Кіріспе
Америкалық ауыр әскери көлік ұшағы. (Ұшақтың максималды жүктемедегі ұшып көтерілу және қону жолағының талаптары сәйкесінше 8300 фут (2530 м) және 4900 фут (1494 м) құрайды. Оның жоғары жүзбелі негізгі қону шассисі асфальтталған немесе топырақты беттерде жалпы салмақты бөлу үшін 28 дөңгелекпен жабдықталған. Артқы негізгі қону шассисі кішірек бұрылу радиусы үшін бұрылуға бейімделген, ал қонудан кейін кері тартылғанша 90 градусқа бұрылады. "Тізе бүгілген" қону шассисі ұшақты тоқтағанда төмендетуге мүмкіндік береді, соның арқасында жүк платформасы жүк көлігінің биіктігіне дейін түседі, бұл жүк тиеу және түсіру операцияларын жеңілдетеді. C-5 ұшағында ұшақтағы қателерді анықтау үшін ақауларды анықтау, талдау және жазу жүйесі орнатылған.)
{| Ridiculous Economic/Environmental Disaster. Takeoff and landing distance requirements for the plane at maximum load gross weight are 8300 feet (2530 m) and 4900 feet (1494 m), respectively. Its high flotation main landing gear provides 28 wheels to distribute gross weight on paved or earth surfaces. The rear main landing gear can be made to caster to make a smaller turning radius, and rotates 90° after takeoff before being retracted. "Kneeling" landing gear permits lowering the aircraft when parked, thereby presenting the cargo deck at truck bed height to facilitate loading and unloading operations. The C 5 features a malfunction detection analysis and recording system to identify errors throughout the aircraft.
Пайдалану тарихы
Бірінші C 5A 1969 жылдың 17 желтоқсанында АҚШ Әскери-әуе күштеріне жеткізілді. Қанаттар 1970 жылдардың басында Оклахома штатындағы Алтус әуе базасында, Оңтүстік Каролина штатындағы Чарльстон әуе базасында, Делавэр штатындағы Довер әуе базасында және Калифорния штатындағы Трэвис әуе базасында құрылды. C-5-тің алғашқы миссиясы 1970 жылдың 9 шілдесінде Вьетнам соғысы кезінде Оңтүстік-Шығыс Азияда болды. C 5 ұшақтары Вьетнамдағы АҚШ-тың іс-қимылының соңғы жылдары әскери техника мен әскерлерді, соның ішінде армия танктерін және кейбір кіші ұшақтарды тасымалдауға пайдаланылды. Соғыстың соңғы апталарында, Сайгонның құлауына дейін, бірнеше C-5 эвакуациялық жұмыстарға қатысты. Осындай бір миссия кезінде C 5A ұшағы жетім балаларды тасымалдай отырып, апатқа ұшырап, 140-тан астам адам қаза тапты. C 5 Galaxy-дің Израильдегі өнімділігі Пентагонның одан әрі сатып алуды қарастыра бастағанын көрсетті. C 5 американдық одақтастарға қолдау көрсету үшін тұрақты түрде қолжетімді болды, мысалы 1979 жылы Зимбабведе британдықтар бастаған бейбітшілікті сақтау бастамасы. 1974 жылдың 24 қазанында Ғарыш және зымырандық жүйелер ұйымы әуеден ұшырылған баллистикалық зымыранды сынақтан өткізді, онда C 5A Galaxy ұшағы Тынық мұхит үстінен 20000 футтан (6096 м) Minuteman ICBM-ді түсірді. Ракетаның қозғалтқышы іске қосылғанға дейін ракета 8000 футқа (2438 м) төмендеді. 