Кіріспе
Құс түрі Орал совысы (Strix uralensis) – ірі түнгі құс. Бұл құс нағыз совылар тұқымдасының (Strigidae) мүшесі. Орал совысы – Стрикс туысының өкілі, және осы туыс Линей таксономиясы бойынша тұқымдас атауының бастауы болып табылады. Оның ортақ және ғылыми атауларының екеуі де Ресейдегі Урал тауларымен байланысты, одан түпкі үлгі алынған. Дегенмен, бұл түрдің таралу аймағы өте кең, ол батысқа Скандинавияның көп бөлігіне, таулы Шығыс Еуропаға және сирек жағдайларда Орталық Еуропаға дейін созылады, содан кейін Палеарктика арқылы Ресейге, шығысқа қарай Сахалинге және бүкіл Жапонияға таралады. Орал совысына 15-ке дейін қосалқы түрлер жатуы мүмкін, бірақ клиналдық өзгерістерді ескергенде, олардың саны аздау болуы ықтимал. Бұл орман совысы Еуросибірдегі кең тайга орманымен тығыз байланысты, бірақ ол аралас ормандар мен қоңыржай жапырақты ормандарды қоса алғанда, басқа орман түрлеріне де тарайды. Орал совысы – Стрикс туысының көптеген өкілдері сияқты, тамақтануда көптеген нәрселерді жейтін құс, бірақ ол көбінесе кішкентай сүтқоректілерге, әсіресе егеуқұйрықтар сияқты кішкентай кеміргіштерге тәуелді. Орал совылары көбею кезеңінде тарихи түрде ағаш қуыстары, діңгектер және басқа құстар салған ұялар сияқты әртүрлі табиғи ұя орындарында өздерінің аумағын күшті қорғайды, бірақ қазір, ареалдың көп бөлігінде биологтар мен табиғатты қорғаушылар жасаған ұя салындыларына бейімделген. Өнімділіктің жоғары деңгейі көбінесе жемнің санымен байланысты. Орал совысы жалпы тұрақты түр деп есептеледі және IUCN бойынша қорғау статусы – алаңдаушылық тудырмайтын түр.
The Ural owl (Strix uralensis) is a large nocturnal owl. It is a member of the true owl family, Strigidae. The Ural owl is a member of the genus Strix, that is also the origin of the family's name under Linnaean taxonomy. Both its common name and scientific name refer to the Ural Mountains of Russia where the type specimen was collected. However, this species has an extremely broad distribution that extends as far west as much of Scandinavia, montane eastern Europe, and, sporadically, central Europe, thence sweeping across the Palearctic broadly through Russia to as far east as Sakhalin and throughout Japan. The Ural owl may include up to 15 subspecies, but most likely the number may be slightly fewer if accounting for clinal variations. This forest owl is typical associated with the vast taiga forest in Eurosiberia, although it ranges to other forest types, including mixed forests and temperate deciduous forest. The Ural owl is something of a dietary generalist like many members of the Strix genus, but it is usually locally reliant on small mammals, especially small rodents such as voles. In terms of its reproductive habits, Ural owls tend to vigorously protect a set territory on which they have historically nested on a variety of natural nest sites, including tree cavities and stumps and nests originally built by other birds but now, in many parts of the range are adapted to nest boxes made by biologists and conservationists. Breeding success is often strongly correlated with prey populations. The Ural owl is considered to be a stable bird species overall, with a conservation status per the IUCN as a least concern species.
Сипаттама
Көптеген Strix түрлеріне ұқсас, оның кең, дөңгелек басы және сәйкесінше дөңгелек бет дискісі бар, тек кішкентай V тәрізді ойыс бар. Орал совының, совы үшін ерекше ұзын құйрығы бар, ұшы үшбұрышты. Түсі жағынан, ол әдетте ақшыл-сұр қоңырдан ақшыл түске дейін (түршелері бойынша айырмашылықтары егжей-тегжейлі сипатталған), сәл қараңғырақ сұр қоңырдан қоңырға дейін, контрастты ақшыл белгілермен жабынған. Кеудесі ақшыл-кремдік сарыдан сұр қоңырға дейін, және қара қоңыр жолақтармен жабылады (кейде көбірек, кейде аздап), көлденең жолақтары жоқ. Жалпы қанат түсі түршелер деңгейінде де, жеке деңгейде де әртүрлі болады. Дегенмен, Орал совы көбінесе ақшыл-сұр қоңыр совы ретінде көрінеді, көбінесе басқа Strix соуларының жылы, бай түстерінен мүлдем айырылып, төменгі жағында анық жолақтары бар. Қанаттарының ұзындығы түрлер бойынша өзгеруі мүмкін. Еркектердің салмағы белгілі, ал ұрғашылардың салмағы белгілі. Voous еркектер мен ұрғашылардың орташа салмағын сәйкесінше есептеген. Ересектердің салмағы туралы жарияланбаған мәліметтерге қарамастан, Père David совы (Strix davidi) да Орал совымен шамалас өлшемде болып көрінеді. Стандартты өлшемдердің ішінде, екі жыныста да қанаттың ені түрлер бойынша өлшеніп, құйрығының ұзындығы өлшенуі мүмкін. Қазіргі замандағы соулардың ішінде тек қана үлкен сұр совының құйрығы ұзынырақ болуы анық. Тарс жиі өлшенбесе де, оның ұзындығы шамамен алғанда, ал Солтүстік Еуропада толық тұмсықтың ұзындығы шамамен өлшеніп, ересек соулардың аяқтарының аралық кеңістігі шамамен жете алады. Финляндияда көктемде ән салудың ең жоғары уақыты кешкі сағат 22:00-ден таңғы сағат 00:00-ге дейін, және таңғы сағат 01:00-ден 03:00-ге дейін, ұяға барудың ең жоғары уақытынан өзгеше. Ұрғашының әні ұқсас, бірақ дауысы қабақтырақ және сәл жоғарырақ, сондықтан ол "қайқай" сияқты дыбыс шығарады. Швециялық биолог Орал соуларынан шамамен тоғыз түрлі дыбыс естігенін хабарлады. Дыбыстардың кең ауқымына қарамастан, бұл түр үлкен соу үшін әдетте өте тыныш және тіпті ең белсенді уақытта 2 күнге дейін дыбыс шығармауы мүмкін. Үлкен құлақтарымен және жақсы дамыған бет дискісімен байланысты, бұл және басқа да боралды аймақтарда аң аулайтын соулар үшін дыбыстың маңыздылығын көрсетеді. Орал совының басқа Strix түрлерімен, мысалы, жолақты соумен (Strix varia) салыстырғанда естілу қабілеті жоғарырақ болса, үлкен сұр соу және боралды соу (Aegolius funereus) сияқты нағыз боралды типтегі ортада тіршілік ететін соулармен салыстырғанда нашар дамығандығы анықталды.
Ұқсас құсқұйрық түрлерімен шатастыру
Орал совысы - ерекше көзге түсетін құс, бірақ оны басқа соулармен, әсіресе Strix туысына жататын соулармен шатастыруға болады. Солтүстік Америкада кездесетін жолақты соу өте ұқсас, алайда екеуін ажырататын негізгі белгі – Орал совысының бет дискісінде концентрлі шеңберлер жоқ. Қаңыр соу одан әлдеқайда кішкентай, құйрығы айқын қысқа, ал басы салыстырмалы түрде үлкен. Қаңыр соу, сұр, қоңыр және қызыл түрлерде кездеседі, оның кеудесі қара түйіншелі және көлденең жолақты, ал Орал совысының жолақтары ауыр болғанымен түзу болып келеді.
