Кіріспе

Posse Comitatus Act) – 1878 жылдың 18 маусымында президент Резерфорд Б. Хейз қол қойған АҚШ-тың федералды заңы. Ол АҚШ-тың ішкі саясатын жүзеге асыру үшін федералды әскери қызметкерлерді пайдаланудағы федералды үкіметтің өкілеттіктерін шектейді. Конгресс бұл заңды Реконструкция аяқталғаннан кейін армияға арналған қаржыландыру туралы заңға түзету ретінде қабылдады және оны 1956, 1981 және 2021 жылдары жаңартты. Заң бастапқыда тек АҚШ армиясына қатысты, бірақ 1956 жылы жасалған түзету оның қолданылу аясын АҚШ Әуе күштеріне дейін кеңейтті. 2021 жылы 2022 қаржы жылына арналған Ұлттық қорғаныс туралы заң одан әрі кеңейтіп, АҚШ Әскери-теңіз күштерін, Теңіз жаяу әскерін және Ғарыш күштерін де қамтыды. Заң мемлекеттік билік астындағы Ұлттық армия гвардиясына немесе Ұлттық әуе гвардиясына өз штаттарында немесе көрші штаттарда, егер сол штаттың губернаторы шақыртса, құқық қорғау функцияларын орындауға кедергі келтірмейді. АҚШ Жағалау күзеті (Отандық қауіпсіздік департаментінің құрамында) да бұл заңға бағынбайды, себебі ол қарулы күш болғанымен, теңізде құқық қорғау міндетін де атқарады. Заңның атауы posse comitatus заңдық түсінігінен алынған, ол округ шерифіне немесе басқа да заң қызметкеріне бейбітшілікті сақтауға көмектесу үшін денеге жарамды кез келген адамды жұмылдыруға беретін құқық.

Тарих

Акттың 1879 жылғы армияға бөлінген қаражат туралы заңының § 15-тарауы (ізделініп отыр) – АҚШ Армиясының бұрынғы Конфедерация штаттарын әскери түрде басып алуына жауап және одан кейінгі тыйым салу болып табылады. АҚШ Конституциясы сайлау өткізуге жауапкершілікті негізінен жеке штаттарға жүктейді. Кез келген штаттың полициялық билігін жүзеге асыру және заң мен тәртіпті сақтау рөлінде бейбітшілікті сақтау, тәртіпті сайлау өткізу және заңсыз әрекеттерді қудалау – федерацияның кең аумақты бөлігі немесе унитарлық мемлекет болсын, штаттардың міндеті болып табылады. Алайда, бұрынғы Конфедерация штаттарында көптеген жарымәскери топтар афроамерикандықтардың саяси билігін, көбінесе қорқыту және зорлық-зомбылық арқылы басып тастауға және Оңтүстікті ақ нәсілді демократтар партиясының үстемдігіне қайтаруға тырысты. Афроамерикандықтарға бастапқыда федералды үкімет қолдау көрсеткенімен, қайта құру процесі барысында бұл қолдау әлсіреген. 1876 жылғы АҚШ президенттік сайлауы және 1877 жылғы келісімнен кейін бұрынғы Конфедерация штаттарының конгрессмендері мен сенаторлары Вашингтонға оралды және өз штаттарына федералды үкіметтің бақылауын қайта орнатуына тыйым салуға басымдық берді. Президент Хейз 1877 жылғы Ұлы теміржол ереуілін тоқтату үшін федералды әскерлерді қолданғаннан кейін, «Поссе-Комитатус» актісі болып танылған заңды қабылдау үшін екіпартиялық қолдау жеткілікті болды. 2020 жылы құрылған Ғарыш күштері де 2021 жылы осы Актқа енгізілді. АҚШ Жағалау күзеті алты қарулы күш құрамына кіргенімен, теңіз құқығы бойынша федералдық құқық қорғау өкілеттігіне ие болғандықтан Актқа кірмейді. Акт 1878 жылы заң күшіне енген кезде қазіргі Жағалау күзеті болған жоқ. Оның алдындағы ұйым – АҚШ Кедендік күзет қызметі – негізінен кедендік тәртіпті сақтау агенттігі және АҚШ Қаржы министрлігінің бөлігі болды. 1915 жылы Кедендік күзет қызметі мен АҚШ Құтқару қызметі біріктіріліп, Жағалау күзеті құрылғанда, бұл қызмет әскери құрамға айналды және федералдық құқық қорғау өкілеттігін алды. 20-ғасырдың ортасында президент Дуайт Д. Эйзенхауэрдің әкімшілігі 1957 жылғы мектептегі сегрегация дағдарысы кезінде Арканзас штатының Литтл-Рок қаласына федералдық әскерлерді жіберу үшін «Атқару актілерінен» туындаған «Поссе-Комитатус» актісінен ерекшелік жасады. Арканзас губернаторы 1954 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының «Браун мен Білім беру кеңесіне қарсы» ісінде мемлекеттік мектептердегі сегрегация конституцияға қайшы екенін шешкеннен кейін сегрегацияны жоюға қарсылық көрсетті. «Атқару актілері» президентке штат билігі азаматтардың конституциялық құқықтарына қарсы зорлық-зомбылықты басуға қабілетсіз немесе дайын болмаған жағдайда әскери күштерді шақыруға мүмкіндік берді. 2020 жылдың жазында Джордж Флойдтың Вашингтондағы наразылықтары ұлттық гвардия әскерлерінің наразылықтарды басу үшін шақырылуына байланысты дау тудырды, бірақ президент Дональд Трамп көтеріліс актісін қолданбады (дегенмен оны қолдануға әрекеттенді). Колумбия округінің ұлттық гвардиясының әскерлері тарихи түрде штаттық милициямен тең (АҚШ кодексінің 32-тарауы бойынша) және президенттің және армия министрінің бағынысындағы федералдық ұйым болғанына қарамастан, «Поссе-Комитатус» актісінің шектеулеріне жатпайды. Федералдық агенттіктердің өтініші бойынша ынтымақтастық көрсететін штаттардан келген ұлттық гвардия әскерлері де шақырылды, олардың кейбіреулері полиция қызметкерлері ретінде тағайындалды. Бас прокурор Уильям Барр сілтеме жасады.