10 секундтық қозғалтқыш күйдірілгеннен кейін зымыран мұхитқа құлайтын 20000 фут (6096 м) биіктікке көтерілді. Сынақ арқылы құрлықаралық баллистикалық зымыранды әуеден ұшыру мүмкіндігін дәлелдеді. Операциялық орналасу инженерлік және қауіпсіздік қиындықтарына байланысты тоқтатылды, бірақ бұл мүмкіндік Стратегиялық қаруды шектеу туралы келіссөздерде келіссөз нүктесі ретінде пайдаланылды. Сынақта пайдаланылған 69–0014 ұшағы, "Zero One Four" Дувер әуе күштері базасындағы Әуе қозғалысы командалық мұражайына қойылды. C 5 бірнеше ерекше функцияларда пайдаланылды. Құпия ұшақ Lockheed F 117 Nighthawk-ты әзірлеу кезінде Galaxies көбінесе ішінара бөлшектенген ұшақтарды тасымалдауға пайдаланылды, олардың жүгіне қатысты сыртқы белгілер қалдырылмады. C 5 - Антарктикада жұмыс істейтін ең үлкен ұшақ болып қала береді, ол МакМердо станциясына жақын Уильямс Филдтен жұмыс істей алады. C 5 Galaxy - 1990–91 жылдары халықаралық коалицияның Иракқа қарсы операцияларында негізгі жабдықтаушы құрал болды. C 5 ұшақтары табиғи апаттардан немесе дағдарыстан зардап шеккен аймақтарға көмек пен гуманитарлық заттарды үнемі жеткізіп тұрады; 1994 жылы Руанда үстінен бірнеше рет ұшулар жасалды. C 5 теңізші 1-ді тасымалдау үшін де қолданылады. C 5A-ның қанаттары 1980-ші жылдары толық конструкциялық қабілетті қалпына келтіру үшін ауыстырылды. C 5 флотының сенімділігі оның өмір бойына тұрақты мәселе болды, алайда C 5M жаңарту бағдарламасы осы мәселені ішінара шешуге тырысады. C 5 AMP және RERP жаңғырту бағдарламалары миссияға қабілеттілікті 75% -ға дейін арттыруды жоспарлап отыр. Бірінші C 5M түрлендіру 2006 жылдың 16 мамырында аяқталды және C 5M сынақ ұшуларын 2006 жылдың маусым айында Доббинс әуе резервтік базасында бастады. C 5A тек қана авиаэлектрониканы жаңартады. 52 C 5M-нің соңғысы 2018 жылдың тамызында Әуе қозғалысы қолбасшылығына жеткізілді. Әуе күштері ескі C 5 ұшақтарын зейнеткерлікке шығаруды жоспарлағандықтан, Конгресс 2003 жылы C 5A-ның зейнеткерлікке шығу жоспарларына шектеулер енгізген заңдарды енгізді. 2013 жылдың қараша айына 45 C 5A-ның жұмысы тоқтатылды, 11 ұшақ жойылды, бір ұшақтың (A/C 66 8306) бөлшектері қазір Техас штатындағы Лакленд әуе базасында жүк жүгін жаттықтырушы болып табылады, ал бір ұшақ Warner Robins Air Logistics Center (WR ALC) -ге құрылыстық тұтастығын бағалау және флоттың қалған өмірін бағалау үшін бұзылған және тексерілген. АҚШ Әуе күштері 2008 жылдың желтоқсан айында қайта жабдықталған C 5M ұшақтарын ала бастады. C 5M толық өндірісі 2009 жылдың жазында басталды. 2009 жылы Конгресспен бекітілген C5 пенсияға шығару туралы тыйым күшін жойды. Әуе күштері әрбір 10 жаңа C-17 тапсырысына бір C-5A ұшағын шығаруды көздеп отыр. 2011 жылдың қазан айында Райт-Паттерсон әуе базасында орналасқан 445-ші әуе көлігі барлық қалған C 5 ұшақтарын C 17 ұшақтарымен алмастырды. C 5M 2014 жылдың 24 ақпанында 16 ұшақпен алғашқы пайдалану қабілетіне (IOC) жетті. 2009 жылдың 13 қыркүйегінде C 5M 41 жаңа рекорд орнатты және ұшу деректері ресми түрде тану үшін Ұлттық аэронавигациялық қауымдастыққа ұсынылды. C 5M 23 минут 59 секунд ішінде 41100 футқа (12527 м) дейін жүк тасымалдай алды. Сонымен қатар, әр түрлі жүк кластарында 33 рет көтерілу рекорды орнатылды, және ең үлкен жүк көтергіш рекорды жаңаланды. Ұшақ, құймасымен, жанармайымен және басқа да жабдықтарымен бірге, тиісті салмақ санатында болды. 2017 жылдың 18 шілдесінде Доверде орналасқан C 5 ұшақтарына техникалық қызметкерлер алдыңғы тіреу доңғалағының бұзылу себебін анықтау үшін ұшуды тоқтату бұйрығы берілді. TF39 қозғалтқышымен жұмыс істеген соңғы C 5 ұшағы 2017 жылдың соңында ұшты.