Таксономия
Орал соғағы 1771 жылы Питер Симон Паллас Strix uralensis деп атады, себебі түпкі үлгі Орал тауларынан жиналған. Орал түрлерінің таралу аймағының орта тұсында орналасқанмен, Карел Воус сияқты авторлар ағылшын тіліндегі жалпы атау үшін «Орал соғағынан» гөрі кеңірек сәйкес келетін атаудың табылмай қалғанына өкініш білдірді. Орал соғағы – Strix туысына жататын құс, оны көбінесе орман соғағы деп атайды. Неотропикалық аймақта өсетін төрт соғал кейде Strix туысына қосады, бірақ кейбір ғалымдар оларды жеке, бірақ туысқан Ciccaba туысына жатқызады. Strix соғалының қазба қалдықтары көптеп табылып, олардың кеңінен таралуы ұзақ уақыттан бері белгілі. Шынайы соғалардың генетикалық байланысы күрделі, әртүрлі генетикалық зерттеулер Strix соғалының Pulsatrix, Bubo және Asio сияқты сырт көрінісі әртүрлі туыстармен байланысты екенін көрсетті. Қаңқақұйрық соғағы – Орал соғағының жақын туысы. Ғалымдар түрлердің бөлінуіне Плейстоцендік мұз басулардың әсер еткенін болжайды, олар оңтүстік-батыс немесе оңтүстік тобын қоңыржай ормандарда (яғни, қаңқақұйрық) суық, боралдық аймақтарда (яғни, Орал) мекендейтін шығыс тобынан бөліп таратқан. Бұл үлгі басқа құс түрлерінде де көрінеді, мысалы, еуропалық жасыл тоқыл (Picus viridus) солтүстік трансконтинентальдық сұрбас тоқылдан (Picus canus) ерекшеленеді. Мұз басулар шегінгеннен кейін, түрлердің ареалдары бірте-бірте жақындасты. Қаңқақұйрық және Орал соғалының өмір сүру ерекшеліктері көбінесе ұқсас болғанымен, түрлердің морфологиялық айырмашылықтары бар және олар әртүрлі климатқа, белсенділік уақытына және мекендеу ортасына бейімделген. Алайда, Германия мен Венгриядан Плейстоценге дейінгі (яғни, Пьяценциан) Strix brevis деп аталатын, қаңқақұйрық соғалынан гөрі үлкен және пропорциясы әртүрлі соғалдың қазба қалдықтары, сондай-ақ, Плейстоценнің ерте кезеңінен Сардиниядағы оңтүстік шөгінділердегі және Паннон алабындағы Орта Плейстоцен шөгінділеріндегі, тіпті кейінірек Бельгия, Франция және Швейцариядағы ерте голоцендегі Орал соғалының қазба қалдықтары оның эволюциялық және таралу тарихының күрделі екенін көрсетеді. Тұтқындықта еркек Орал және әйел қаңқақұйрық соғалы будандастырылып, орташа мөлшердегі және екі түрдің де дауыстық ерекшеліктерін бөлісетін екі ұрпақ тудырды. Америкадағы кейбір түрлер, атап айтқанда, жолақты соғал, Орал, жолақты және дақты соғалардың (Strix occidentalis) бір түр кешенінің бөлігі немесе тіпті бір түрге жататындай тығыз байланысты деп есептеледі. Алайда, Америка мен Еуразия арасындағы Strix соғалының үздіксіз популяция құрағанын көрсететін ешқандай дәлел жоқ, өйткені олар жақсы орманды аймақтарға бейімделген және жолақты соғал қаңқақұйрық соғалға қарағанда экологиялық жағынан ұқсас, олардың мөлшері қаңқақұйрық және Орал соғалы арасындағы аралық деңгейде (соңғысына жақын) және қаңқақұйрық Солтүстік Америка мен Ресей арасындағы шекараға жақын жерде таралмайды. Орал соғалының туыстығының ең күмәнді аспектісі – Пьер-Дэвид соғалы, ол тарихи және қазіргі уақытта Орал соғалының оқшауланған подвиді немесе жеке түрі деп саналады. Пьер-Дэвид соғалы Батыс Қытайдың таулық ормандарының мұздық қалдығы болып саналады, онда өсімдіктер мен жануарлар әлемі мұз басуға дейінгі өмірді еске түсіреді. Жақында жүргізілген зерттеулер Пьер-Дэвид соғалының сыртқы түрі, дауысы және өмір сүру ерекшеліктеріне байланысты жарамды түр екенін көрсетті, бірақ генетикалық зерттеулер Орал соғалының түрлері арасындағы нәсілдер арасындағы әртүрліліктің күрделі екенін көрсетті. Ол The Clements Checklist of Birds of the World тізімінде танылған, бірақ BirdLife International және IUCN оны әлі де Орал соғалының подвиді ретінде жіктейді.
Кіші түрлер
Кейбір мамандар кем дегенде 15 түршесін мойындаған, бірақ кейбіреулері тек сегіздей ғана жарамды түрше болуы мүмкін деп санайды. S. u. uralensis (Паллас, 1771) Бұл атау түршесі, Ресейдің Қиыр Шығысының ішкі аймақтарында, Сібірден Якутияға және Охотск жағалауына дейін, оңтүстікке қарай Орта Волгаға, Оңтүстік Уралға, Тюменьге және Ялуторовскийге дейін таралған деп есептеледі. Ерегіттердің қанат шегі ____, ал мекемелердің қанат шегі ____. Шағын үлгідегі ерегіттердің салмағы ____ болса, бір мекеменің салмағы ____. Дегенмен, кейбір мекемелердің салмағы ____ дейін төмен болуы мүмкін және, жалпы алғанда, Урал сонының басқа түрлерінен айырмашылығы, Бергманның ережесіне белгілі бір деңгейде сәйкес келуі мүмкін. S. u. yenisseensis (Buturlin, 1915) Бұл түрше Орталық Сібір жазығынан Трансбайкалға және Солтүстік-Батыс Моңғолияға дейін таралған, бірақ олар негізінен соңғы екі аймақта қысқы көшпенділер ретінде тіркелген. Ерегіттердің қанат шегі ____, ал мекемелерде ____. Құйрық ұзындығы ____ дейін жетеді. Бұл түрше атау түршесіне өте ұқсас, бірақ әдетте ақшылдығы азырақ және көбінесе одан кішідірек, сондай-ақ көптеген еуропалық Урал сондарынан да кіші. Германиядағы таралуы ерекше түсініксіз (және, мүмкін, Бавариядағы белгілі популяциядан тараған қайта қоныстандырулардың нәтижесі), Урал сондарының қазіргі таралған жерлерінен едәуір алыс жерде орналасқандығына және, мүмкін, көбейгендігіне қатысты дәлелдер бар. Шығыс Еуропада бұл түрді Шығыс Хорватияда, Босния мен Герцеговинада, Батыс Сербияда, Таулы Батыс-Орталық Болгарияда, Таулы Орталық Румынияда, Словакияның көп бөлігінде, Оңтүстік-Батыс Украинада, Оңтүстік және Шығыс Литвада, Солтүстік Беларусьте, Шығыс Латвияда және Эстонияның көп бөлігінде кездестіруге болады. Түрдің таралуы Ресейдің Қиыр Шығысына дейін, Охотск жағалауына және Магаданда, Хабаровск өлкесінде және Сахалинге дейін жалғасады. Урал соны Жапонияның бес негізгі аралында да таралған (яғни, Оңтүстікке қарай Окинава/Рюкю аралдарында кездеспейді).