2020 жылы АҚШ өкілі Адам Шифф Актке АҚШ Әскери-теңіз күштері, Теңіз жаяу әскері және Ғарыш күштерін қосу үшін түзетулер енгізді. Бұл түзетулер ақырында 2022 жылғы Ұлттық қорғаныс туралы заңға енгізілді.

2006-2007 жылдардағы тоқтату

2006 жылы Конгресс 2007 жылғы Қорғаныс өкілеттігі туралы заңның бір бөлігі ретінде Көтеріліс туралы заңды өзгертті (2008 жылдан бастап күшін жойды). 2006 жылдың 26 қыркүйегінде президент Джордж Буш Конгрессті федералдық заңдарды қайта қарауды қарастыруға шақырды, соның нәтижесінде АҚШ қарулы күштері табиғи апат, террористік шабуыл немесе оқиға, немесе басқа да жағдайлардан кейін қоғамдық тәртіпті қалпына келтіріп, заңдарды орындауға мүмкіндік алған болар еді. Бұл өзгерістер 2006 жылдың 17 қазанында қол қойылған 2007 қаржы жылына арналған Джон Уорнердің Ұлттық қорғаныс заңына енгізілді. 1076-шы тармақ "Ірі қоғамдық төтенше жағдайларда Қарулы Күштерді пайдалану" деп аталады. Онда мыналар көзделген:

2008 жылы 1807 жылғы Көтеріліс туралы заңға енгізілген бұл өзгерістер толығымен күшін жойды, Көтеріліс туралы заңның бұрынғы редакциясына қайта оралды. Бұл заң бастапқыда көтеріліс, бүлік немесе заңсыздық жағдайында президенттік билікті барынша шектеу мақсатында жазылған.

Шектен шығарулар мен шектеулер

Заң қолданылмайтын бірнеше жағдай бар. Оларға мыналар кіреді: штат губернаторының билігімен Ұлттық гвардия бөлімдері, мемлекеттік қорғаныс күштері және теңіз әскерлері. Дегенмен, Ұлттық гвардия федералдық бақылауға өткен кезде, басқару штат губернаторынан АҚШ Президентіне ауысады, соның салдарынан Гвардия операциялары Posse Comitatus Act-қа да бағынады. 1992 жылға дейін 23 рет қолданылған Көтеріліс заңына сәйкес пайдаланылған федералды әскерлер. Атомдық материалдарды қолдану қаупі сияқты, ядролық немесе радиологиялық қаруды қолдану мүмкіндігімен байланысты нақты қауіп-қатерлерді шешу үшін ішкі құқық қорғау органдарының мүмкіндігі жеткіліксіз болған жағдайда, Бас прокурор Қорғаныс министрінен шұғыл көмек сұрауға құқылы. Мұндай көмек Қорғаныс министрлігінің қарауындағы кез келген қызметкерлер арқылы көрсетілуі мүмкін, егер бұл АҚШ әскери дайындығына кері әсер етпесе. Бір ғана ерекшелік – АҚШ Қарулы күштерінің ядролық материалдарды қолдануы. Ішкі құқық қорғау органдарына есірткі заттарына қарсы күрес және терроризмге қарсы операциялар сияқты іс-шараларда бақылау, барлау, ақпарат жинау, және жабдықтармен қамтамасыз ету. Мысалы, 1987 жылғы Атланта түрмесіндегі тәртіпсіздіктер кезінде Форт-Брэггтегі «Дельта» күшінің сарбаздары Федералдық Тергеу бюросының сұрауы бойынша мергендер/бақылаушылар тобы ретінде, байланыс қызметтерін жүзеге асыру, медициналық көмек көрсету, барлау ақпаратын жинау және жарылғыш заттарды жоюға көмектесу үшін жұмылдырылды.

АҚШ-тың жағалау күзеттеріне қатысты алып тастау

Қарулы күш болғанымен, АҚШ Жағалау күзеті, бейбіт уақытта АҚШ Ішкі қауіпсіздік департаменті бағынысында жұмыс істейді және Posse Comitatus заңымен шектелмейді, федералды заңды күшімен орындауға толық құқылы. Бұл тіпті Жағалау күзеті соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бір бөлігі ретінде жұмыс істеген кезде де қолданылады.