C-5A
C 5A – C 5-тің түпнұсқалық нұсқасы. 1969 жылдан 1973 жылға дейін 81 C 5A АҚШ Әскери-әуе күштерінің Әскери көлік командалығына тапсырылды. 1970 жылдардың ортасында қанаттарында сызақтар табылуына байланысты жүк көтеру салмағы шектелді. C 5-тің толық қабілетін қалпына келтіру үшін қанат құрылымы жаңадан жобаланды. 1981 жылдан 1987 жылға дейін 77 C 5A-ға жаңа, күшейтілген қанаттар орнату жөніндегі бағдарлама жүзеге асырылды. Жаңа жобаланған қанатқа түпнұсқа өндіріс кезінде болмаған жаңа алюминий қорытпасы қолданылды. 2016 жылдың тамыз айының мәліметі бойынша, 10 А үлгісі Әуе күштерінің резервтік командасының 433-ші әуе көлігі қанаты (Техас штаты, Лакленд әуе базасы / Келли алаңы) және 439-шы әуе көлігі қанаты (Массачусетс штаты, Вестовер АРБ) тарапынан пайдаланылып келді. Соңғы C 5A 2017 жылдың 7 қыркүйегінде қызметтен шығарылды.
C-5B
C 5B – C 5A-ның жақсартылған нұсқасы. Ол C 5A-ға енгізілген барлық өзгерістер мен жақсартуларды, жақсартылған қанаттарды, қарапайымдалған қону шассиін, жаңартылған TF 39 GE 1C турбовентиляторлы қозғалтқыштарды және жаңартылған авиациялық электрониканы қамтиды. 1986 жылдан 1989 жылға дейін АҚШ Әуе күштеріне осы нұсқадан елу дана жеткізілді.
C-5C
C 5C – үлкен жүктерді тасымалдауға арналған, арнайы модификацияланған нұсқа. Екі C 5A (68 0213 және 68 0216) үлкен апаттарға ұшырағаннан кейін, спутниктер сияқты ауыр жүктерді қабылдау үшін ішкі жүк көлемі ұлғайтылды. Негізгі өзгерістерге жолаушылар бөлімінің артқы еденін алып тастау, артқы жүк есігін ортасынан бөлу және артқы жағына жылдам қозғалатын жаңа бөлектегіш орнату кірді. Ресми C 5 техникалық нұсқаулығында бұл нұсқа C 5A(SCM) Space Cargo Modified деп аталады. Сонымен қатар, жүк құрамына кіретін кез келген электр жабдығын қуатпен қамтамасыз ететін жерден қуат алуға арналған қосымша кіреберіс орнатылды. Екі C 5C ұшағы АҚШ Әуе күштерінің және NASA ғарыш бағдарламалары үшін пайдаланылады, олар Калифорния штатындағы Трэвис әуе базасында орналасқан. 2017 жылдан бастап C 5C #68 0213 және #68 0216 екеуі де C 5M нұсқасына модификацияланды.
C-5D
1990 жылдары дамуға қатыспайтын әуе көлігі (NDAA) бағдарламасы аясында, McDonnell Douglas C-17 Globemaster III ұшақтарын одан әрі сатып алуға балама ретінде, сондай-ақ ескі C-5A ұшақтарын алмастыру мақсатында ұсынылған. C-5D ұшағы General Electric F138 GE 100 (CF6 80C2) қозғалтқыштарымен, жақсартылған авиациялық құралдарымен және сенімділігі мен техникалық қызмет көрсету деңгейінің айтарлықтай жоғарылауымен жабдырылуы тиіс болған. Алайда, ол қиын жағдайлардағы ұшу-қону жолақтарын пайдалана алмайтын және әуеден тауар түсіру операцияларын жүргізе алмайтын еді, сонымен қатар оның пайдалану шығындары жоғары болады деп күтілген. Аталған жоспар, қосымша C-17 ұшақтарын сатып алу ниетімен тоқтатылды. C-5D ұшағының техникалық сипаттамалары кейіннен C-5M жаңарту бағдарламасында қолданылды.