Тіршілік ету ортасы
Орал соулары көбінесе пісіп-жетілген, бірақ тым тығыз емес бастапқы ормандарда кездеседі, олар қылқан жапырақты, аралас немесе жапырақты аймақтарда орналасуы мүмкін. Әдетте, олар ашық жерге жақын болуды қалайды. Мұндай жерлер көбінесе орманды батпақтармен шектеледі, онда аяқ астындағы ылғалды топырақ қарағай, алдыр және/немесе қайыңмен өседі, немесе сирек ағаштармен араласқан ылғалды шалғынды жерлер болып табылады. Бавария орманында қайта қоныстандырылған Орал соулары ескі өсімдіктер көп, күн сәулесі мол болатын бұталы ормандарды да артық көреді. Бавариялық соулар көбінесе ірі сүтқоректілерге бай аймақтарда кездеседі, себебі олардың орманның сынған ағаштар мен ашық жерлеріне қол жеткізуге деген қалауы жиі осыған сәйкес келеді. Латвияның солтүстігіндегі ормандар аймақтық ортамен салыстырғанда әлдеқайда ескірек, әдетте кем дегенде 80 жылдық ағаштар өсетін жерлерге басымдық береді. Финляндиядағы популяциялар көбінесе шырша басым ормандарда кездеседі, және әдетте, симпатриялық түрлерден бөлек, орманды ұқыпты бөліп алады, бірақ борал соулары да шыршалы аймақтарды ұнатады, алайда Орал соуларының саны азайған кезде олар жиірек кездеседі. Батыс Финляндияның тайгасында Орал соуларының ұялары маңындағы биологиялық әртүрлілік, осы маңайдан тыс жерлерге қарағанда тұрақты түрде жоғары екендігі анықталды, бұл Орал соуын жергілікті экожүйе үшін "негізгі түр" етеді. Тайгада қайың және топырақ ағаштары бар өзен жағалауындағы ормандар, сондай-ақ Уссури өзені аймағындағы қарағай немесе шырша ормандары (тау тайгасы) жиі пайдаланылады. Ұя салу әдеттерінің өзгеруі, ұя қораптарының орнатылуына байланысты, Орал соуларының адам қоныстарына ерекше жақын ұя салуына мүмкіндік берді. Кем дегенде бір Орал соуы Словениядағы Любляна қаласына бейімделгені тіркелді, бірақ оның жақын маңдағы орманды жерлердің шектеулі болуына байланысты көбейе алғанына немесе аумақ құрғанына ешқандай дәлел жоқ.
Мінез-құлық
Орал соңы көбінесе түнгі жануарлар болып саналады, оның белсенділігі кешкі және таңертеңгі сағаттарда ең жоғары болады. Алайда, жалпы алғанда, ол негізінен тайга аймағында өмір сүреді, онда жазғы күндер ұзақ, ал қысқы күндер ұзақ қараңғы болады. Сондықтан Урал соңы жылы айларда, бала күтіммен айналысқанда, күндіз де толық белсенді болуы мүмкін. Қыста олар көбінесе түнде белсенді болады. Осылайша, бұл түрді, негізгі жемірілгендері сияқты, күндіз-түнгі өмір салтына жатқызуға болады. Әрекет ету уақытының кең ауқымы және күндізгі белсенділікке ішінара бейімделуі, түрдің салыстырмалы түрде кішкентай көздерімен де көрсетіледі. Аумақтарды әдетте әнмен қорғайды, көбінесе тұрақты жұптың еркегі орындайды. Бұл соулардың дүниежүзіндегі көптеген жерлерінде кездесетін қалыпты жағдай. Сібірдегі популяция қыстың суық кезеңдерінде оңтүстікке қарай көшеді, себебі олжа жануарларының саны төмендеп, соулардың өзінің мұздап қалу қаупі туындайды. Еуропада үш зерттеу аймағында және төрт жыл бойы жүргізілген диеталық зерттеуде, бір ұядан алынған орташа жемшөптің дене массасы шамамен 1,5 кг-нан аспайтыны анықталды. Словакияда, биік орман жанындағы алаңдар мен шалғындықтардан басқа, Урал соңы адамның әрекетінен туындаған ашық жерлерде де аң аулауға бейімделген, оның ішінде орман фрагментациясы аймақтарында, тіпті ауыл шаруашылығы жерлерінде және орманды жерлерге жақын орналасқан шағын қалалар мен ауылдарда. Алайда, Скандинавияда Урал соңының аң аулау әдісі көбінесе қарасораптарға ұқсас, олар биік тұрақтан қысқа секірістермен ұшып, олжаны анықтағанша көзге түспейтіндей әдіспен аң аулайды. Урал соңы құсқа ұшқанда шабуыл жасамайды, керісінше, олжаға тікелей тұрақтан түседі. Жапонияда жартылай тұтқынға алынған Урал соңының аң аулау әдеттерін және олжаны қалай таңдайтынын бақылау үшін тәжірибелік зерттеулер жүргізілді. Олжасы бар және олжасы жоқ учаскелерге орналастырылғанда, Урал соңы екеуінде де азық іздейді, бірақ қай учаскелерде азық көп екенін біліп, содан кейін сол жерлерде көбірек азық іздейді. Сол биологтар далалық тышқандар мен құсқұрттардың азық іздеу үлгілерін бақылағанда, олар да осылай үйреніп, үлкен түрлерді кішірек түрлерге қарағанда артық көреді. Жапондық зерттеулерде, олжаны таңдау негізінен мүмкіндікке байланысты болғанымен, аштықтан қорқуға ұшыраған кеміргіштер жердің салыстырмалы түрде ашық жерлерінде азық іздеуге көбірек бейімделген, сондықтан оларды Урал соңы артықшылықпен таңдайды. Жапондық зерттеулерге сүйенсек, Урал соңы өз ортасында тәжірибе жинақтай келе ресурстарын пайдалану үлгілерін жақсарта алады. Жапониядағы түрлі зерттеулер көрсеткендей, Урал соңы қыста қардың астында немесе бетінде жасырынып жүрген олжаны аңдай алады, бірақ құсқұрттардың қар астындағы туннельдерде жасырынуы олар үшін қолжетімсіз. Артық азық ұяда немесе жақын жердегі қоймаларда сақталуы мүмкін.
