Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцариялық жазушы және драматург (1921–1990)
Swiss author and dramatist (1921 1990)
Фридрих Дюренматт (5 қаңтар 1921 – 14 желтоқсан 1990) – швейцариялық жазушы және драматург. Ол эпикалық театрдың қолдаушысы болды, оның пьесалары Екінші дүниежүзілік соғыстың жаңа тәжірибесін бейнеледі. Саяси белсенді автордың туындыларына авангардтық драмалар, философиялық детективтер және қарапайым сатира кірді. Дюренматт Ольтен қаласындағы мейрамханада үнемі бас қосатын, Швейцарияның солшыл жазушылар тобының мүшесі болды.
Friedrich Dürrenmatt (; 5 January 1921 – 14 December 1990) was a Swiss author and dramatist. He was a proponent of epic theatre whose plays reflected the recent experiences of World War II. The politically active author's work included avant garde dramas, philosophical crime novels, and macabre satire. Dürrenmatt was a member of the Gruppe Olten, a group of left wing Swiss writers who convened regularly at a restaurant in the city of Olten.
Өмір
Дюрренматт Берн кантонының Конольфинген қаласында протестант пасторының ұлы болып дүниеге келген. Оның әкесі – Ульрих Дюрренматт, консервативті саясаткер болған. 1935 жылы отбасы Бернге көшіп келді. Дюрренматт 1941 жылы Цюрих университетінде философия, неміс филологиясы және неміс әдебиеті мамандықтарын оқыды, бірақ бір семестрден кейін Берн университетіне ауысып, онда табиғат ғылымдарын да зерттеді. 1943 жылы ол жазушы және драматург болуға шешім қабылдап, академиялық мансабынан бас тартты. 1945–46 жылдары ол өзінің алғашқы пьесасын – «Жазылғандай» (It Is Written) шығармасын жазды. 1946 жылдың 11 қазанында актриса Лотти Гейслерге үйленді. Дюрренматт 1969 жылы АҚШ-қа, 1974 жылы Израильге, ал 1990 жылы Польшадағы Аушвицке сапар шекті. 1975 жылы «Ойынның соңы» фильмінде өзін ойнады. Дюрренматт сурет салуды да ұнатқан. Оның кейбір туындылары мен суреттері 1976 және 1985 жылдары Нойшательде, ал 1978 жылы Цюрихте көрмеге қойылды. Оның әйелі Лотти Гейслер 1983 жылдың 16 қаңтарында қайтыс болды. Дюрренматт 1984 жылы Шарлотта Керрге үйленді. 1990 жылы ол екі атақты сөз сөйледі: бірі Вацлав Гавелдің құрметіне («Швейцария – түрме ме?» / «Switzerland a Prison?»), ол өзінің және 800 мың солшыл азаматының бес онжылдық бойы Швейцарияның құпия қызметі тарапынан тыңдалғанын білген кезде; екіншісі Михаил Горбачевтің құрметіне («Канттың үміті» / «Kant's Hope»). Дюрренматт үш Ибраһим дінін марксизммен жиі салыстырып, оны да бір түрлі дін ретінде қарастырған. Дюрренматт 1990 жылдың 14 желтоқсанында Нойшательде жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды. 2000 жылдан бері оның туындылары Швейцария Ұлттық кітапханасының құрамына кіретін Дюрренматт орталығында көрсетілуде.
Dürrenmatt was born in Konolfingen, canton of Bern, the son of a Protestant pastor. His grandfather, Ulrich Dürrenmatt, was a conservative politician. The family moved to Bern in 1935. Dürrenmatt began studies in philosophy, German philology, and German literature at the University of Zürich in 1941, but moved to the University of Bern after one semester where he also studied natural science. In 1943, he decided to become an author and dramatist and dropped his academic career. In 1945–46, he wrote his first play It Is Written. On 11 October 1946, he married the actress Lotti Geissler. Dürrenmatt traveled in 1969 to the United States, in 1974 to Israel, and in 1990 to Auschwitz in Poland. In 1975 he played himself in the film End of the Game. Dürrenmatt also enjoyed painting. Some of his works and his drawings were exhibited in Neuchâtel in 1976 and 1985 and in Zürich in 1978. His wife, Lotti Geissler, died on 16 January 1983. Dürrenmatt married another actress, Charlotte Kerr, in 1984. In 1990 he gave two famous speeches, one in honour of Václav Havel ("Die Schweiz, ein Gefängnis?/Switzerland a Prison?") on discovering that he had been spied on for five decades, along with 800,000 of his left leaning fellow citizens, by the Swiss secret service; the other in honour of Mikhail Gorbachev ("Kants Hoffnung/Kant's Hope"). Dürrenmatt often compared the three Abrahamic religions and Marxism, which he also saw as a religion. Dürrenmatt died from heart failure on 14 December 1990 in Neuchâtel. Since 2000 his works have been exhibited in the Centre Dürrenmatt, part of the Swiss National Library.