C-5 AMP және C-5M Super Galaxy
C 5 ұшағының қызмет мерзімінің 80% қалғанын көрсететін зерттеуден кейін, Air Mobility Command (AMC) барлық қалған C 5B және C 5C ұшақтарын, сондай-ақ көптеген C 5A ұшақтарын жаңғырту бойынша белсенді бағдарламаны бастады. C 5 авиациясын жаңғырту бағдарламасы (AMP) 1998 жылы басталды және Global Air Traffic Management стандарттарына сәйкес авиациялық құралдарды жаңарту, байланысты жақсарту, жаңа жалпақ панельді дисплейлерді орнату, навигациялық және қауіпсіздік жабдықтарын жетілдіру және жаңа автопилот жүйесін орнатуды қамтиды. AMP құрамындағы C 5 ұшағының (85 0004) алғашқы ұшуы 2002 жылдың 21 желтоқсанында орындалды. Сенімділікті арттыру және қозғалтқыштарды ауыстыру бағдарламасы (RERP) 2006 жылы басталды. Ол жаңа General Electric F138 GE 100 (CF6 80C2) қозғалтқыштарын, тіреуіштерді және қосымша қуат блоктарын орнатуды, сондай-ақ ұшақ корпусы мен қаңқасын, қону шассиін, кабинасын және қысымдау жүйелерін жаңартуды қамтиды. Әрбір CF6 қозғалтқышы 22% көбірек итермелі күш береді, бұл 30% қысқа ұшуға, бастапқы биіктікке 38% жоғары жылдамдықпен көтерілуге, жүк көлемін арттыруға және ұшу қашықтығын ұзартуға мүмкіндік береді. Жаңартылған C 5 ұшақтары C 5M Super Galaxy деп аталады.
L-500
Lockheed C 5 Galaxy ұшағының азаматтық нұсқасын, L 500-ді жасауды жоспарлады, бұл атау компанияның өзінде C 5 үшін де қолданылды. L 500-дің жолаушылар және жүк тасымалдауға арналған екі нұсқасы әзірленді. Толық жолаушылар нұсқасы 1000-ға дейін жолаушыны тасымалдай алатын болса, толық жүк нұсқасы C 5 көлемін тонна-мильге 2 центтен (1967 жылғы доллармен) тасымалдай алады деп күтілді. Авиакомпаниялар қызығушылық білдіргенімен, отынның тиімсіздігі, бұл 1970 жылдардағы мұнай дағдарысынан бұрын-ақ пайда табуды көздеген тасымалдаушылар үшін маңызды мәселе болды, сондай-ақ Boeing 747 ұшақтарының күшті бәсекесі және Lockheed-тің C 5 және кейіннен L 1011 ұшақтарын әзірлеуге кеткен жоғары шығындары L 500-ге тапсырыс берілмеуіне себеп болды, нәтижесінде компания мемлекеттік көмекке мұқтаж болды.
C-5 шатл тасымалдаушысы
Lockheed Conroy Virtus-қа қарсы C-5 қос корпусты ұшағын Shuttle Carrier Aircraft ретінде ұсынды, бірақ бұл дизайн Boeing 747 пайдасына қабылданбады.
Оқиғалар мен жазатайым оқиғалар
Үш C-5 Galaxy ұшағы апатқа ұшырап жойылды, ал қарсыластардың атынан туған екі А кластық жоғалту болды, нәтижесінде барлығы 169 адам қаза тапты. Кем дегенде екі C-5 ұшағының апаты олардың корпусына ауыр зақым келтірді, бірақ ұшақтар жөнделіп, қызметке қайта оралды.
Ерекше оқиғалар
1970 жылғы 27 мамырда C 5A AF сериялық нөмірі 67 0172 ұшағы Калифорния штатының Палмдейл қаласындағы өрт кезінде қирады. Әуе турбиналық қозғалтқыш кері іске қосылып, тез қызып, гидравликалық жүйені тұтандырып, ұшақты жалмап кетті. Өрт кезінде қозғалтқыштар жұмыс істемеген. Бес экипаж мүшесі қашып құтылды, ал жеті өрт сөндіруші өртпен күрескенде жеңіл жарақат алды. 1970 жылғы 17 қазанда C 5A AF сериялық нөмірі 66 8303 ұшағы Джорджия штатының Мариетта қаласындағы Доббинс әуе базасындағы Lockheed ұшақ зауытындағы өрт кезінде жойылды. Өрт ұшақтың 12 жанар май багінің бірінде техникалық жөндеу кезінде басталды. Бір жұмысшы қаза тауып, тағы біреуі жарақат алды. Бұл C-5 ұшағының алғашқы өндірісі болды. Апат Саигондағы Тан Сон Нхут әуе базасына шұғыл қонуға тырысқанда, ұшу кезінде артқы есіктің құлыптауы бұзылғаннан кейін болды. Ұшақта болған 313 адамның 144-і (оның ішінде 78 бала) қаза тапты (243 бала, 44 сүйемелдеуші, 16 ұшқыш және 10 медициналық экипаж). Бұл жоғары беделді апаттан кейін C-5 ұшақтарын пайдалану бірнеше айға қатты шектелді. 