Сүтқоректілер
Шағын және орташа денелі кеміргіштер, ерекше қысқа құйрықтарымен сипатталатындар, таралу аймағының дерлік барлық бөлігінде диетаның ең маңызды бөлігін құрайды деп есептеледі. Жалпы, олардың ареалының батысындағы бірнеше аймақтарда Урал совы екі түрлі құсқұспен байланысты, атап айтқанда, дала құсқұсы (Microtus agrestis) және жаға құсқұсы (Myodes glareolus). Бұл құсқұстар көбінесе жалғыз тіршілік етеді және кеңінен таралады, бірақ Урал совы үшін қолайлы ортаға бейімделеді, мысалы, кең жапырақты орманды аймақтардың ашық жиектері, және құсқұстар саны жоғары болған кезде өте көптеп кездесе алады. Финляндияда жүргізілген зерттеуде Урал совылар биологтар ұстаған далалық және жағалық құсқұстардың орташа салмағынан ауыррақ жемталған, яғни совылар аулаған құсқұстардың салмағы далалық құсқұстар үшін және жағалық құсқұстар үшін бағаланған, ал биологтар ұстағандардың салмағы далалық және жағалық құсқұстар үшін орташа есептелген. Урал совылар аулаған далалық құсқұстардың 56%-ы көбеюге қабілетті болды, ал жағалық құсқұстардың 44%-ы осындай қабілетке ие болды. Көбірек әлеуметтенген және шоғырланған құсқұстар, мысалы, қарапайым құсқұс (Microtus arvalis), көбінесе кең ашық жерлерде кездеседі, сондықтан орманды мекендейтін совылар, мысалы, Урал, оларды салыстырмалы түрде сирек аулайды, бірақ басқа көптеген жыртқыштарға қарағанда ғана. Бүгінгі күнге дейін ең ірі диеталық зерттеу Финляндияда жүргізілді, онда бірнеше зерттеу жылдары 5995 жемшөп нысаны қарастырылды. Осы деректерге сәйкес, диетада әлдеқайда үлкен құсқұс, еуропалық су құсқұсы (Arvicola amphibius) қол жетімді болғанда артықшылыққа ие болды. Су құсқұсының орташа салмағы шамамен болды, ол жемшөп санының 22,15%-ын және биомассаның 52,2%-ын құрады, ал дала құсқұсы саны бойынша 19,5%-ын және биомассаның 18%-ын құрады. Зерттеу барысында жалпы орташа есептелген жем салмағы шамамен болды. Тағы бір, бірақ кішкентайрақ, Орталық Финляндиядағы зерттеу далалық құсқұстардың су құсқұстарынан саны бойынша басым екенін көрсетті, 1739 жемшөп нысанының ішінде 42,7%-ға қарсы 33,9%, бірақ екі түр де жемшөп биомассасының 17,4% және 69,1% құрады. Оңтүстік Финляндиядағы зерттеулер құсқұстардың санына байланысты құсқұс жемшөптерінің импортының күрт өзгеруін көрсетті. Оңтүстік Финляндияда, құсқұстардың ең көп саны болған жылы 3351 жемшөп нысанының ішінде, саны бойынша 58,43% және биомасса бойынша 42,8% далалық құсқұстардан құралды, содан кейін жағалық құсқұс саны бойынша 12,41% (бірақ биомасса бойынша тек 5,73%), ал су құсқұсы биомасса бойынша 22,24% (бірақ саны бойынша тек 10,1%) құрады. Сол зерттеу аймағында, құсқұстардың саны аз болған жылы, 860 жемшөп нысанының ішінде, құсқұстар саны бойынша құстар мен шыршылар сияқты басқа жемшөптерден қалып қойды, бірақ су құсқұстары биік құсқұстар жылдары сияқты бірдей санда ұсталды. Швециядағы Урал совыларының диеталық әдеттері де осындай болды, 2309 жемшөп нысанында су құсқұсы жемшөп санының 33,1% және биомассаның 60% құрады, далалық құсқұс саны бойынша 30,8% және биомассаның 14,5% құрады, ал жағалық құсқұс жемшөп санының 11,8% және биомассаның 3,3% құрады. Швецияның Вермланд округіндегі 5 ұяда Урал совылары үшін ауланған 187 жемшөп нысанын тіркеген камералар құсқұстардың жеткізілімдері қарақұйрыққа (Sorex araneus) және әртүрлі құстарға қарағанда екінші деңгейде екенін анықтады, мұндай жемшөптің кішігірім мөлшері жиі жеткізілімді қажет етеді, бірақ бұл совыларға қол жетімді жас қояндардың жеткілікті санымен өтемеленді. Урал совының оңтүстікке қарай таралуымен, олжа популяциясы сәл аз циклдік болады, бірақ су құсқұсы сияқты үлкен олжаға қол жеткізу де азаяды. Латвияның солтүстігінде 2615 жемшөп нысанының ішінде құсқұстар диетаның жартысынан астам бөлігін құрады және жемшөп базасы салыстырмалы түрде әртүрлі болды. Латвиялық совылар үшін негізгі жемшөп түрлері - жағалық құсқұс (саны бойынша 18,09%, биомасса бойынша 9,2%), далалық құсқұс (саны бойынша 17,13%, биомасса бойынша 13,85%), содан кейін еуропалық түлкі (Talpa europaea) (саны бойынша 9,83%, биомасса бойынша 12,3%), соңғысының жетілген массасы шамамен 5 кг. Польшаның оңтүстік-батысындағы Бескидтерде 1039 жемшөп нысанының орташа салмағы өте төмен болды, оның негізгі жемшөп түрлері - жағалық құсқұс, ол орташа есеппен жемшөп санының 27,7% және биомассаның 25% құрады (орташа есептелген салмағы ), қарапайым құсқұстар орташа есеппен жемшөп санының 24,9% және биомассаның 25,8% құрады (орташа есептелген салмағы ), сары мойынтықты тышқан (Apodemus flavicollis) орташа есеппен жемшөп санының 15,73% және биомассаның 17,4% құрады (орташа есептелген салмағы ), ал еуропалық қарағай құсқұсы (Microtus subterraneus) жемшөп санының орташа 8,9% және биомассаның 5,8% (орташа есептелген салмағы ) құрады. Польшалық Бескидтерде құсқұстар мен далалық тышқандардан басқа басқа жемшөптер маңызды емес. Словакияда 2134 жемшөп нысанының ішінде негізгі жемшөп түрлері сары мойынтықты тышқан (21,8%), қарапайым құсқұс (18,3%), жағалық құсқұс (14,3%), жолақты далалық тышқан (Apodemus agrarius) (4,9%) және еуропалық қарағай құсқұсы (4,7%) болды. Еуропаның оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Урал совыларының диетасы негізінен Словенияда тіркелді. Ең кең зерттеу 1268 жемшөп нысанында диетаның 45,9% құсқұстар екенін көрсетті, әсіресе жағалық құсқұс (саны бойынша 38,1%, биомасса бойынша 26,24%), ал тағы 34,2% Apodemus түрлерінен (сондай-ақ биомассаның 28,2%) және үлкен жемісті егеуқұйрық (Glis glis) сияқты егеуқұйрықтардың үлкен бөлігінен (саны бойынша 6% және биомасса бойынша 25,5%) құралды. Словениядағы кішкентай ауданда, Урал совының диетасында саны бойынша 58,8% және биомасса бойынша 94,4% жемісті егеуқұйрықтан тұрады, оның ересекті дене массасы ауыспалы. Шығысқа қарай және Еуропадан тыс, Урал совылары үшін кішкентай кеміргіштерге сену әдетте тұрақты. Ресейдің Мордовиясындағы ең батыс зерттеулерінің бірінде 426 жемшөп нысанының ішінде негізгі жемшөп түрлері қарапайым құсқұс (41,8%), жағалық құсқұс (31,4%), тундра құсқұсы (Microtus oeconomus) (5,9%) және Урал далалық тышқаны (Apodemus uralensis) (3,1%) болды. Урал таулары аймағындағы бес зерттеу орындарында 870 жемшөп нысанының ішінде 75,2% сүтқоректілер болды. Уралдағы диетаның 29,54% жағалық құсқұс, 16,55% қарапайым құсқұс, 5,52% орман тышқаны (Apodemus sylvaticus) және 4,83% анықталмаған Myodes құсқұстары құрады. Шығысқа қарай, сонымен қатар қызыл арқалы құсқұстар деп белгілі Myodes-қа сену деңгейі аздап артады. Тынық мұхитының жағалауындағы Приморье аймағында 1163 жемшөп нысаны зерттелді. Мұнда Урал совылар ұқсас сипаттамаға ие, бірақ көбінесе басқа түрлерге жататын кеміргіштерді аулады, мысалы, солтүстік қызыл арқалы құсқұс (Myodes rutilus) (саны бойынша 39,2%), қамысты құсқұс (Microtus fortis) (24,24%), Apodemus sp. (9,7%), Корея далалық тышқаны (Apodemus peninsulae) (3,52%). Жапония аралдарындағы Урал совылардың кішкентай жергілікті түрлері батыстағы сұр совы сияқты экологиялық нишанының диеталық жалпылануын белгілі бір деңгейде қабылдайды, бірақ оның диетасының негізгі бөлігі әлі де басқа жерлерде ауланған көптеген сол жемшөп түрлерінен тұрады. Ятсугатаке тауларында 17 Урал совы ұясынан 1026 кішкентай сүтқоректі анықталды, олардың ішінде Apodemus түрлері 71% құрады, содан кейін құсқұстар 24%, ал жапондық шыршы тышқаны (Urotrichus talpoides) 5% құрады. Шыршылардың шамамен 20 түрі Урал совының ареалында көбінесе ауланады. Совылар үшін жемшөп массасында маңызды болмаса да, шыршыларды аулау совылардың аштықтан сақтануына мүмкіндік береді. Урал совылары аулайтын ең кішкентай сүтқоректі және омыртқалы жануар еуропалық ең кішкентай шыршы (Sorex minutissimus) болып табылады, оның ересекті дене массасы шамамен 3 граммды құрайды. Бұлардың ішінде ересектің салмағы 3 граммнан асатын бірнеше түрлі ақырғық бар, Еуропада тек кең таралған қызыл ақырғық (Sciurus vulgaris) және егеуқұйрықтар, әсіресе қоңыр егеуқұйрық (Rattus norvegicus), Хоккайдодағы зерттеуде диетаның шамамен 20% құрады. Урал совыларымен байланысты үлкен сүтқоректі жемшөптердің бірі қояндар, олар диетада көптеп кездеспесе де, ареалдың көп бөлігінде мүмкіндік туғанда ауланады. Қояндардың биомассасының шамамен 25% құрауы мүмкін және қояндар...
