Кіріспе

Статистикалық маңыздылық сынағы

Фишердің нақты сынағы – контингенттік кестелерді талдау үшін қолданылатын статистикалық маңыздылық сынағы. Практикада үлгі көлемі шағын болған кезде қолданылғанымен, ол барлық үлгі көлемдері үшін жарамды. Ол өнертабысымен Рональд Фишердің есімімен аталады және «нақты сынақтар» класына жатады, себебі бұл сынақтарда нөлдік гипотезадан ауытқудың маңыздылығын (мысалы, p-мәні) жуықтауға сүйенбей, дәл есептеуге болады. Көптеген статистикалық сынақтардағыдай, үлгі көлемі шексіздікке ұлғайғанда ғана жуықтау нақты болатын жағдайда бұл сынақтар дәлдікпен ерекшеленеді. Фишер бұл сынақты Мюриэл Бристольдің сөзінен кейін ойлап тапқан, ол шай немесе сүт алдымен кесеге қосылғанын анықтай алатынын айтқан. Ол оның дәлелдемесін «әйелдің шайды дәм татуы» эксперименті арқылы тексерген.

p-саны сынақтары

Байқалған деректердің маңыздылығын есептеу үшін, яғни нөлдік гипотеза дұрыс болса, деректерді осыдан да экстремалды немесе одан да экстремалды бақылаудың жалпы ықтималдығын есептеу үшін, біз осы екі кесте үшін p мәндерін есептеуіміз керек және оларды қосып алуымыз керек. Бұл бір жақты сынақ береді, онда p шамамен 0,001346076 + 0,000033652 = 0,001379728 болады. Мысалы, R статистикалық есептеу ортасында бұл мән fisher.test(rbind(c(1,9),c(11,3)), alternative="less")$p.value арқылы алынуы мүмкін, ал Python-да scipy.stats.fisher_exact(table=[[1,9],[11,3]], alternative="less") (мұнда алдыңғы қатынас коэффициенті де, p мәні де алынады) арқылы есептелуі мүмкін. Бұл мәнді бақыланған деректер ұсынған дәлелдердің жиынтығы ретінде түсіндіруге болады – немесе нөлдік гипотеза үшін (ерлер мен әйелдер арасындағы оқушылардың үлесінде ешқандай айырмашылық жоқ) одан да экстремалды кесте. P мәні неғұрлым аз болса, нөлдік гипотезаны қабылдамау үшін дәлелдер соғұрлым көп болады; сондықтан мұндағы дәлелдер ерлер мен әйелдердің оқушы болу ықтималдығы бірдей емес екенін көрсетеді. Екі жақты сынақ үшін біз бірдей дәрежеде экстремалды, бірақ кері бағытталған кестелерді де қарастыруымыз керек. Өкінішке орай, кестелерді «экстремалды» деп жіктеу мәселелі. R-дегі fisher.test функциясы қолданатын тәсіл – байқалған кестенің ықтималдығынан кем немесе оған тең ықтималдығы бар барлық кестелердің ықтималдықтарын қосып p мәнін есептеу болып табылады. Мұндағы мысалда екі жақты p мәні бір жақты мәннен екі есе көп, бірақ жалпы алғанда, симметриялық үлгілеу таралымы бар сынақ статистикасынан айырмашылығы, кішкентай сандар бар кестелер үшін бұл мәндер едәуір өзгеше болуы мүмкін.

Даулар

Фишердің сынағы нақты p-мәндерін бергеніне қарамастан, кейбір авторлар оның консервативті екенін, яғни нақты қабылдамау деңгейі номиналды маңыздылық деңгейінен төмен екенін айтады. Бұл көрінетін қайшылық дискретті статистиканы тұрақты маңыздылық деңгейлерімен үйлестіруден туындайды. Нақтырақ айтқанда, 5% деңгейіндегі маңыздылық сынағы үшін келесі ұсынысты қарастырайық: Фишердің сынағы 5%-қа тең немесе одан кіші p-мәнін беретін әрбір кесте үшін бұл гипотезаны қабылдамаңыз. Кестелердің барлық жиынтығы дискретті болғандықтан, теңдікке қол жеткізілетін кесте болмауы мүмкін. Егер кейбір кестелер үшін мүмкін болатын ең үлкен p-мәні 5%-дан кіші болса, онда ұсынылған сынақ сол деңгейде тиімді сынақтан өтеді. Кішкентай үлгілер үшін бұл деңгей 5%-дан айтарлықтай төмен болуы мүмкін. Бұл мәселені болдырмау үшін көптеген авторлар дискретті мәселелерді шешу кезінде тұрақты маңыздылық деңгейлерін қолданудан аулақ болуға кеңес береді. Фишердің сынағынан алынған p-мәндері шеттік жиындыларға байланысты таралымнан шығады. Осы тұрғыдан алғанда, сынақ тек шартты таралым үшін ғана нақты, ал бастапқы кестеде шеттік жиындылар тәжірибеден тәжірибеге өзгеруі мүмкін. Шеттік мәндер бекітілмеген жағдайда 2x2 кестесі үшін нақты p-мәнін алуға болады. Мысалы, Барнардтың сынағы кездейсоқ шеттерге мүмкіндік береді. Алайда, кейбір авторлар шеттік жиындылардың (шамамен) қосымша екенін айтады, бұл мүмкіндіктер қатынасы туралы қорытындылар жасау үшін тиісті ықтималдық функциясы шеттік сәттілік деңгейіне байланысты болуы керек дегенді білдіреді. Олардың пікірінше, бұл әдіс, әсіресе 2x2 кестелерінде, күштірек. Сонымен қатар, Бошлудің сынағы Фишердің нақты сынағынан біркелкі күштірек болатын нақты сынақ болып табылады. Көптеген қазіргі заманғы статистикалық пакеттер Фишер сынақтарының маңыздылығын есептейді, кейбір жағдайларда хи-квадрат жуықтауы да қабылданады. Статистикалық бағдарламалық қамтамасыздандырулардың нақты есептеулері әдетте жоғарыда сипатталғандардан өзгеше болады, себебі факторлардың үлкен мәндерінен туындаған сандық қиындықтар болуы мүмкін. Бір қарапайым, жақсырақ есептеу әдісі гамма функциясына немесе логарифмдік гамма функциясына сүйенеді, бірақ гипергеометриялық және биномдық ықтималдықтарды дәл есептеу әдістері белсенді зерттеу саласы болып қала береді. Категориялық, стратификацияланған деректер үшін Фишердің сынағының орнына Кохран-Мантель-Хензель сынағы қолданылуы керек. Чой және басқалар.