Жұпдастырылған ит тұқымдары

Кіріспе

Ит түрі
Екі немесе одан көп танылған ит тұқымдарының араластырылуы.

Иттердің араластырылған түрлері, кейде "дизайнерлік" иттер деп те аталады, екі немесе одан көп танылған ит тұқымдарынан мақсатты түрде өрбітілген иттер. Олар таза тұқымды ата-тегі жоқ иттер емес, бірақ өздері жеке тұқым ретінде танылмайды және міндетті түрде тұқымдық белгілерін сақтап тұрмайды. Иттердің араластырылған түрлері – үй иттерінің тегінің комбинациясы; олар Canis түрлерінің (құрлы қасқалар, койоттар, шақалдар және т.б.) арасындағы будандастыру нәтижесінде туындаған гибридтерден ерекшеленеді. Белгілі гибридтерге койдгог, койдвольф, динго-ит гибриді, шакал-ит гибриді және вольфдог жатады.

Жұмыс істейтін будандар

Жұмыс итінің бірнеше түрі 14 ғасырдан немесе одан ертерек кездескен, мысалы, лурчер немесе лонгдог. Тарихи тұрғыдан алғанда, қазіргі таза тұқымды иттердің (эвгеника принциптеріне негізделген) әлі жоқ кезінде, әртүрлі иттердің араласуы жақсы қабылданатын. Мұндай араласулар екі түрлі иттің қасиеттерін бір итке біріктіру немесе бұрыннан қалыптасқан иттің түрін жетілдіру үшін, әрқашан жұмыс мақсатында жасалатын. 1980 жылдары Скандинавиядағы скандинавиялық стильдегі шана жарысының өркендеуі, Солтүстік Америкадағы шана жарысымен салыстырғанда қысқа қашықтықтармен сипатталды, бұл еурохаунд пен грейстердің пайда болуына әкелді. Олар неміс қысқа жүнді пойнтерлерін Аляска хаскилерімен және грейхаундтармен араластыру арқылы шығарылды. Маккензи өзенінің хаскисі механикалық көлік құралдарымен алмастырылғанымен, Аляска хаскилері бүгінгі таңдағы шана жарысында ең көп қолданылатын ит түрі болып табылады. Басқа тарихи мысалдар – бульдог пен терьер (Ескі ағылшын бульдогы мен терьердің араласуы) және фоксхаундтар мен Ескі испандық пойнтерлердің араласуы. Нәтижесінде туған күшіктер екі таза тұқымды ата-анасының тұқымдық атауларының буынды сөздерімен (немесе дыбыстарымен) аталады, мысалы, шнудл (шнауцер мен пудельдің араласуы), сондай-ақ ол танымал отбасылық ит болып табылады. Дизайнерлік иттерді иелері көбінесе жаңалықтары үшін таңдайтын болса да, беделді өсірушілер кейде таза тұқымды иттерде кездесетін тұқым қуалайтын проблемалардың санын азайту үшін, олардың тартымды қасиеттерін сақтай отырып, араластыруды қолданады. Джон Муалем «The New York Times» газетінде былай деп жазды: «Иттің геномындағы шамамен 350 тұқым қуалайтын ауруларды ескере отырып, екі таза тұқымды итті араластыру және олардың гендік қорын кеңейту, егер мұқият жасалса, бір ит генетигі бойынша «феноменалды жақсы идея» болуы мүмкін». Иттердегі араласу жеткілікті зерттелмеген, бірақ мал шаруашылығында зерттелген. Күтілетін қасиеттің тұқым қуалайтындығы (мысалы, гипоаллергендік жүні) белгілі болуы керек: «Тұқым қуалайтындық – бұл генетикаға байланысты (және келесі ұрпаққа берілуі мүмкін) белгілі бір қасиет үшін жануарлар арасында байқалатын өлшенетін айырмашылықтың үлесі». Сонымен қатар, итті араластырудың мақсаттарын мал шаруашылығындағы араластырудың мақсаттарынан анықтау қиын болуы мүмкін; жақсы мінез-құлықты анықтау және өлшеу биік бұзау салмағынан қиын болуы мүмкін. Дизайнерлік иттерді өсірушілер көбінесе иттің денсаулығы мен әл-ауқатынан гөрі табысты күшік өндіруге көбірек қызығушылық танытады деп сынға ұшырайды. Уолли Конрон «Reader's Digest» журналында лабрадудлды таныстырғаннан кейін оның танымалдығы туралы былай дейді: «Өсірушілер өздерінің ұлдары мен қыздарында тұқым қуалайтын кемшіліктер бар ма деп тексеріп отырды ма, әлде олар тек қана ашыққан тұтынушыларға келесі мәртебелі белгіні жеткізумен айналысты ма?» «Дизайнерлік ит» күшіктері кейде оларды өсірген таза тұқымды иттерге қарағанда жоғары бағамен сатылады. Дизайнерлік иттерді жақсы көретіндер қазіргі иттердің барлық тұқымдары бұрынғы иттер мен иттің түрлерінен дизайнерлік иттерді жасау үшін қолданылатын селекциялық өсірудің дәл сол әдісі арқылы жасалды дейді. Көптеген қазіргі заманғы тұқымдардың ата-тегінде әртүрлі ескі ит түрлері мен тұқымдары бар; әрбір тұқымның шығу тегі туралы толық мәліметтерді жеке тұқым туралы мақалаларда қараңыз.