Further east and out of Europe, the general reliance on small rodents for Ural owls is fairly consistent. In one of the most westerly studies, from Mordovia, Russia, of 426 prey items the main prey species were common voles (41.8%), bank voles (31.4%), tundra voles (Microtus oeconomus) (5.9%) and Ural field mouse (Apodemus uralensis) (3.1%). At five study sites in the Ural mountains region, among 870 prey items, 75.2% were mammals. 29.54% of the diet in the Urals were bank vole, 16.55% were common vole, 5.52% were wood mouse (Apodemus sylvaticus) and 4.83% were unidentified Myodes voles. Further east, the general reliance on Myodes, also known collectively as red backed voles, outside of the far ranging bank vole seems to increase somewhat. Much further east in the Pacific coastal Primorsky Krai, 1163 total prey items were examined. Here rodents of similar character, though largely of different species, were largely taken by Ural owls, such as the northern red backed vole (Myodes rutilus) (39.2% by number), reed vole (Microtus fortis) (24.24%), Apodemus sp. (9.7%), Korean field mouse (Apodemus peninsulae) (3.52%). In the isles of Japan, the smallish local races of Ural owls seem to assume the dietary generalist Strix owl ecological niche to some extent, in a similar way the tawny owl does to the west, however the primary portions of its diet are still assumed by many of the same prey genera taken elsewhere. In the Yatsugatake Mountains, 1026 small mammals were identified at 17 Ural owl nest of which Apodemus species compromised 71%, followed by voles, at 24%, and Japanese shrew mole (Urotrichus talpoides), at 5%. Shrews of nearly 20 species are taken more or less throughout the Ural owl's range. Although not significant typically in the prey mass for the owls, the taking of shrews may allow the owls to stave off hunger. The smallest mammal and vertebrate prey known to be taken by Ural owls is the Eurasian least shrew (Sorex minutissimus), which has a median adult body mass of about Among these are a few species of squirrel, most of which weigh more than as adults, in Europe exclusively the far ranging red squirrel (Sciurus vulgaris), as well as rats, especially the brown rat (Rattus norvegicus) which made up nearly 20% of the diet in a Hokkaido study. One large mammalian prey widely associated with Ural owls are hares, though they seldom occur in substantial numbers in the diet, they appear to be opportunistically taken in most parts of the range. As much as nearly 25% of their biomass may be hares and hares are the largest known prey to be taken by Ural owls. Japanese hares (Lepus brachyurus) may also be taken in Japan as well.
Басқа да жемшөптер
Емшектерден кейінгі, бірақ олардан едәуір артта қалған ең маңызды екінші жемтік тобы – құстар. Құстар – Урал соқарының рационындағы ең алуан түрлі жемтік тобы, онда 100-ден астам құс түрі тіркелген. Урал соқарының құстарды аулауы көбінесе мүмкіндікке байланысты сияқты, себебі ол кез келген нақты құс түрін іздемейді, тек кездескен немесе байқаған жағдайда ғана аулайды. Көгершіндер мен қазқұмайлардан басқа, құстарды сирек аулайды, бірақ кейбір жемтік отбасылары, мысалы, қанатты құстар мен тоқылдақтар, кеңінен таралған. Үлкен құстарға басымдық таныту Орал аймағындағы зерттеуде анықталды, онда ең көп кездесетін құс түрі – қара қасқыр (Bonasa bonasia) және қара қарға (Corvus cornix) болды. Аталған отбасылардан басқа, сирек ауланатын құстардың ішінде көкек, түнқұс, құмқұс, шағалақай, роликтер және қызылқұйрықтар бар. Швециядағы Вермланд округіндегі шағын зерттеуде жеткізілген жемтіктің 12,2%-ы қарапайым бақалар (Rana temporaria) құрады. Приморье аймағында Урал соқарының Даур рагын (Cambaroides dauricus) аулағаны тіркелген. Бавария орманды аймағындағы зерттеулерде қоңыр соқар мен Урал соқарының рационы ұқсас болды, бірақ қоңыр соқар пропорционалды түрде аз далалық егеуқұйрықтарды және көп жәндіктерді жеді, ал ол жеген жемтіктің орташа салмағы Урал соқары жегеннен 43%-ға төмен болды. Словенияда Урал соқары өз түрінің дауысына қарағанда қоңыр соқардың дауысына (40% жауапты дауыстық немесе физикалық реакция) көбірек жауап берді. Дегенмен, түрлер арасындағы өлтіру жағдайлары сирек, және соңғы зерттеулер Фенноскандия сияқты солтүстік аймақтарда қоңыр соқардың таралуы бәсекелестікке байланысты емес, Урал соқарына қолайлы аймақтық ортаға байланысты болуы мүмкін екенін көрсетті. Қоңыр соқар тайга ортасына Урал соқары сияқты жақсы бейімделмеген, және жергілікті жерлерде ұялауға қолайлы емес (ағаш қуыстары немесе ұя қораптары жоқ жерлерде ұялайды, ал Урал соқары жергілікті жерде ескі құс ұяларын және ағаш түптерін пайдалана алады). Фенноскандиядағы орташа температураның жоғарылауы көптеген соқар түрлеріне теріс әсер етеді, бірақ оңтүстікке шектелген қоңыр соқар, жалпы бейімделу қабілетіне қарамастан, егеуқұйрықтар санының