіметтен шағын зейнетақы алып, ботаникалық зерттеулерін жалғастырды. Террингтон шіркеуінің маңындағы зиратқа жерленген.
By the time of his return to England in 1864, his health was broken and his savings lost to fraud. He spent the last 27 years of his life at Coneysthorpe, Yorkshire, near to where he was born. He received a small pension from the government and continued his botanical studies. He is buried in the churchyard of Terrington.