Людовик Вите: Француз драматургі және саяхатшысы

Кіріспе

Француз драматургі және саясаткері (1802–1873)

Людовик Вите (18 қазан 1802 – 5 маусым 1873) – француз драматургі және саясаткері.

Ерте өмір және мансап

Людовик Вите Парижде дүниеге келген. Ол бай буржуазиялық отбасынан шыққан, Ұлттық Конвенцияның бұрынғы мүшесі Луи Витетің (1736-1809) немересі және Пьер Жан Вите мен Амели Арноутизонның ұлы болған. Ол Эколь Нормальде білім алған. Оның саясаты либералды болды және ол "Өзіңе көмектес, аспан да көмектеседі" ("Aide toi, le ciel t'aidera") қоғамының мүшесі еді. Экольде философия курстарын оқыды және заңды зерттеді, 1824 жылға дейін осы салада тәжірибе жинап, сабақ берді. Содан кейін ол осы кәсіптерден бас тартып, Франция және Италияға саяхат жасады, себебі оны тарих, сәулет, археология және музыка қызықтырды. 1820 жылдары Вите Пауль Франсуа Дюбуаның құрған либералды бағытталған "Глоб" журналына материалдар жариялады, онда Шарль де Ремусат, Виктор Кузин және Этьен Жан Делеклуздің еңбектері де жарық көрді. Ол сонымен қатар Revue française және Revue des deux Mondes журналдарына, сондай-ақ Journal des savants журналына үлкен үлес қосты, оның басты редакторларының бірі болды. 1827 және 1829 жылдар аралығында Вите бірнеше драмалық сахналарды ("Баррикадалар", "Блуа штаттары", "Генри III-нің өлімі") жариялады, бұл оның атағын арттырды және кейіннен "Лига" (1844) деген атпен жинақталды.

Орлеандық монархия

Саяси және экономикалық либерализмнің негізгі жақтаушыларының бірі, ол Мадам де Сталь, Алессандро Манцони және Жан-Шарль Леонард де Сисмондидің досы болды. Бірнеше досымен бірге ол 1827 жылғы сайлауда либералдарды қолдау үшін «Өз-өзіңе көмектес, аспан саған көмектеседі» («Aide toi, le ciel t'aidera») қоғамын құрды. Қоғамның оппозиция үшін сайлаушылар тізімін көбейтуге жасаған күш-жігері сайлауда ультрароялистердің жеңіліске ұшырауына себеп болды. Вите Ішкі істер министрі Франсуа Гизодан префектура сұрады, бірақ 25 қарашада Гизо оған қазіргі Мәдениет министрлігінің алғы күші болған Тарихи ескерткіштердің Бас инспекторы лауазымын берді. 1831 жылы Францияның солтүстігіне жасаған алғашқы сапарының қорытындысы бойынша Вите ұсынған есептен оның ескерткіштер ғана емес, сонымен қатар мұражайлар, кітапханалар, мұрағаттар және көркем білім беретін мектептерге де жауапты болғаны көрінді. Бұл есепті Виктор Гюго 1832 жылы жарық көрген «Бұзушыларға қарсы соғыс» атты памфлетінде пайдаланды. Вите тағы екі сапар жасады: бірі 1831 жылы Бургундияға, Лионға және оның айналасына, сондай-ақ Пюиге; екіншісі 1833 жылы оңтүстік-батысқа, осы сапарда ол Мойсак монастырын сақтап қалды. Луи-Филипптің Орлеанист монархиясы кезінде Вите саясаткер және бюрократ ретінде көзге түсті. Ол 1834 жылғы 21 маусымда Сена департаментінің (Болбек) 6-шы округінен депутаттыққа өтініш білдірді, бірақ палата сайлауды жарамсыз деп жариялады, сондықтан ол қайта сайлануға түсті және келесі жылғы 13 қыркүйекте сәтті сайланды. Ол палатада маңызды сөздер сөйлеп, Ішкі істер министрлігінің саясатын қорғады. 1836 жылғы 10 сәуірде Вите Сауда министрлігінің Бас хатшысы болып тағайындалды және Тарихи ескерткіштердің Бас инспекторы лауазымынан шеттеді, оны Проспер Меримеге тапсырды, ол тарихи ескерткіштерге қатысты мәселелерді тығыз бақылап отырды. 1837 жылы ол жаңадан құрылған Тарихи ескерткіштер комиссиясына мүше болды, ол тарихи орындарды қалпына келтіруге гранттар берді және бақылауды жүзеге асырды. Ол 1839 жылдан бастап комиссияның вице-президенті болып қызмет етті. Вите 1839 жылғы 15 желтоқсанда Жазулар және әдемі әдебиеттер академиясына сайланды; кейін 1845 жылғы 8 мамырда Француз академиясына сайланды, ол марқұм Александр Суметтің орнын толтырды. 1836 жылы Вите бірден Қаржы министрлігінің Бас хатшысы және Мемлекеттік кеңес мүшесі болып тағайындалды. Ол сол жылдың 15 қазанында қайта сайлануға түсті және 1837 жылғы 4 қарашада, 1839 жылғы 2 наурызда, 1842 жылғы 9 шілдеде және 1846 жылғы 1 тамызда қайта сайланды, барлығы алты мерзім қызмет етті. Палатада ол Немур герцогіне үлестіруге, санаққа, Притчард өтемақына дауыс берді және патенттер туралы заңның ресми есебін жазды.