төмендеуіне байланысты жергілікті деңгейде ең аз әсерге ұшырады, ал Урал соқары, кем дегенде Орталық Финляндияда, осы себептен күрт теріс әсерін көрсетпейді. Сонымен қатар, шығыс Еуропада (мысалы, Карпат таулары) және Польшада қоңыр соқар мен Урал соқары биіктік диапазоны және ортасы бойынша бөлінеді, бұл түрлер арасындағы бәсекелестікке немесе жыртқыштыққа байланысты емес, тау ортасының қолайлылығына байланысты. Мұнда қоңыр соқар төменгі биіктікте кездеседі, ал Урал соқары жоғары биіктіктегі тау етегіндегі орманды алады. Жалпы алғанда, Орталық және Шығыс Еуропаның кейбір таулы аймақтарында Урал соқарының жоғары тығыздығына қарамастан, аталған аймақтың барлық елдерінде қоңыр соқар Урал соқарынан әлдеқайда көп. Словакияда Урал соқарының аумақтарының 13,3%-ы қоңыр соқардың аумақтарымен жапсарлас, бұл жалпы ортаны ескере отырып, салыстырмалы түрде аз. Урал соқарының басымдылығына қарамастан, Словенияда қоңыр соқар Урал соқарға күшпен шабуыл жасап, оны аумақтан қуғандығы байқалды, бірақ бұл аумақтық кездесу ме, әлде жыртқышқа қарсы маббинг пе, белгісіз. Финляндияда Урал соқары еуропалық су егеуқұйрықтарын, жалпы құстарды және қосмекенділерді бүркіт соқардан гөрі пропорционалды түрде көп алды, бірақ азырақ ойын құстарын алды. Үлкен сұр соқар мен Еуразиялық бүркіт соқардан кішірек болғандықтан, Урал соқары олардан жалпы алғанда аз азықпен өмір сүре алады деп болжанады. 6 ай ішінде Урал соқарына шамамен 100 кг азық қажет, ал үлкен сұр соқарға және бүркіт соқарға шамамен 100 кг қажет. Урал соқарын аулайтын басқа жыртқыштарға алтын бүркіт (Aquila chrysaetos), шығыс императорлық бүркіт (Aquila heliaca), таулық бүркіт (Nisaetus nipalensis) және Еуразиялық түлкі (Lynx lynx), сондай-ақ күндізгі жыртқыштар кіреді. Жоғарыда аталған жағдайлардың көпшілігінде жыртқыш аңдар аулаған Урал соқарының жасы көрсетілмейді (бірақ үш ірі бүркіттің кез келгені, әрине, кез келген жастағы Урал соқарын соға алады). Кейбір жағдайларда, қазқұйрықтар ата-аналары Урал соқарын бәсекелестікке қарамастан (адамның негізгі азық-түлік көздері әр түрлі болғанына қарамастан) өлтіріп, олардың жұмыртқалары бар ұяға жұмыртқаларын салады. Приморье аймағында Азия бадгерлері (Meles leucurus) және енот иттілері (Nyctereutes procyonoides) Урал соқарының ұяларын аулайтын немесе аулауға бейім жануарлар ретінде аталады. Урал соқарына жасалған шабуылдар туралы көптеген хабарламалар болғанымен, осы оқиғалардың саны өте аз және жалғыз. Арктикадан оңтүстікке қарай, ол үлкен сұр соқар сияқты жыртқыштарға ең аз сезімтал соқар түрі болып саналады, ең жоғары жыртқыш – бүркіт соқардан кейін. Сонымен қатар, Урал соқары белсенді ұялап жатқан қазқұйрықтарды, сондай-ақ еуропалық тасқыншықтарды (Pernis apivorus), жалпы құстарды (Buteo buteo) және қара қарғаларды (Milvus migrans) ұяларын иелену үшін сәтті қуғандығы белгілі. Кішкентай мезохищниктерге шабуыл жасауға қабілетті болғанына қарамастан, еуропалық аққұйрықты сүректің (Ficedula hypoleuca) ұяларына жақын жерге Урал соқарының ұяларына тәжірибелік түрде орнатылған ұя қораптарының өнімділігі төмендеді, мүмкін мезохищниктер соқарының азық базасына тартылғандықтан. Керісінше, Орталық Финляндияда зерттеушілер салған және кездейсоқ үй құсы жұмыртқалары бар жердегі ұялар Урал соқарының күшті болуына байланысты кездейсоқ түрде қорғалды. Финляндиядағы жерге орнатылған ұялардың Урал соқарының ұясының тікелей астында ешқайсысы да ауланбады, ал олардан алыс орнатылғандардың 8,3%-ы ауланды, ал аралық қашықтықтағылардың орташа аулау деңгейі 58,3% құрады. Үлкен қашықтықта, барлық жердегі ұялар ауланды.
Жұппен жұмыс істеу
Орал соңы көбінесе өмір бойы жұптасып, бірнеше жыл бойы өз аумағын сақтайды. Фенноскандияда жұптарды сақтау көрсеткіші аталарда 98–100%, ал аналарда 90–95% болған, бұл оны кез келген түрге жататын ең моногамды жыртқыш құстардың қатарына қосады (немесе кем дегенде жақсы зерттелген жыртқыш құс түрлері). Орал соңының аумағы қарақұйрық соңының аумағынан шамамен 3 есе үлкен. Швецияда шамамен 3000 жұп Орал соңы табылды. 2016 жылы Словенияда 400–700 жұп бар деген есеп берілді. Силезия Бескидтерінде түрді зерттеу жүргізілді, ондағы популяция жақында кеңейген болуы мүмкін. Жыл ішінде үш рет көбейтуге дейін тығыздық 0,6–0,9 жұпқа бағаланды, бұл Шығыс Еуропадағы басқа жақын аймақтардағы, мысалы, Төменгі Бескидтер мен Бieszczady тауларынан 3–10 есе төмен. Польшаның Пьенины ұлттық паркінде 0,9–1,3 жұп кездеседі. Польшаның Краков-Ченстохова жотасындағы орташа тығыздық 1 жұпқа тең. Чехияның Солтүстік Моравия аймағында 21 ғасырдың басында 3–5 жұп тіркелді, бұл, әлдеқайда, популяцияның өскенін көрсетеді. Украинаның Росточ аймағында, орман аралас болғанымен, бұл түрге сәйкес емес, еменнен гөрі, популяция 1,7 жұпқа дейін өсті. Самара облысында Орал соңы үшін орнатылған ұяларға құстардың орташа қашықтықта қоныстанғаны байқалды; ал барлық орнатылған ұялардың орташа қашықтығы .
