Кіріспе
Солтүстік Америкалық кәсіподақ. Халықаралық машина жасаушылар және аэроғарыш жұмысшылары қауымдастығы (IAM) – AFL–CIO/CLC кәсіподақ ұйымы, 2006 жылғы мәліметтер бойынша 200-ден астам саладағы шамамен 646 933 жұмысшыны білдіреді, олардың көп бөлігі АҚШ және Канадада жұмыс істейді.
The International Association of Machinists and Aerospace Workers (IAM) is an AFL–CIO/CLC trade union representing approx. 646,933 workers as of 2006 in more than 200 industries with most of its membership in the United States and Canada.
Шығу тегі
1888 жылдың 5 мамырында Атланта қаласында (Джорджия штаты) теміржол машинисі Томас У. Талбот Біріккен машина жасаушылар мен механикалық инженерлер ұйымын құрды. Талбот пен тағы 18 адам Еңбекшілер орденінің мүшелері болған. Талбот жалақыны қысқартуға қарсы тұратын теміржол машинистері үшін кәсіподақ құру қажет деп сенді. Ол жұмыссыздыққа, ауруға және жазатайым оқиғаларға қарсы сақтандыруды қамтамасыз етуді, сондай-ақ теміржол машинистерінің кәсіби шеберлігін мойындауды қалады. Еңбекшілер орденінен өзгеше, Талботтың одағы тек ақ түсті АҚШ азаматтарын, әсіресе туған жерінен шыққандарды қабылдады. Одақ қара нәсілділерді, әйелдерді және азамат емес адамдарды қабылдамады және құпия сөздері болды. Құпиялық сақталғанына қарамастан, бұл ұйым Грузиядан тысқары аймақтарға тарады, мұның бір бөлігі "бумерлерге" – жұмыс іздеп теміржол бойымен саяхаттайтын адамдарға байланысты болды. Осы бумерлер жаңа аймақтарда жергілікті бөлімшелер құрды. Бір жылдың ішінде 40 бөлімше ашылды, ал 1891 жылға қарай 189-ға жетті. 1889 жылдың 6 мамырында Атлантада машинистердің алғашқы ірі съезі өтті. Талбот Бас машинашы (кейін халықаралық президент деп аталды), ал Уильям Л. Доули Бас хатшы (қазіргі Бас хатшы-қазынашы) болып сайланды. Ұйымның атауы Ұлттық машина жасаушылар қауымдастығы (NAM) болып өзгертілді және жарғы жасалды. NAM 16 беттік «Machinists Monthly Journal» журналын шығара бастады. Сондай-ақ 1889 жылы Франк Френч одақтың эмблемасын жасады. Эмблемада ұшқыш дөңгелек, сүргіш калипері және ұйымның аббревиатурасы салынған машина жасаушының транспортирі болды. Френчтің сөзіне göre, ұшқыш дөңгелек ұйым жұмысын бастағаннан кейін жалғасып келетін күшін білдірді, ал калипер өркениетті елдердің барлық адамдарына шақыруды білдірді. Транспортир IAM-ның адал және тура екенін көрсетеді. 1890 және 1891 жылдары NAM Канадаға жетіп, канадалықтарды алғашқы халықаралық мүшелер етті. Жергілікті бөлімшелер Мексикада да құрылды. Осыны ескере отырып, 1891 жылы Питтсбургте (Пенсильвания штаты) өткен конференцияда Ұлттық машина жасаушылар қауымдастығының атауы Халықаралық машина жасаушылар қауымдастығы (IAM) болып өзгертілді. 1892 жылы IAM Атчисон, Топека және Санта-Фе темір жолымен келісімшартқа қол қойып, АҚШ-тағы теміржолдарда алғашқы ұйымдастырылған шеберхананы құрды. IAM-нің түрлі нәсілдік шектеулері болғандықтан, Америка Еңбек Федерациясы (AFL) IAM-ді бірден қабылдамады. IAM AFL-ге қосылғаннан кейін, AFL президенті Сэмюэл Гомперс IAM-ді тек ақ адамдарға арналған ережені алып тастауға шақырды. Бірақ IAM оңтүстік мүшелерін сақтап қалу үшін нәсілдік сегрегацияны сақтады. IAM басшысы Талбот одақтың АҚШ-та туған, жақсы мінез-құлыққа ие ақ нәсілді ерлердің бауырластығы болуын қалады. AFL президенті түрлі нәсілдік шектеулерді алып тастауға шақырса да, мүшелік одақтар жергілікті деңгейде нәсілдік дискриминация саясаты арқылы қара жұмысшыларды үнемі кемсітіп отырды, бұл туралы AFL көбінесе үн қатпады.