Several types of working dog crossbreeds date from the 14th century or earlier, such as the lurcher or the longdog. Historically, crosses between dogs of different types were more well accepted at a time when modern purebred breeds (based on the eugenics principles) did not yet exist. These types of crosses were performed to aggregate qualities of two different types in the same dog or to perfect an already fixed type of dog, always for working purposes. In the 1980s, a rise in Nordic style sled racing in Scandinavia, characterized by shorter distances than typically seen in North American sled racing, led to the development of the eurohound and greyster, crosses utilizing German shorthair pointers with Alaskan huskies and greyhounds, respectively. While the Mackenzie River husky has been largely replaced by mechanized travel, Alaskan huskies continue to be the most commonly used type of dog for competitive sled dog racing today. Other historical examples are the bull and terrier (Old English Bulldog and terrier cross) and crosses between foxhounds and Old Spanish Pointers The resulting puppies are called by a portmanteau word made up of syllables (or sounds) from the breed names of the two purebred parents, such as Schnoodle (Schnauzer and Poodle cross), as well as being a popular family dog. Although designer dogs are often selected by owners for their novelty, reputable breeders sometimes use crossbreeding in an attempt to reduce the incidence of certain hereditary problems found in the purebred dogs, while retaining their more appealing traits. Jon Mooallem, writing in The New York Times, commented, "Given the roughly 350 inherited disorders littering the dog genome, crossing two purebreds and expanding their gene pools can be 'a phenomenally good idea,' according to one canine geneticist—if it is done conscientiously." Crossbreeding has not been well studied in dogs, although it has been for livestock. The heritability of the desired trait being bred for (such as a hypoallergenic coat) needs to be known; "Heritability is the proportion of the measurable difference observed between animals for a given trait that is due to genetics (and can be passed to the next generation)." In addition, the goals of dog crossbreeding may be harder to define than the goals of livestock crossbreeding; good temperament may be harder to define and measure than high calf weight. Designer dog breeders are often criticized for being more interested in profitable puppy production than in dog health and welfare. Wally Conron, writing in Reader's Digest, comments on the popularity of crosses after his introduction of the Labradoodle: "Were breeders bothering to check their sires and bitches for heredity faults, or were they simply caught up in delivering to hungry customers the next status symbol?" 'Designer dog' puppies sometimes bring higher prices than the purebreds from which they are bred. Fanciers of designer dogs say that all modern dog breeds were created from earlier breeds and types of dogs through the same kind of selective breeding that is used to create designer dogs. Most of the modern breeds have ancestries that include various older dog types and breeds; see individual breed articles for details of the origin of each breed.