Ұяның ерекшеліктері
Оя салуға қолайлы жерлерге үлкен ағаштардағы табиғи ойыстар, үзілген ірі бұтақтардың қалдырған қуыстары, шатырлары сынған (немесе "мұржалар") ағаштар, жартастардағы жарықтар немесе ойықтар, сондай-ақ ғимараттардағы тесіктер жатады. Оялар шағын қалалар маңында да орналасуы мүмкін, бұл Сахалиннің оңтүстігінде тіркелген, егер аймақта қолайлы мекендеу ортасы мен жемге қолжетімділік болса. Норвегиядағы бір жағдайда, Урал бүркіті қарапайым аспан (Populus tremula) ағашындағы ойықты пайдаланды, ал сол ағашта қарапайым суқұстар (Mergus merganser) басқа ойықты пайдаланған. Олардың таралу аймағының бірнеше бөлігінде ұя қораптарын пайдалануы мүмкін, ұя қораптарын орналастыру тенденциясы басталып, Фенноскандияда ең тұрақты қолданылады. Урал бүркітінің ұя қораптарының ішкі бетінде кейбір қоңыздар түрлері және кейде басқа да жәндіктер ұя салған, тіпті омыртқасыз жануарлар сирек кездесетін немесе жоғалу қаупі төнген аймақтарда да пайдалы эффект байқалды. Финляндияда дерлік бір ғасыр бойы тіркелген 250 ұяның көп бөлігі (34,3%) - бұталар, одан кейін құс ұялары (28,5%), ұя қораптары (23,1%), ағаш ойықтары (11,35%) және жерде, таста немесе ғимаратта орналасқан ұялар. Финляндиядағы бұталардың 53%-ы шыршадан, ал 38%-ы аспаннан жасалған, ең биік көрсеткіштер тіркелген. Бұталар Финляндияның солтүстік және орталық бөлігінде басымдыққа ие. Финляндиядағы ойық ұялардың 67%-ы қайыңның сынған бұтақтарынан жасалған, бірақ кейде шіріп, кеңейген қара тоқыл (Dryocopus martius) ойықтары да қолданылған, ал ойық ұяларының биіктігі Финляндияның оңтүстік бөлігінде жоғары болған. 1960 жылдан кейін ұя қораптарының маңызы артты және 1969 жылға қарай Финляндиядағы ұя пайдаланудың 50%-ы ұя қораптарында болды. Словенияда тіркелген ұялардың 56,2%-ы ағаш ойықтарында, ал тағы шамамен 20%-ы жерде (орташа есеппен) орналасқан. Словениялық бүркіттер көбінесе ескі жыртқыш құстардың ұяларына сирек орналасады (16-19%). Тіпті егеуқұйырлардың көп жылдарында да кейбір аймақтарда қолайлы ұя орындарының жетіспеуіне байланысты көбейе алмайды. Алайда, Норвегияның Хедмарк аймағында 80 ұя қорабын орнату елдегі Урал бүркітінің санына әсер етпеді, тек 4 қорап қана пайдаланылды. Норвегиялық популяциялардың жетіспеуі, көрінеді, ұя салу орындарының жетіспеуіне байланысты емес, бірақ олар үшін нашар жем базасымен байланысты деп есептеледі. Алдыңғы зерттеулер Норвегияның орталық және шығыс бөлігінде, бұрынғыдан гөрі батысқа қарай кеңірек таралуын көрсетті, бірақ кең ауқымды емес, Скандинавиядағы орташа ұя саны 2,85, Швецияда 2,93, Оңтүстік Финляндияда 3, ал Солтүстік Финляндияда 3,92 болды.
Жұмыртқалар мен жас
Ұяшықтың мөлшері әдетте 3-4 (сирек жағдайда 1-ден 6-ға дейін), жұмыртқалары таза ақ түсті және дөңгелек пішіндес болады. Словениядағы ұяшықтың орташа мөлшері шамамен 3,3 құрайды. Ресейдің Нижний Новгород қаласынан алынған шағын үлгіде ұяшықтың орташа көлемі 3,6-ға тең екені анықталды. Самара облысындағы ұялардағы ұяшықтың орташа мөлшері 2,4-ті құрады. Жұмыртқалар ұялау бетінің түбіне шамамен 2 күндік аралықпен салынады. Инкубация 28-35 күнге созылады және қарақұйрық соудың инкубация кезеңінен шамамен 6 күнге ұзаққа соғады. Балапандар жұмыртқа салынған кезден бастап (шамамен 2 күн) бірдей уақытта жарылады, аналықтары ұшқанға дейін олармен бірге қалады. Әйелдер көбінесе бірінші жылында аумақта болғанына қарамастан, Швецияның орталық бөлігінде де осындай ерекше жас (3-4 жас) анықталды. Керісінше, Финляндияда жүргізілген зерттеуде Урал соуларының екі жынысы үшін де көбейтіні басталатын орташа жас 2,9 жасқа, ал көбейтілген өмірдің орташа ұзақтығы 3,3 жылға бағаланды. Сонымен қатар, Финляндияда 2 немесе 3 жаста көбейтінін бастаған аналықтардың 4 немесе одан үлкен жаста көбейтінін бастаған аналықтарға қарағанда көбейтуге қабілеттілігі жоғары екені көрсетілді. Финляндиядағы аналықтар өмірінде орташа есеппен 2,7 рет жұмыртқа салады және көбейтілген өмір бойында орташа есеппен 6,7 балапан өршітеді (ең өнімді аналықтар 33 балапанға дейін өршітеді). Фин зерттеулерінде көктем мен жаз айларында кешкі уақытта, әдетте күніне 9-14 рет ұяға бару арқылы көбейту белсенділігінің ең жоғары деңгейі байқалады, ал таңертеңгі уақытта белсенділік деңгейі төмендейді, екеуі де азық белсенділігінің ең жоғары уақытына сәйкес келеді. Оның шабуылдарының нәтижесінде Урал соуларына шабуыл жасау көрсеткіші көбінесе өте төмен болады.
Өсімдіктерді өсірудегі табыстылық
Оңтүстік Финляндияда үштен астам балапаны бар ұяларда кейде туысқандарды өлтіру (сиблицид) оқиғалары тіркеледі, бірақ басқа жағдайларда сиблицид сирек кездеседі. Оңтүстік Финляндиядағы ұрықтанудың орташа көрсеткіші барлық жылдары бойынша 87% құрайды. Оңтүстік Финляндиядағы көбеюдің сәттілігі аналық урал соқасының жасына байланысты: 3-5 жастағы аналықтар 6-9 жастағыларға қарағанда аз өнімді, ал 10 жастан асқан аналықтар ірі және дөңгелек жұмыртқалар салады. Финляндияда жас ұрпақтың арасында еркектердің саны аздап көп (56%), бірақ екі жыныстың да өмір сүру көрсеткіші шамалы және екі жыныстың дене массасы жақсы жылдары шамамен 6%-ға артық. 274 фин әйелінен жасалған зерттеулер көрсеткендей, олардың 18%-і жас төлдердің жартысын өндіреді. Ата-аналар, әсіресе ересек аналықтар, өмір бойы жинаған тәжірибесінің арқасында жас ұрпақтың өмір сүру мүмкіндігін арттыру үшін көбею циклын реттей алады және ұялардағы паразиттік жұқтырулар мен заласарлықтарды жеңілдетуге қабілетті. Аустриядағы Вена орманындағы шашыраған жас соқалар радио бақылауында болды, олардың орташа таралу қашықтығы шығарылған жерден 0,3 км-ге дейін жетеді және 23% өлім-жітім көрсеткіші анықталды. Эстонияда басқарылатын ормандарда шұңқырлар мен табиғи қуыстардың азаюына байланысты урал соқаларының саны бұзылмаған ормандарға қарағанда аз болады. Дегенмен, Еуропалық урал соқаларының көпшілігі үшін жалпы тенденциялар оң. Соңғы кезде Орталық және Шығыс Еуропада, басқа соқалармен синхронды түрде, бореальды түрлерге жататын (мысалы, үлкен сұр соқа, бореальды соқа, еуразиялық пигмей соқа) соқалардың санының өсуі мен таралуы байқалды. Бұрынғы деректерде 1980 жылдары Батыс Карпат тауларында (шамамен 1000 жұп) және Солтүстік Беларусьте (шамамен 50-100 жұп) урал соқаларының тұрақты популяциясы болғандығы көрсетілген. 