One of the main advocates of liberalism, both political and economic, he was a friend of Madame de Staël, Alessandro Manzoni and Jean Charles Léonard de Sismondi. With a few friends, he founded the society "Aide toi, le ciel t'aidera" (Help yourself, Heaven will help you) in order to support the Liberals in the elections of 1827. The society's efforts to increase voter registration for the opposition contributed to the defeat of the ultra royalists in the election. Vitet unsuccessfully requested a prefecture from the Minister of the Interior, François Guizot; however, on 25 November Guizot created for him the new post of Inspector General of Historic Monuments, which foreshadowed the current Ministry of Culture. The report submitted by Vitet in 1831 at the end of his first tour in the north of France shows that he was in charge not only of monuments but also of museums, libraries, archives and schools of artistic education. This report was soon used by Victor Hugo for his pamphlet War on the Demolishers, published in 1832. Vitet made two other tours: one to Burgundy, Lyons and its environs, and Puy in 1831; the other to the southwest in 1833, which gave him the opportunity to save the cloister of Moissac. During the Orleanist Monarchy of Louis Philippe Vitet's prominence as a politician and bureaucrat emerged. He presented himself unsuccessfully to the Chamber of Deputies on 21 June 1834, as an elected representative for the 6th district of the Seine Maritime département (Bolbec). But the Chamber declared the election null and void, so he stood for re election and was successfully seated the following September 13. He made distinguished speeches in the House and defended the policy of the Ministry of the Interior. On 10 April 1836 Vitet was appointed Secretary General of the Ministry of Commerce and as such resigned from his duties as Inspector General of Historic Monuments, which he handed over to Prosper Mérimée, with whom he continued to closely follow questions concerning historic monuments. In 1837, he became a member of the newly created Commission des monuments historiques, which had just been created and which awarded grants for and oversaw the restoration of historic sites. He served as vice president of the commission from 1839 onwards. Vitet was elected to the Académie des inscriptions et belles lettres on 15 December 1839; he was then elected to the Académie Française on 8 May 1845, filling the vacated chair of the late Alexandre Soumet. In 1836, Vitet was appointed simultaneously as Secretary General of the Ministry of Finance and to the Council of State. He also successfully stood for re election on October 15 that year, and was successively re elected on 4 November 1837, 2 March 1839, 9 July 1842 and 1 August 1846, serving six terms in all. In the Chamber, he voted for the endowment of the Duke of Nemours, for the census, for the Pritchard indemnity, and wrote the official report for the law on patents.