Денсаулық және генетикалық ақаулар

Рецессивті зиянды аллельдің тек бір ата-анадан мұраға қалуы және осылайша ұрпақтың фенотипінде көрінбеуі мүмкіндігін пайдаланатын кроссбридинг – селекционерлердің генетикалық кемшіліктердің таралуын азайтуға қолданатын стратегиялардың бірі. Тұқымдағы аурудың жиілігін және жеке тұлғаның генетикалық тарихын білу маңызды. Кейбір кроссбридтік иттер екі түрлі таза тұқымды иттерді шағылыстыру арқылы өсіріледі және гетерозис, яғни кроссбридтік күшке ие болуы мүмкін. Екі кроссбридті шағылыстыру арқылы тұқым құруға тырысқанда бұл артықшылық біртіндеп азаяды, генетикалық қор тарылады. Кроссбридтік күшті пайдаланудың ең жақсы жолы – таза тұқымдық тегі бар иттерді шағылыстыру, өйткені бұл күш әдетте екі таза тұқымды жануардың бірінші буынында ғана байқалады, осылайша генетикалық әртүрлілікті пайдаланады. Кроссбридтік иттердің денсаулығы олардың дені сау ата-аналардан тарауына байланысты. Өнімділіктің артықшылығы үшін өсіруге арналған малдарды таңдайтын және осы себепті денсаулықты тексеруден бас тартатын селекционерлер, жақсы ниетпен өсірілген күшіктердей сенімді сау ұрпақтарды өндірмейді. Дегенмен, иттердің ұзақ өмір сүруіне қатысты зерттеулерде таза тұқымды иттерге қарағанда кроссбридтік иттердің кейбір артықшылықтары бар екені анықталды. Жалпы, кроссбридтік иттерде "ата-ана тұқымдарына тән аурулардың пайда болу ықтималдығы айтарлықтай төмен. Олардың генетикалық денсаулығы жоғары болады" деп есептеледі. Көбінесе тұқымдық иттерге қарағанда дені сау деп саналғанымен, АҚШ-тағы 1000-нан астам ветеринариялық клиникалардың деректері кроссбридтік және тұқымдық иттердің өмір сүру ұзақтығы арасындағы айырмашылықтың минимал екенін көрсетті. Жапониядағы зират деректерін қарау нәтижесінде Шиба Ину кроссбридтерге қарағанда ұзақ өмір сүретіні анықталды; алайда кроссбридтер осы зерттеуде орташа тұқымдық итке қарағанда ұзақ өмір сүрді. 1995 және 1996 жылдары ветеринариялық сақтандыру компаниясына тіркелген 200 000-нан астам итті қараған шведтік зерттеуде тұқымдық тұқымдардың көпшілігінде аурудың кроссбридтерге қарағанда жоғары екені анықталды; алайда бірнеше тұқымдық тұқымдардың ауру көрсеткіші төмен болды. Олар жоғары тәуекелден төмен тәуекелге қарай реттелген: Древер, Норвегиялық Бухунд, Шиллерстовар, Джамтхунд, Градхунд, Сібір хаскиі, Карелиялық аю иті, Смоландстовар, Фин шпиці және Норботтенспет. Барлық тұқымдар Скандинавия түбегінде таралған және көбінесе жұмыс иті ретінде қолданылады. Ата-ана тұқымдарында кездеспейтін кейбір денсаулық мәселелері кроссбридте екі ата-ана тұқымынан да жиі кездесуі мүмкін. Нүктенің шығыңқы безінің жағдайы – Пугаль мен Джудте ата-ана тұқымдарына қарағанда жиі кездесетін жағдай, бұл генетиканың күрделілігін көрсетеді және гибридтік күш теориясына қарсы дәлел келтіреді. Жалпы, дизайнерлік ит тұқымдарында ПНМГ деңгейі төмен болды.