1990 жылдары Батыс Карпатта олардың саны 1000-1500 жұпқа, ал Солтүстік Беларусьте 220-1350 жұпқа дейін өсті. 2005 жылға қарай Карпатта олардың саны 3500 жұпқа, ал Беларусьте 2700-4300 жұпқа дейін жетті. Чехияда, ішінара қасақана қайта енгізілуінің нәтижесінде, 1985-89 жылдары 1-5 жұптан 2001-2003 жылдары 25-40 жұпқа дейін өсті. Бұл үш елде солтүстік аймақтағы тығыздық оңтүстік аймақтардағыдан әлдеқайда жоғары, яғни солтүстікте 5-8,1 жұптан оңтүстікте 3,1-3,6 жұпқа дейін. Украинаның батысында (Розточья биосфералық қорығы мен Яворовский ұлттық паркі аймағында) урал соқаларының таралу аймағы кеңейгені байқалды. 2005-07 жылдары бұл көрсеткіш 1,7-2 жұпқа дейін өсті, ал бұрын (1990 жылға дейін) бұл түр осы аймаққа сирек келетін. Бұл украиндық популяцияның тығыздығы Скандинавия мен Беларусьтің көп бөлігінен жоғары, бірақ Польша мен Словенияның оңтүстік-батысынан төмен; бұл популяцияның өсуін көрсете ме, әлде жай ғана орын ауысыруын білдіре ме, сондай-ақ оның орман шаруашылығымен байланысы да белгісіз. Словакияның кейбір аймақтарында, мысалы, Сланске-Врхи, Вихорлат және Ондавская таулы жерлерінде жұптардың тығыздығы шаршы километрге бір жұпқа дейін жетеді, бұл, мүмкін, түрлер бойынша ең жоғары көрсеткіш. Саны бойынша сақиналанған балапандардың санынан басқа (мұнда еуразиялық пигмей соқасы одан озып кетеді), Финляндияда урал соқасы ең көп кездесетін соқалардың екіншісі болып табылады, онда 2545 аумақ, 1786 ұя және 4722 балапан сақиналанған. Мәскеу облысында да популяцияның өсуі байқалды, онда жақын маңдағы дамыған ортаға қарамастан биік тұқымдар сақталған. Кейде урал соқалары адам жасаған нысандарға соқтығысып, зардап шегеді. Көптеген аймақтарда олар басқа ірі жыртқыш құстарға қарағанда аз зардап шегеді (әсіресе, алыс ормандарды ұнататындықтан), бірақ олардың да кейбіреулері осылай өлуі мүмкін. Мұндай өлім-жітімдердің көпшілігі сымдарға соқтығысу және электр тогынан зардап шегу салдарынан болады, бұл популяциялар кеңейіп, адам қоныстарына жақын аймақтарға көшіп барған сайын күшейе түсуі мүмкін. Шыны ғимараттарға және көбінесе автомобильдерге соқтығысудан болатын өлім-жітімдер де артуы мүмкін. Тарихи түрде қудалауға ұшыраған болса да, урал соқалары ең нашар жағдайдан сақталды, мүмкін, алыс ормандарда ұя салуының және жалпы алғанда, еуразиялық бүркіт соқасы, алтын бүркіт және солтүстік шоққұстар сияқты ұсақ үй құстарына, аңдарға және басқаларға қарағанда аз зиян келтіруінің нәтижесінде. Басқа да жабайы құстар сияқты, урал соқалары да аурулар мен инфекцияларға байланысты белгілі бір дәрежеде өлім-жітімге ұшырауы мүмкін, бірақ бұл жалпы популяцияға қауіп төндірмейді. Жапониядағы 14 жабайы урал соқасының 71,4%-ында қан паразиті табылды, ал Еуропалық деректерде аз болғанымен, акантоцефалдар мен құрлы жұмыр құрттар да анықталды. Жапониядағы көптеген урал соқалары біте тоңқандарға да сезімтал екені анықталды.
Қайта енгізу
Түрлерді қайта енгізу Еуропаның әртүрлі аймақтарында жүзеге асырылды. Орал соғының ең жақсы құжатталған қайта енгізілуі Богемия орманында болды, ол Германияның Бавариясы, Чехия және Үстіңгі Австрия елдері мен аймақтары арасында орналасқан. Бұрын бұл түр 1926 жылы жойылған (Австрия тарапында 1910 жылы). 1972-2005 жылдар аралығында тұтқындықта өсірілген қорын құру жүзеге асты (7 түрлі елден шыққан және екі негізгі еуропалық түрдің араласуы). Бұл өсіру бағдарламасы үшін бастапқыда 212 жас Орал соғы босатылды. Зерттеу кезінде тәжірибелік түрде баз құстарындағы ұяларға енгізілді, бірақ бұл оларды гибридтеу қаупіне ұшыратуы мүмкін. Әйтпесе, ата-аналар салыстырмалы түрде жаңадан құрылған Орал соғыларынан тұрды. Баз және Орал соғыларының екеуі де жас Орал соғының балапандарын сәтті өсіруге қабілетті екені көрсетілді. Жұптарға жақын жердегі босату қаптарында да тамақ ұсынылды және орманның екінші деңгейінде, әсіресе ұялау орындары жетіспейтін жерлерде, 60 ұя салынып орнатылды. 33 Орал соғысы өлген күйде табылды, ал тағы 4-і әлсіреп немесе жарақаттанғандықтан табиғатта өмір сүре алмайтын жағдайға жетті. Өлім-жітімнің көп бөлігі электр тогының соғуынан немесе көліктердің соғуынан болды, бірақ бірнешеуі заңсыз атып өлтірді. Богемия орманында Орал соғы жұбының алғашқы ұялауы 1985 жылы болды, бірақ алғашқы сәтті ұялау 1989 жылы ғана болды (жұп 4 балапан өрбіткен). 1981-2005 жылдар аралығында барлығы 49 ұя тіркелді, оның 31-і сәтті аяқталды, 59 жас балапан өрбіткен (барлық әрекеттер бойынша орташа көрсеткіш 1,3, сәтті жұптар бойынша 1,9). Зерттеу соңында кем дегенде 6 жұп (мүмкін 5-10 көбейту жұбы) құрылды, орманның сыйымдылығы 10 жұпқа бағаланды. Өзін-өзі қамтамасыз ететін көбейту популяциясы үшін Богемия орманына қосылатын дәліздердегі жалпы аумақта кем дегенде 30 жұп қажет деп саналды. Сондықтан 1995-2006 жылдар аралығында 87 құс жақын жердегі Сумава ұлттық паркіне енгізілді, қазір онда шамамен 2-3 көбейту жұбы орналасқан. Австрияның Мюльвиерт аймағындағы әлі де нақты емес пилоттық бағдарлама бір жұпты құруы мүмкін. 2001 жылы Австриядағы екі қайта енгізу әрекеті де сәтсіз аяқталды. Баварияның барлық қайта енгізілген аймақтарынан айтуынша, 1972-2014 жылдар аралығында соғылар барлығы 204 балапан өрбіткен, бірақ олардың көпшілігі аман қалмауы мүмкін. Бавария орманының Австрия бөлігіне қарағанда Вена ормандарындағы қайта енгізу сәттірек болды. Бұл жобада 2009-2013 жылдар аралығында 67 жас соғы босатылды. 127 ұядан тұратын ұя салу желісі құрылды және Еуропадағы ең ірі қайың ағаштарының бірі болды. Вена ормандарында тірі қалу деңгейі шамамен 70,5% құрады. 2011-2012 жылдары 10 жұп ұя салуға тырысты, үй аумағын орташа есеппен шамамен 3,1 балапан өрбіткен.