1920-шы жылдар 1940-шы жылдар
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Машинисттер одағының мүшелері 300 000-ға жетті, сол кезде 1918 жылы ол ең ірі одақ болып есептелді. Соғыс аяқталғаннан кейін және соғыс уақытындағы өндіріс тоқтаған соң, 1923 жылы мүшелік саны 80 000-ға дейін төмендеді. 1933 жылы Ұлы депрессияның әсерінен мүшелік саны 50 000-ға дейін азайды. Осы 50 мың мүшелердің 23 мыңы жұмыссыз қалды. 1935 жылы машина жасаушылар әуе тасымалы саласында ұйымдасуды бастады. 1936 жылы Вашингтон штатының Сиэтл қаласындағы «Боинг» компаниясы саладағы алғашқы еңбек келісіміне қол қойды. 1938 жылы IAM әуе тасымалы бойынша Eastern Air Lines компаниясымен алғашқы кәсіподақ келісімін жасады. 1944 жылы IAM мүшелері қосымша журнал басып шығару үшін білім беру бөлімін құрды. Бұл журнал апта сайын «Машинист» газетімен бірге жарияланды. Ақырында журналдың шығарылымы жылына екі ретке дейін азайды және 1956 жылы жабылды. Оның орнына «The IAMW Journal» атты тоқсандық журнал шығарылды.
АФЛ-мен үзіліс
Бөліну AFL-дің Халықаралық машина жасаушылар және Американың ағаш ұсталары мен тігіншілері арасындағы юрисдикциялық дауды шеше алмауына байланысты болды, сондай-ақ Американың көше және электр теміржол қызметкерлерінің біріккен қауымдастығы да осы дауға қатысты. IAM 1945 жылы AFL-ден шықты. 1947 жылы Конгресс ресми түрде "Еңбек және басқару қатынастары туралы" заң деп аталатын Тафт-Хартли заңын қабылдады, ол кәсіподақтардың қызметіне шектеулер енгізді. Бұл заңда жабық кәсіподақтарды заңсыз деп жариялап, бойкоттарға тыйым салатын ережелер де болды. Тафт-Хартли заңының екінші бөлімі күрделі мәселе тудырды, себебі ол штаттарға "еркін жұмыс істеу" заңдарын қабылдауға мүмкіндік берді, осы арқылы кәсіподақтардың санына реттеулер енгізуге болатын болды. Сонымен қатар, машина жасаушылар AFL кәсіподақтарымен бірлесіп, осы заңды жоюға тырысты. Бұл заңның кәсіподақтардың саяси қызметіне салған шектеулері Машина жасаушылардың партиялық емес саяси лигасын құруға себеп болды. 1948 жылы 751-ші ложа Вашингтон штатының Сиэтл қаласында "Boeing" компаниясына қарсы ереуілге шықты. Машина жасаушылар компания жоюға тырысқан ұзақ жылдар бойы қолданылып келген тәртіпті сақтап қалды және сағатына 10 пайыздық қосымша жалақыға қол жеткізді. IAM сонымен қатар автомобиль өнеркәсібінде Американың Біріккен автомобиль жұмысшыларымен және осы одақта жұмыс істейтін авиациялық жұмысшылармен мүшелік үшін бәсекелестікке түсті. 1949 жылы IAM екі одақпен де "рейдтік емес" келісімдерге қол қойды. Бұл келісімдер 1955 жылы AFL және CIO біріккен кезде басқа одақтар үшін үлгі болып қызмет етті.