Кейінгі мансап

1848 жылғы революциядан кейін Витет Орлеан әулетіне адал болды. Ол Сейн-Инфериурь департаментінен Конституциялық Ассамблея сайлауында сәтті өте алмады, бірақ 13 мамырда 1849 жылы Заң шығарушы Ассамблеяға сайланды және оның вице-президенттерінің бірі болды. Ол монархисттік көпшілікте өзінің орнын алып, Римге жасалған экспедицияға, Фаллудың білім туралы заңдарына және 1850 жылғы 31 мамырдағы жалпыға бірдей сайлау құқығын шектеу туралы заңға дауыс берді. Принц-президенттің саясатына қарсы болғандықтан, ол 1851 жылғы 2 желтоқсандағы төңкеріске наразылық білдіру үшін Париждің 10-шы округі әкімшілігінде жиналған депутаттардың қатарында болды. Бұл оқиға Екінші Республиканың соңына сызық салды және Луи Наполеонға он жылға президенттік өкілеттік берді, нәтижесінде Екінші Империя басталды. Аталған жиынның вице-президенті ретінде Витет бірнеше күнге қамауға алынып, түрмеге жабылды. Екінші Империя кезінде ол қоғамдық өмірден шеттеді және өнер мен әдебиетпен айналысты, себебі ол монархист болып қалды. 1870-71 жылдардағы апаттар Витеттің қоғамдық істерге деген қызығушылығын қайта оятты, ол «Revue des deux mondes» журналында өзінің оптимистік «Париж қоршауы туралы хаттар» атты еңбегін жариялады. Республика құрылғаннан кейін, 1870 жылғы 4 қыркүйекте ол Республикаға қосылды, ал Париж қоршауы кезінде «Revue des deux mondes» журналында қарсылықты қолдайтын бірқатар мақалалар жариялады. 1871 жылғы 8 ақпанда Ұлттық Ассамблеяға Сена-Инфериурьден қайтадан депутат болып сайланды, ол бастапқыда палатаның вице-президенттерінің бірі болды және Адольф Тьер басшылығымен немістермен бейбіт келісімге келу жөніндегі комиссия құрамына кірді. Ол 1871 жылғы 30 тамыздағы заң жобасын ұсынды, онда Ассамблея өзін билік ететін орган ретінде мойындады, ол 434 дауысқа қарсы 225 дауыспен қабылданды. Ол Үшінші Республиканы құруға бағытталған «Риве заңы» туралы ресми есеп дайындады, бірақ жеке өзі оған қарсы болды. 1872 жылғы маусым айында Витет консервативті саясат ұстануға Тьерді көндіру үшін оңшылдар тарапынан жіберілген делегация құрамына кірді. Ол немістермен бейбіт келісімге келуге, жер аудару заңдарын жоюға, епископтардың үш жылдық мерзімге қарсы петициясына және 1873 жылғы мамырда Тьердің отставкасына дауыс берді. Бұл оның өлімінен екі апта бұрын берген соңғы дауысы болды. Үшінші Республика кезінде ол тарихи ескерткіштер комиссиясының төрағасы лауазымына қайта оралды және тарихи ескерткіштер тізімін жаңарту және жұмыстардың есептерін тексеру мәселелерімен айналысты.

After the Revolution of 1848, Vitet remained faithful to the Orléans family. He ran unsuccessfully in the Constituent Assembly elections in the Seine Inférieure department, but was elected to the Legislative Assembly on 13 May 1849 and became one of its vice presidents. He took his place in the monarchist majority and voted for the expedition to Rome; for the Falloux Laws on education; and for the law of 31 May 1850, restricting universal suffrage. Hostile to the policy of the prince president, he was among the deputies who met at the town hall of the 10th arrondissement of Paris to protest against the coup d'état of 2 December 1851, that ended the Second Republic and gave Louis Napoleon presidential powers for ten years, effectively beginning the Second Empire. As vice president of the meeting, Vitet was arrested and imprisoned for a few days. Under the Second Empire, he moved away from public life and dealt only with art and literature, in part because he remained a monarchist. The disasters of 1870 71 reawakened Vitet's interest in public affairs, and he published in the Revue des deux mondes his optimistic "Lettres sur le siège de Paris." He joined the Republic after its inception on 4 September 1870, and during the Siege of Paris he published a series of articles in the Revue des deux Mondes in which he advocated resistance. Elected deputy again for Seine Inferieure in the National Assembly on 8 February 1871, he was, from the start, one of the chamber's vice presidents and was part of the commission headed by Adolphe Thiers to negotiate peace with the Germans. He deposited the bill of 30 August 1871, in which the Assembly recognized itself as constituting power, which passed by a vote of 434 to 225. He wrote the official report on the "Rivet law," creating the Third Republic, which he personally opposed. In June 1872, Vitet was part of the delegation sent by the right to Thiers to persuade the latter to adopt a conservative policy. He voted for peace with the Germans, for the abrogation of the laws of exile, for the petition of the bishops, against the three year service, and in May 1873 for the resignation of Thiers. This was his last vote before his death a fortnight later. Under the Third Republic, he had also regained his position as president of the Commission des monuments historiques and worked both for the revision of the list of historical monuments and for the verification of the accounts of the works.