1983 жылғы 31 шілдеде C 5A сериялық нөмірі 70 0446 Аляска штатындағы Шемия аралындағы бұрынғы Шемия әуе базасына қонған кезде апатқа ұшырады. C-5 қалың тұман кезінде глиссададан төмен түсіп, қону шамдарына және ұшу-қону жолағына жақын жердегі беткейге соқтығысты, ұшу-қону жолағындағы 5000 фут белгісінде тоқтады, алдыңғы тірегі жол жиегіндегі беткейде қалды. Ұшақтың құрылымдық зақымдары ауыр болды және екі артқы тірегі ұшақтан бөлініп кетті. Қаза болған жоқ. Бірлескен USAF–Lockheed тобы жөндеу жұмыстарын жүргізіп, сол жылы Шемиядан Мариеттадағы (Джорджия штаты) Lockheed зауытына ұшақтың пароммен ұшуына мүмкіндік берді. Сол жерде ұшаққа Phoenix II деген ат беріліп, толық жөндеу жұмыстары басталды. Құрылымдық жөндеуден басқа, ұшаққа жақсартылған қону шассисі (содан кейін жаңа C 5B-де қолданылатын), қанаттың модификациясы және түсті ауа райы радары орнатылды. Ұшақ қайтадан пайдалануға берілді. 1983 жылдың шілдесінде C 5A сериялық нөмірі 68 0216 Калифорниядағы Трэвис әуе базасына қонды. Жарақат алғандар жоқ. Апат экипаж ұшып-қону кезінде болды және күніне соңғы рет ұшып-қону кезінде қону шассисін түсірмеді. Ұшақтың төменгі фюзеляжы, пандусы, есіктері және негізгі қону шассисі қатты зақымдалды. Кейіннен C 5A жөндеу үшін Мариеттаға ұшып келді. Ол жерде C 5C конфигурациясына ауыстырылған алғашқы C 5A болып таңдалды. 1990 жылғы 29 тамызда C 5A сериялық нөмірі 68 0228 ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай қозғалтқыштың істен шығуы салдарынан құлады. Ұшақ Германиядағы Рамштейн әуе базасынан "Шөлдегі қалқан" операциясын қолдау үшін ұшып кеткен. Оны Техас штатындағы Келли әуе базасында орналасқан 433-ші әуе көлігі бригадасының 68-ші әуе көлігі эскадрильясының 9 адамнан тұратын резервтік экипажы басқарды. Ұшақ ұшу-қону жолағынан көтерілген кезде, бірден кері жылдамдық тежегіші іске қосылды. Бұл ұшақтың бақылауын жоғалтуға және одан кейін апатқа әкелді. Ұшақтағы 17 адамның тек төртеуі ғана апаттан аман қалды. Төртеуі де артқы бөлімде болды. Аман қалған экипаж мүшесі, штаб-сержант Лоренцо Гальван, апаттан аман қалғандарды эвакуациялағаны үшін "Әуеші медалімен" марапатталды. Ұшақ C 5 авиациясын жаңғырту бағдарламасы (AMP) үшін жаңа авионика және шыны дисплейлерін алған алғашқы ұшақтардың бірі болды. Бұл апат пилот кабинасындағы қозғалтқыш дисплейлерін, әсіресе істемейтін қозғалтқыштың визуалды көрсеткіштерін қайта жобалауға әкелді. Ұшақ толыққанды жарамсыз деп жарияланды және ұшақ корпусы жойылды, бірақ алдыңғы фюзеляжы C 5 AMP сынақ стендіне айналды.
Көрмеге қойылған ұшақтар
C 5A, AF Сер. № 70 0451 ұшағы болашақта көрмеге қою үшін Трэвис әуе базасының мұражай орталығына жеткізілді. Бұл соңғы операциялық C 5A ұшағының бірі, ал соңғы операциялық C 5A ұшағы қосалқы бөлшектерге алу үшін Дэвис-Монтан әуе базасына жеткізілді. Бірақ, көрмеге орын табылмай, қазірде бұл ұшақ құрылыстан алынып жатыр. C 5A, AF Сер. № 69 0014 ұшағы Делавэр штатындағы Довер әуе базасындағы Әуе қозғалысы командалық мұражайында көрсетілуде. Бұл мұражайға қойылған алғашқы C-5 ұшағы.