Драмалық шығармалар
Бертольт Брехт сияқты Дюренмат эпикалық театрдың драмалық мүмкіндіктерін зерттеді. Брехтпен қатар ол оның "ең түпнұсқа теоретиктерінің" бірі деп аталды. 26 жасында оның "Бұл жазылған" атты тұңғыш пьесасы премьераға шығып, зор дау тудырды. Пьесаның сюжеті сенсацияға құмар циник пен Киелі кітапты әдепкі жолмен түсіндіретін діни фанатик арасындағы күресті бейнелейді, бұл оқиға олар тұратын қала қоршауда болған кезде орын алады. 1947 жылғы сәуірде пьесаның тұсаукесері кезінде көрермендер арасында төбелес және наразылықтар болды. 1948 және 1949 жылдар аралығында Дюренмат Цюрихтегі нациге қарсы "Кабаре Корнихон" кабаресі үшін бірнеше бөлімдер мен эскиздер жазды, оның ішінде "Der Gerettete" (Құтқарылған) атты қысқа, бір актілі гротесктік пьеса да бар. Оның алғашқы үлкен жетістігі – "Ромул Ұлы" пьесасы болды. Б.з. 476 жылында өтетін бұл пьеса Рим империясының соңғы күндерін, оның соңғы императоры Ромул басқарған және оның құлауына әкелген оқиғаларды зерттейді. "Қонақ" (Der Besuch der alten Dame, 1956) – өзіне жасалған зұлымдықтарды өштеу үшін туған қаласына байлық ұсынатын бай әйел туралы комедия мен трагедияның гротесктік қосылысы. Ғылым және оның әлемдегі күрт және қауіпті өзгерістерге жауапкершілігіне қатысты мәселелерді көтеретін сатирикалық драма "Физиктер" (Die Physiker, 1962) да аудармада ұсынылды. Ағылшын тілінде жарық көрген радиоспектакльдердің қатарында "Аугиан аңғарында Геркулес" (Herkules und der Stall des Augias, 1954), "Кешкі сағаттағы оқиға" (Abendstunde im Spätherbst, 1952) және "Вега миссиясы" (Das Unternehmen der Wega, 1954) бар. Лабиринт және Turmbau zu Babel атты екі соңғы туындысы – аяқталмаған идеялар, әңгімелер мен философиялық ойлар жинағы.
Like Bertolt Brecht Dürrenmatt explored the dramatic possibilities of epic theatre. Next to Brecht he has been called its "most original theorist". When he was 26 his first play, It Is Written, premiered to great controversy. The story of the play revolves around a battle between a sensation craving cynic and a religious fanatic who takes scripture literally, all of this taking place while the city they live in is under siege. The play's opening night in April 1947 caused fights and protests in the audience. Between 1948 and 1949 Dürrenmatt wrote several segments and sketches for the anti Nazi Cabaret Cornichon in Zürich including the short single act grotesque play Der Gerettete (The Rescued). His first major success was the play Romulus the Great. Set in the year A. D. 476, the play explores the last days of the Roman Empire, presided over and brought about by its last emperor, Romulus. The Visit (Der Besuch der alten Dame, 1956) is a grotesque fusion of comedy and tragedy about a wealthy woman who offers the people of her hometown a fortune if they will avenge the wrongs done to her. The satirical drama The Physicists (Die Physiker, 1962), which deals with issues concerning science and its responsibility for dramatic and dangerous changes to the world, has also been presented in translation. Radio plays published in English include Hercules in the Augean Stables (Herkules und der Stall des Augias, 1954), Incident at Twilight (Abendstunde im Spätherbst, 1952) and The Mission of the Vega (Das Unternehmen der Wega, 1954). The two late works Labyrinth and Turmbau zu Babel are a collection of unfinished ideas, stories and philosophical thoughts.
Бейімделулер
Оның "Қауіпті ойын" (Die Panne (Traps)) романы 1967 жылы үнді драматургі Виджай Тендулкардың "Шантата! Сот шалу ахе" ("Тыныштық! Сот отырысы басталды") атты маратхи тіліндегі пьесасына бейімделді. Бұл пьеса содан бері түрлі үнді тілдерінде қойылып, Сатьядев Дубей осы атпен фильм түсірді. Оның "Кіру" пьесасы "Перч" театр тобының танымал "Мисс Мейна" пьесасына бейімделіп, үнділік стильде жаңартылды. "Кіру" пьесасы Кандер мен Эббтің мюзиклі ретінде де бейімделген. Оның "Кешкі кездегі оқиға" пьесасы Пьюш Мишраның "Санн 2025" пьесасына негіз болды.
His novel, A Dangerous Game (also known as Die Panne (Traps)) was adapted into a Marathi play, Shantata! Court Chalu Aahe (Silence! The Court Is in Session) by Indian playwright Vijay Tendulkar in 1967. The play has since then been performed in various Indian languages, and made into a film by the same name by Satyadev Dubey. His play The Visit has been adapted and Indianised into a play called Miss. Meena by Chennai based theatre group 'perch'. The Visit has also been adapted as a musical by Kander and Ebb. His play The Indicident at Twilight has been adapted into a play called Sann 2025 by Piyush Mishra.