Crossbreeding that takes advantage of the increased chance that a recessive detrimental allele will only be inherited from one parent and therefore not expressed in the phenotype of the offspring, is one strategy breeders can use to decrease the incidences of genetic defects. Knowing the disease incidence in the breed, and the genetic history of the individual, is important. Some crossbred dogs, created by breeding two purebred dogs of different breeds, may have the advantage of heterosis, or crossbreed vigor. This advantage can be progressively diluted when two crossbreeds are bred in the attempt to create a breed, narrowing the gene pool. The best way to continue taking advantage of crossbreed vigor is from the breeding of dogs of purebred ancestry, as this vigor is typically seen only in the first generation cross of two purebred animals of separate breeds, thus taking advantage of genetic diversity. Health of crossbred dogs depends on their being descended from healthy parents. Breeders who select their breeding stock for cost effectiveness and who skip health testing for the same reason will not produce puppies that are as reliably healthy as those bred by more conscientious breeders. However, studies of longevity in dogs have found some advantage for crossbreeds compared to purebred dogs. In general it is believed that crossbred dogs "have a far lower chance of exhibiting the disorders that are common with the parental breeds. Their genetic health will be substantially higher." Despite commonly believed to be substantially healthier than pedigree dogs data from clinical records of over 1,000 veterinary hospitals in the US shows the difference in life expectancy between mixed breed dogs and pedigree dogs to be minimal. A review of cemetery data in Japan found that the Shiba Inu had a life expectancy greater than crossbreeds; however crossbreeds still had a higher life expectancy than the average pedigree dog in this study. A Swedish study reviewing over 200,000 dogs registered for a veterinary insurance company in 1995 and 1996 found morbidity to be higher in most pedigrees than mongrels; however several pedigree breeds had a lower morbidity these are in order of highest risk to lowest risk: Drever, Norwegian Buhund, Schillerstövare, Jämthund, Gråhund, Siberian Husky, Karelian Bear Dog, Smålandsstövare, Finnish Spitz, and Norbottenspets. Notably all the breeds are native to the Scandinavian peninsula and are most commonly used as working dogs. Some health issues not common in either parent breed may be more common in the crossbreed than both of the parent breeds. Prolapsed nictitating membrane gland is a condition more common in the Puggle and Jug than both of the parent breeds, which shows the complexity of genetics and provides evidence against the theory of hybrid vigour. Overall designer dog breeds had lower rates of PNMG.

Тіркеу және тану

Араласқан иттер дәстүрлі тұқымдық тіркелімдерде танылмайды, тіпті егер екі ата-анасы да таза тұқымды деп тіркелген болса да. Американдық Кеннел Клубы, Біріккен Кеннел Клубы және Канадалық Кеннел Клубы сияқты тұқымдық қауымдастықтар дизайнерлік будандастыруларды ит тұқымдары ретінде мойындамайды. Егер араласқан иттер белгілі бір кезең бойы шағылыстырылса және олардың шағылысуы жақсы құжатталған болса, олар ақырында ірі кеннел клубтарымен иттердің жаңа тұқымы ретінде қарастырылуы мүмкін (жақында араласқан тұқымның барлық ірі кеннел клубтарымен мойындалған мысалы – Ческі Терьер). Жаңа тұқымдағы иттердің тұқымдық клубы болуы керек, ол осы тұқымның әрбір мүшесінің тегін тұқымның бастапқы негізін қалаушы иттерден бастап құжаттайды; егер тұқымдық клуб қосылуды қалайтын кеннел клуб иттердің текті екеніне көз жеткізсе, ол олардың тұқымын қабылдап, тіркейді. Әрбір кеннел клубының жаңа тұқымды құжаттау бойынша жеке ережелері бар. Кейбір шағын тіркелімдер мен интернет-тіркелімдер иесі таңдаған кез келген тұқымды минималды немесе ешқандай құжаттамасыз тіркейді; тіпті кейбіреулері селекционерге немесе иесіне үй жануары үшін авторлық «тұқым атауын» ойлап табуға рұқсат береді.